Кіріспе

Мигель Хумберто Энрикес Эспиноса (miˈɣel enˈrikes espiˈnosa; 27 наурыз 1944 жыл - 5 қазан 1974 жыл) – дәрігер және 1965 жылы құрылған Чилидің марксистік-лениндік қалалық партизандық қозғалысы, Революциялық солшыл қозғалысының (МИР) негізін қалаушылардың бірі. 1967 жылдан 1974 жылы қайтыс болғанға дейін МИР-дің Бас хатшысы қызметін атқарды. 1973 жылғы 11 қыркүйектегі төңкерістен кейін Энрикес жаңа орнатылған диктатураға қарсы МИР-дің саяси-әскери қарсылығын жетекшілік етті. Энрикес бір жыл бойы жасырын өмір сүргеннен кейін, Пиночеттің құпия полициясы – ДИНА, оның Сантьяго қаласының Сан-Мигель жұмысшылар ауданындағы жасырын тұратын үйін анықтады. 1974 жылдың 5 қазанында оның үйі ДИНА агенттерімен қоршалды, оларға қарулы қауіпсіздік күштері, бронетранспортер және тікұшақ көмектесті. Ол жүкті әйелінің (Кармен Кастильо, ол да жараланған) және қашқан тағы екі адамның қауіпсіздігін қамтамасыз ету кезінде жарақат алды. Оған он оқ тиді, соның ішінде біреуі басқа. Оның ұлы Марко Энрикес Оминами Чилидегі белгілі саясаткер, ол 2009, 2013, 2017 және 2021 жылғы президенттік сайлауларға қатысты, бірақ барлық сайлауда жеңіліске ұшырады.

Өмірбаян

Мигель Энрикес Чилидің Консепсьон қаласында Эдгардо Энрикес Фродден мен Ракель Эспиноса Таунсендтің жоғарғы орта тапқа жататын отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Энрикес Фродден Чилидегі көрнекті ғалым және саяси қайраткер болған. Ол Чилидің Консепсьон университетінің анатомия профессоры және медицина докторы болды, сондай-ақ 1969–1972 жылдары университеттің ректоры қызметін атқарды. 1973 жылы ол Радикалдық партияның (Partido Radical) белгілі бір өкілі болды және Сальвадор Альенде оны Халықтық Бірлік үкіметінде Білім министрі етіп тағайындады. Доктор Эдгардо Энрикес Фродден 25 жыл бойы Чили Әскери-теңіз күштерінде хирург-медициналық қызметкер болып, Талкауанодағы Әскери-теңіз базасының госпиталінің командирі болды, сонымен қатар АҚШ-та бір жылдық мамандық алды. Оның анасы Эспиноса Таунсенд Консепсьон университетінің құқық факультетін бітірген. Мигельдің Чили Парламентінің сенаторы болған екі інісі болды: Хумберто Энрикес Фродден (Мигельдің екінші есімі) және Инес Энрикес Фродден. Мигель алғашқы мектеп жылдарын Консепсьондағы эксклюзивті ағылшын жеке мектебінде – Saint John's-та оқыды. Орта білімін "Лицео Энрике Молинада" жалғастырды, онда ол 13 және 15 жасында Марчелло Феррада де Нолимен және Баутиста ван Шувен Васеймен танысты. Осы достарымен және үлкен ағалары Марко Антонио мен Эдгардо Энрикеспен бірге Мигель 1950-жылдардың соңында оның ерте жылдардағы социалистік-либертариандық жобасының алғашқы серіктестерінің ядросын құрады. Кейінірек осы топ Социалистік партиясының жастар бөлімінде саяси ядроны құрып, Мигельдің университет жылдарында МИР (Жұмысшы Революциялық Қозғалысы) құрылуына әкелді. Энрикес 16 жасында Консепсьон университетіне медицинаны оқуға түсті. 23 жасында ол медицина ғылымдарының мамандығы бойынша бітіріп, "үлкен айырмашылықпен" ("distinción máxima") диплом алды, сыныптағы екінші ең жоғары баллды жинады (бірінші және үшінші орындарды тиісінше Хорхе Гутьеррес Корреа және Баутиста ван Шувен, екеуі де МИР-дің белсенділері иеленді). Бұл жетістік Мигельге Сантьяго де Чилидегі беделді Неврология институтында оқуға арнайы стипендия алуға мүмкіндік берді. Ол невролог мамандығы бойынша білім алды. Энрикес классикалық әдебиетті де, саяси философияны да жақсы оқыды. Ағылшын тілін еркін меңгергендіктен, классикалық мәтіндерді кең таңдауға мүмкіндік алды. Мигельге Фёдор Достоевский, Герман Гессе және Эрнест Хемингуэй сияқты авторлар, сондай-ақ утопиялық социалистер мен классикалық анархистер ұнады. Ол сонымен қатар жақсы дебатшы болды, әлем тарихынан мысалдар келтіретін, Ленин, Леон Троцкий және Роза Люксембургтің еңбектерін жақсы білетін, Қытай революциясын зерттеген, Куба революциясының оқиғаларын егжей-тегжейлі білген және Чили тарихы туралы кең білімге ие болды. Ол карьерист болды, Мануэль Родригеске табынатын, Бернардо О’Хиггинстің тарихи рөлін сынады және өз пікірінен өзгеше көзқарастарды ұстанатын адамдармен пікір алмасуды ұнатты. 1962 жылы, Консепсьон университетінің екінші курсында, Мигель ағасы М. Антонио және медициналық мектептің жақын достарымен бірге Чилидің Социалистік партиясының (Federación Juvenil Socialista, FJS) жастар ұйымына ресми түрде қосылды. Энрикестің алғашқы саяси қызметі "Espartacus" ячейкасында ("núcleo Espartaco") жүргізілді, бұл ячейканы оның досы Марчелло Феррада де Ноли алдын ала ұйымдастырған, ол осы мақсатта бір жыл бұрын Социалистік партияға кірген болатын. Топқа Мигель Энрикес және оның ағасы Марко Антонио, оның ескі достары Баутиста ван Шувен Васей және Марчелло Феррада де Ноли (ячейка жетекшісі), Мартин Эрнандес және Мигельдің Консепсьон университетінде танысқан жаңа университет әріптестері (Хорхе Гутьеррес Корреа) кірді. Мартин Эрнандестен басқа барлық бұл жігіттер 1964 жылдың қаңтар айында оңтүстік Консепсьон қаласында өткен даулы ұлттық съезде Мигель Энрикеспен бірге Социалистік партиядан шықты. Партияның ұлттық төрағасы сенатор Рауль Ампуэро Энрикестің партия стратегиясын "реформашыл" деп сипаттаған және жұмысшы табының мүддесіне жат деп санайтын қоғамдық сын-пікірлерімен ұзақ уақыт бойы айналысып келді. Съезд делегаттарының көпшілігі қолдаған төраға Ампуэро Энрикесті және "Регионалды Социалистік Жастар Комитеті" ішіндегі Спартак ячейкасының жақын әріптестерін Социалистік партиядан шеттетуге кірісті, олардың кейбіреулері стратегиялық жетекші лауазымдарда болды. Ол кезде Мигель Энрикес 21 жаста еді. Шын мәнінде, Мигель 1963 жылы "Movimiento Socialista Revolucionario" немесе "MSR" деп аталатын жасырын фракцияны құрған болатын, оған оның жақын достары мен екі үлкен ағасы Марко Антонио мен Эдгардо Энрикес кірген. Эдгардоның міндеті Сантьягодағы Социалистік партияда MSR фракциясын дамыту болды. 1964 жылғы ақпан айындағы Консепсьондағы оқиғалардан кейін, бұл топтың барлығы, сондай-ақ Сантьяго де Чилиден келген басқа да шағын күштермен бірге, қысқа мерзімді саяси топқа – "VRM" (Революциялық Қозғалыс) кірді. VRM кезеңінде (1964–1965) Мигельдің тобы басқа саяси ұйымдарда бұрынғы тәжірибесі бар бірнеше жаңа кадрларды – Лусиано Крус Агуайо, Серхио Перес Молина, Хорхе Фуэнтес (қарапайым тілде "Троцкий"), Эдгардо Кондеса, Хуан Сааведра Гориатэги, Максимо Хара және Орасио Вергара Мехрсонды жұмылдырды. Бәрі де, Марчелло Феррада де Ноли, Баутиста ван Шувен Васей, Хорхе Гутьеррес Корреа, оның ағалары Эдгардо және Марко А. сияқты ескі серіктерімен бірге Мигель Энрикестің Консепсьондағы алғашқы VRM тобын құрады, ол МИР-дің бастамасы болды. МИР 1965 жылдың тамызында Чили анархистерінің ғимаратында өткен құрылтай жиналысында құрылды, онда небәрі жүздей адам қатысты, олардың көпшілігі Консепсьон мен Сантьягодан келген. Осы жиналыста Лусиано Крус алғаш рет Мигельмен бірге бірдей саяси ұйымның мүшесі ретінде қатысты. МИР-дің алғашқы саяси-әскери тезистері бар "La conquista del poder por la vía insureccional" ("инсуррекциялық жолмен билікті бағындыру") құжаты, Мигель Энрикес ("Вириатто"), оның інісі Марко Антонио ("Браво") және Марчелло Феррада де Ноли ("Атакама") жасаған, құрылтай съезінде бекітілді. Мигель жаңа ұйымның Орталық Комитетіне сайланды, бірақ ол 1967 жылы ғана МИР төрағасы болды. Осы саяси көшбасшылық лауазымда Мигель Энрикес өмірінің соңына дейін, 1974 жылдың қазанында Пиночет күштерімен өлтірілгенге дейін қызмет етті.

Халықтық бірлік үкіметін сынға алу

Оның басшылығымен МИР 1970-1973 жылдар аралығында Сальвадор Альенде басқарған Unidad Popular (UP) (Халық бірлігі) үкіметін тек қана маңызды қолдау көрсетті. Чили Коммунистік партиясының Халықтық бірлік үкіметіндегі реформашылдық рөлін қатаң сынға алған МИР, саяси құрылымның сол және оң жақтарынан айтарлықтай сын мен шабуылға ұшырады. МИР Халықтық бірлік үкіметінің жеке меншікті күштеп иелену және социалистік режим құру үшін ашық күш қолданудан тартынғанына қатысты қатты сынға алды. Сальвадор Альенде басқарған УП коалициясы социализмге біртіндеп көшуге көбірек бейімделгендіктен, қолданыстағы заңдар мен Конституцияны сақтап, Чили қарулы күштерінің «бейтарап саяси дәстүрі» әскери араласудан аулақ болады деп сенгендіктен, МИР қарулы төңкеріске шақырды. МИР әскери лагерьлерде адамдарды ұйымдастырып, жалдап, оқытып, оларды төңкеріс жетекшілеріне дайындады. Мигель Энрикестің төңкеріс жасау жоспарлары 11 қыркүйектегі әскери төңкеріспен тоқтатылды.

1973 жылдың 11 қыркүйегі Әскери төңкеріс

1973 жылғы 11 қыркүйектегі төңкерістен кейін Мигель Энрикес және МИР-дің басқа мүшелері шетелдік елшіліктерде саяси пана сұраудан бас тарды және елден тыс жерде сүргінге келу шартын қабылдамады, себебі жеке қауіпсіздік үшін қашуды өздерінің социалистік мүдделеріне сатқындық деп есептеді. Олардың орнына, өздерінің коммунистік революциясын жетектеуді жалғастырды. Әскери барлау қызметі ДИНА-ның алғашқы және маңызды міндеттерінің бірі – МИР жетекшілерін кез келген жолмен жою болды. МИР ресми ұйымдық құрылымы болмағандықтан және жасушаларға сүйенгендіктен, оның қызметінің көп бөлігі болжаусыз және ретсіз сипатта болды, сондай-ақ Чили қарулы күштеріне енуге де үлкерді, сондықтан ол Пиночеттің ерекше алаңдаушылығына себеп болды. МИР Пиночеттің параноясының нысанына айналды. Осының салдарынан 1973-1976 жылдар аралығында Мигель Энрикес және Баутиста ван Шувен Васей сияқты көптеген жас көшбасшылар қаза тапты. Реттиг есебі (Шилидің шындық және кешірім жөніндегі ұлттық комиссиясының есебі) МИР-ге қарсы қысымды ерекше атап өтті. 1973 жылғы 11 қыркүйекте қарулы күштер Альенде үкіметін құлатқаннан кейін Мигель елден қашқан көптеген адамдардан кейін қалған маңызды партизан көшбасшыларының бірі болды. Бұл өмірдің осалдығын көрсетті, және Мигель өзінің жасырын операцияларын жүргізіп жатқан қарапайым үйінде Ұлттық барлау дирекциясы (ДИНА) агенттерімен болған атыс кезінде қаза тапты. Ол Сантьягодағы Чилидің Бас бейіштесіне жерленді, ал Кубаның Гавана қаласындағы Жоғары медицина институтының медицина факультеті оның құрметіне аталды.