Артур Хейли: Канадалық жазушының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Канадалық жазушы

Артур Фредерик Хейли, AE (5 сәуір 1920 – 24 қараша 2004) – әр түрлі салалардың фондық құрылымында оқиғаға толы сюжеттері бар канадтық романист. Оның "Отель" (1965), "Аэропорт" (1968), "Көлік" (1971), "Ақша ауыстырушылар" (1975) және "Жүктеме" (1979) сияқты бестселлерлері 38 тілде 170 миллион данамен сатылды.

Ерте өмір

Артур Фредерик Хейли 1920 жылғы 5 сәуірде Англияның Бедфордшир графтығындағы Лутон қаласында дүниеге келді. Оқуға құштар Хейли жас кезінде өлеңдер, пьесалар мен әңгімелер жаза бастады. Он төрт жасында Хейли оқуын жалғастыруға мүмкіндік беретін стипендияны жеңіп ала алмады. 1934 жылдан 1939 жылға дейін ол Лондонда кеңседе жұмыс істеді. 1939 жылы Корольдік әуе күштеріне қосылып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұшқыш болып қызмет етті, соңында ұшу лейтенанты шеніне жетті. Торонтоға қоныстанғаннан кейін, экипажы әрекетке қабілетсіз қалғаннан кейін қиын жағдайға тап болған ұшақ туралы оқиғасы «маусымның сенсациясы» болды, зор құрметке ие болды және халықаралық деңгейде көрсетілді. Ол «Джон Касл» (Рональд Пейн мен Джон Гарродтың псевдонимі) есімімен жазылған романға айналдырылды, Хейли авторлардың бірі ретінде көрсетілді; 1958 жылы Ұлыбританияның «Сувенир Пресс» баспасы оны бастапқы атауымен шығарды, бірақ 1959 жылғы американдық басылымы үшін «Runway Zero Eight» (Doubleday) деп қайта аталды. Бұл оқиға 1957 жылы «Zero Hour!» (Paramount) фильмі ретінде түсірілді, ал 1971 жылы теледидар үшін «Terror in the Sky» болып бейімделді. «Flight into Danger» романының табысынан кейін Хейли теледидар сценарисіне қатысты, «Studio One», «Kraft Television Theatre», «Playhouse 90» және «Suspense» сияқты шоулар үшін жазды. 1959 жылы ол өзінің «No Deadly Medicine» телеспектаклін (соның үшін ол «Эмми» сыйлығына ұсынылған) өзінің алғашқы романы «Соңғы диагнозға» бейімдеді. «Doubleday» баспасынан шыққан бұл кітапта Пенсильвания штатының Берлингтон қаласындағы аурухананың бас патологоанатомы туралы айтылады. Кітап жақсы пікірлер алды және Американың әдеби гильдиясының таңдауы болды. Хейлидің коммерциялық сәттілігі 1965 жылы «Hotel» (Doubleday) романымен келді, онда Нью-Орлеанның сәнді «Сент-Грегори» қонақ үйінің қызметкерлері мен тұрғындарының өміріндегі бес күн суреттелген. Бұл кітап 48 апта бойы «Нью-Йорк Таймс» бестселлер тізімінде болды, үшінші орынға жетті және жылдың ең көп сатылған сегізінші романы болды. Ол Хейлидің болашақ туындыларының қалыбын қалыптастырды: бизнесте немесе өнеркәсіптегі ерекше жағдайларға қатысқан қарапайым адамдар туралы егжей-тегжейлі сипаттамалар. «Аэропорт» (Doubleday) төртінші романы орталық батыстағы халықаралық әуежайдағы бір оқиғалы түн туралы әңгімелейді. Роман «Нью-Йорк Таймс» тізімінде 30 апта бойы бірінші орында тұрды және жылдың ең көп сатылған романы атанды. 1970 жылы экранға түсірілген фильм сол жылдың екінші ең табысты фильмі болды («Жақсылық тарихынан» кейін екінші) және он «Оскар» сыйлығына ие болды, соның ішінде «үздік фильм» номинациясына да ұсынылды. Фильмнің табысы, 1972 жылы шыққан «Посейдон оқиғасы» фильмінің табысымен бірге, 1970-ші жылдарда «апат фильмдерінің» кең тарауына әкелді, соның ішінде «Аэропорт» франшизасына айналған үш қосымша фильм кірді. «Аэропорт» фильмінің қаржылық табысынан кейін, салық кеңесшісінің кеңесі бойынша Хейли салықтан қашу үшін Багам аралдарына көшіп, Нью-Провиденс аралындағы Лайфорд Кейге қоныстанды. Ол тек екі жыл ғана қалуға ниеттенген еді, бірақ оған осы жер ұнады және ол жылдың ең көп сатылған романы болды. Содан кейін Хейли тағы екі жолы бірінші орынды жеңіп алды: «The Moneychangers» (Doubleday, 1975), банк индустриясы туралы; және «Overload» (Doubleday, 1979), электрмен жабдықтау компаниясы туралы. 1979 жылы «Overload» романы жарық көргеннен кейін Хейли зейнетке шығуын жариялады. Алайда төрт рет жүрек айналдыру операциясынан кейін ол қайтадан күш жинап, жұмысына оралды. Оның фармацевтикалық индустрия туралы «Strong Medicine» (Doubleday) романы 1984 жылы жарық көрді және тағы бір ірі бестселлер болды; ол жылдың он үшінші сатылымдағы романы болды. Оның коммерциялық табысы 1990 жылы «The Evening News» (Doubleday) романымен және 1997 жылы шыққан соңғы романы «Detective» (Crown) романымен азайып қалды. Хейли жазуын жалғастырды, бірақ, 1788 жылдан бастап Лайфорд Кейдің тарихына арналған «The Lyford Legacy: A Brief History of Lyford Cay» (Lyford Cay Foundation, 2000) кішкентай кітабынан басқа, енді тек хобби ретінде жазды.

Arthur Frederick Hailey was born on 5 April 1920, in Luton, Bedfordshire, England, the only child of George Wellington Hailey, a factory worker, and Elsie Wright Hailey. An avid reader, Hailey began to write poems, plays and stories at a young age. At fourteen, Hailey failed to win a scholarship which would have enabled him to continue his schooling. From 1934 to 1939 he was an office boy and clerk in London. He joined the Royal Air Force in 1939, and served as a pilot during World War II, eventually rising to the rank of flight lieutenant. Settling in Toronto, This story of a plane flight in jeopardy after its crew is incapacitated was "the smash hit of the season," won enormous acclaim, and was broadcast internationally. It was adapted as a novel by "John Castle" (a pseudonym for Ronald Payne and John Garrod), with Hailey credited as co author; it was published by Britain's Souvenir Press in 1958 under its original title, but renamed Runway Zero Eight (Doubleday) for its 1959 American publication. The story was filmed in 1957 as Zero Hour! (Paramount), and for television in 1971 as Terror in the Sky. With the success of Flight into Danger, Hailey was in demand as a television writer, and wrote for such shows as Studio One, Kraft Television Theatre, Playhouse 90, and Suspense. In 1959, he adapted his teleplay No Deadly Medicine (for which he won an Emmy nomination) into his first novel The Final Diagnosis. Published by Doubleday, it is the story of the chief pathologist at a Burlington, Pennsylvania, hospital. The book received good reviews, and was a selection of the Literary Guild of America. Hailey's commercial breakthrough came in 1965 with publication of Hotel (Doubleday), which followed five days in the lives of employees and residents of New Orleans' luxurious St. Gregory Hotel. The book spent 48 weeks on the New York Times Best Seller list, peaking at No. 3, and became the eighth highest selling novel of the year. It established the template for Hailey's future works: ordinary people involved in extraordinary situations in a business or industry which is described in meticulous detail. with his fourth novel, Airport (Doubleday), the story of one eventful night at a midwestern international airport. The novel was No. 1 in the New York Times for 30 weeks, and became the top selling novel of the year. The film adaptation, released in 1970, was the second highest grossing film of the year (second only to Love Story) and received ten Academy Award nominations, including best picture. The success of the film, together with that of 1972's The Poseidon Adventure, led to the proliferation of "disaster films" during the 1970s, which included three additional films in what became the Airport franchise. After the financial success of Airport, on the advice of his tax attorney, Hailey moved as a tax exile to the Bahamas settling in Lyford Cay on New Providence Island. He had intended to stay for just two years, but liked it so much and the highest selling novel of its year. Hailey followed it with two additional no. 1 sellers: The Moneychangers (Doubleday, 1975), about the banking industry; and Overload (Doubleday, 1979), about an electric utility company. In 1979, following publication of Overload, Hailey announced his retirement. After undergoing quadruple heart bypass surgery, however, he felt rejuvenated, and returned to work. His novel Strong Medicine (Doubleday), about the pharmaceutical industry, was published in 1984 and was another major best seller; it became the thirteenth highest selling novel of the year. His commercial success had declined somewhat by 1990 with publication of The Evening News (Doubleday), and with his final novel, Detective (Crown), which appeared in 1997. Hailey continued to write, but—except for the slim The Lyford Legacy: A Brief History of Lyford Cay from 1788 (Lyford Cay Foundation, 2000),—Hailey now wrote only as a hobby.

Жазу әдісі және сын қабылдау

Хейли әдетте әр кітапқа үш жыл жұмсайтын. Біріншіден, ол бір жыл зерттеуге арнайтын, содан кейін жазбаларын алты ай бойы шолып, соңында 18 ай жазуға жұмсайтын. Марта Геллхорн "The Daily Telegraph" газеті үшін "The Evening News" кітабына жазған рецензиясында: "Бұл қолыңыздан түсіре алмайтын кітап емес, көтере алмайтын кітап. Ол миллиондаған данада сатылып, 34 тілге аударылады. Мүмкін, исланд тілінде немесе урду тілінде оқылуы оңайырақ шығар", - деп жазды. Бірақ Хейлидің әңгіме айту шеберлігін кейбір сыншылар мойындады. "Нью-Йорк Таймс" газетінде Джон Рид "Дөңгелектер" кітабына жазған рецензиясында: "Хейли мырза – білікті шебер болмаса, басқа не?", - деп мойындады. Кристофер Леман Хаупт "Нью-Йорк Таймс" газетінде "Ақша ауыстырушылар" кітабына жазған рецензиясында: "Мен ойын-сауық іздедім, және, шындығын айтсам, мен оны таптым", - деп жазды. "Детектив" кітабына рецензия жазған Publishers Weekly басылымы: "Тәжірибелі Хейли оқырмандарды қызықтыратын әсерлі әңгіме айту өнерінде әлі де шебер", - деп жазды.

Жеке өмір

Хейли екі рет үйленген. 1944 жылы Джоан Фишвикке (1918–2004) үйленді, одан үш баласы болды, бірақ 1950 жылы ажырасып кетті. 1951 жылы Шила Данлопқа (1927–2017) үйленді, олар да үш бала сүйді.