Кіріспе

Концерт кезінде музыкалық топтарды орналастыруға арналған құрылым

Музыкалық аспаптар (кейде музыкалық киоск) – парктерде, бақтарда, пирстерде немесе жабық кеңістіктерде орналасқан, концерттерде музыкалық топтардың өнер көрсетуіне арналған дөңгелек, жартылай дөңгелек немесе көпбұрышты құрылым. Бұл қарапайым құрылыс әсемдік пен назар ошағын құрумен қатар, дыбыстың жақсы таралуына мүмкіндік береді және ашық ауада болса, ауа райының өзгеруінен қорғайды. Формасы жағынан музыкалық аспаптар Азия елдерінде ерте заманнан бері кездесетін ашық жақтары бар павильондар үлгісінде салынған, әшекейлі еуропалық бақшалық беседкаларға ұқсайды.

Шығу тегі

XVIII-XIX ғасырларда осындай ғимараттар Лондон мен Париждің сәнді бақтарында кездесетін, онда музыканттар қонақтарға тамақ ішкенде және билегенде музыка орындайтын. Кейіннен олар көптеген елдерде ашық ауада ойын-сауық үшін қоғамдық орындарға салынды. Ұлыбританиядағы көптеген оркестр сахналары Виктория дәуірінде, британдық мыс қоры қозғалысы кең таралған кезде пайда болды. Кішкентай оркестр сахналары көбінесе беседкадан айырмашылығы шамалы. Голливуд Боулдағыдай үлкен оркестр сахналары оркестр қабығы деп аталады және әдетте шардың төрттен бір бөлігіне ұқсас пішінге ие. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген оркестр сахналары қолданыстан шығып, тозығы жеткенімен, «Оркестр марафоны» мәдени жобасы 2008 жылдан бері Ұлыбритания бойынша тегін тікелей концерттер өткізуге мүмкіндік берді.

Ұлыбритания тарихы

Көптеген оркестрлік сахналар орналасқан саябақтар өнеркәсіптік революцияға жауап ретінде құрылды, жергілікті билік қалалардағы жағдайдың нашарлап бара жатқанын түсінгенде, халықтың демалуы үшін жасыл, ашық кеңістіктердің қажеттілігі артып келе жатқанын байқады. Ұлыбританиядағы алғашқы оркестрлік сахна 1861 жылы Оңтүстік Кенсингтондағы Корольдік бағбандық қоғамының бағында салынды. Оркестрлік сахналар тез арада үлкен танымалдылыққа ие болды және 19 ғасырдың соңына қарай саябақтар үшін қажеттілік деп есептелді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде соғысқа көмектесу мақсатында көптеген оркестрлік сахналардың темір бұйымдары балқытылып, қару-жарақ пен артиллерия жасауға қолданылды. Көптеген оркестрлік сахналар тозығы жетіп, 1940-1950 жылдары жабылды. Кино және теледидар сияқты басқа да ойын-сауық орындарының танымалдылығы артып, дәстүрлі демалыс саябақтары өз тартымдылығын жоғалтты. 1979 мен 2001 жылдар аралығында елдегі тарихи саябақтардағы 438 оркестрлік сахнаның жартысынан астамы бұзылды, қиратылды немесе ұзақ уақыт пайдаланылмады. 1990 жылдардың соңында Ұлттық лотерея және Мұра лотерея қоры елдегі оркестрлік сахналарды қалпына келтіруге және қайта жаңартуға айтарлықтай қаржы инвестициялады. Осы қаржының нәтижесінде сексеннен астам оркестрлік сахна толыққанды қалпына келтірілді немесе жаңадан салынды. 1996 мен 2010 жылдар аралығында саябақтарға 500 миллион фунт стерлингтен астам инвестиция жасалды, осы қаражаттың көп бөлігі оркестрлік сахналарды қалпына келтіруге және салуға жұмсалды.

АҚШ тарихы

Газебо оркестрлік стендтер АҚШ-та Азамат соғысынан кейін (1861–65) кездесетін, кез келген қаланың мыс және соқпалы аспаптардан құралған "корнет" оркестрлерін орналастыру үшін пайда болды. Стильдері экзотикалық "маврлық" дизайннан бастап, диірмен жұмысымен безендірілген қарапайым ағаш павильондарға дейін әртүрлі болды. Олар паркте, сот алаңдарында және жәрмеңкелерде кездеседі. 1893 жылы Чикагода өткен Дүниежүзілік Колумбия көрмесінен кейін, атақты Мидуэйге негізделген ойын-сауық парктері танымал болды. Мұндай орталықтарды көбінесе троллейбус компаниялары демалыс күндері жолаушыларды тасымалдау үшін құрды. Осы паркте оркестрлік стендтер мен би павильондары маңызды бөліктер болды. Олардың көпшілігі қазір жоқ. 1900 жылдан кейін көптеген паркте сахнаны қоршап тұрған тікбұрышты павильондар және дыбысты бағыттауды қамтамасыз ететін акустикалық қабықшалар пайда болды. 20-ғасырда акустикалық қабықшалардың стильдері әртүрлі болды. 1913 жылы Франк Ллойд Райт Чикагодағы Мидуэй бағы үшін (1929 жылы бұзылған) шеттері тірегішпен бекітілген, қанатты шатыры бар және бүйірлік тіректері жоқ еркін тұрған оркестрлік қабықшаны жобалады. Осы дизайнның түрлері ғасыр соңына қарай салынды. 1928 жылы Калифорниядағы Голливуд Боул қабықшасын, Райттің ұлы Ллойд Райт жобалап, ол 1930-жылдардағы бетонды, ағымдағы үлгідегі оркестрлік қабықшаның прототипі болды. Осы қабықшалардың көпшілігі ерекше концентрлі доғаларымен АҚШ-тағы паркте сақталған ескерткіштер болып табылады. Тарихи оркестрлік стендтерді сақтау жергілікті бастамаларға байланысты. Олардың кейбіреулері тарихи ауданның бөлігі ретінде Ұлттық тарихи орындар тізіміне енген. Оларды концерттер өткізу үшін үздіксіз пайдалану оларды күтіп ұстауға ынталандырады. Мүмкін болмаған жағдайда, оларды тарихи ескерткіш ретінде ғана сақтау керек. Көптеген жерлерде бір орында үш-төрт оркестрлік стенд салынды. Осыған байланысты бұрынғы құрылыстардың суреттері мен фотосуреттерін тарихи дерек ретінде сақтау маңызды.

Англия

1993 жылы Deal Memorial Bandstand 1989 жылы Deal казармасындағы жарылыстан қаза болған он бір музыканттың құрметіне ашылды. Бұл музыкалық орынды тұрғызуға халықтан ақша жиналды және оны күтіп ұстау жұмысын еріктілер атқарады. Жартылай дөңгелек формадағы оркестрлік орынның жақсы мысалы – 1935 жылы құйма темірден жасалған бұрынғы дөңгелек оркестрлік орынның орнына салынған Истборн оркестрлік сахнасы. Херн-Бей, Кентте, мыспен қапталған күмбездермен жабылған сахнасы мен кафесі бар толық жабық оркестрлік орын бар. Хоршам қаласының Карфакс алаңында 1892 жылы Глазгодағы Сарацен құю зауытында Уолтер Макфарлейн мен компаниясы салған өте ескі оркестрлік стенд орналасқан, ал оның жанындағы саябақта тағы біреуі бар. Ол жаяу жүргіншілерге ыңғайлы болу үшін бастапқы орнынан сәл жылжытылып, 1978 жылы Хоршам қоғамы мен қалалық кеңес қаражатымен қайта жөнделді. 1992 жылы мұражай мұрағаттарынан түпнұсқа эскизі табылып, ол бастапқы түс схемасына келтірілді.

Жалпы және келтірілген дереккөздер

Мартин, Линда және Керри Сегроув (1983). Канаданың қалалық парктері. Оуквилл, Онтарио: Мозаика баспасы. Мусса, Мари-Клэр (1992). Музыкалық киосктердің әдемі дәуірі. Париж: Дю Май. (Халықаралық) Старр, С. Фредерик, ред. (1987). Оберлиннің оркестр орындары кітабы. Вашингтон, округ Колумбия: Preservation Press. (АҚШ)