Кіріспе

Бетте қызару, бөртпе және ісінуге әкелетін тері жағдайы, көбінесе бетте пайда болады.

Белгілері мен симптомдары

Розацея көбінесе беттің ортасына жақын симметриялық аймақтарда терінің қызаруымен (қызару сезімімен) басталады. Розацея (кейде "тамырлық розацея" деп те аталады).

Гландерлік розацея

Гландерлі розацеяда қалың майлы терісі бар ерлер басымдық танытады, бұл ауруда папулалар ісіңкі, ал пустулалар көбінесе 0,5-тен 1,0 см-ге дейін мөлшерде болады, түйінді-кістік зақымданулар жиі кездеседі. Бұл стероидтар көбінесе себореялық дерматитке тағайындалады. Қайта қабынуды болдырмау үшін дозаны бірден тоқтату емес, бірте-бірте азайту керек.

Кателицидиндер

2007 жылы Ричард Галло және әріптестері розацеамен ауыратын науқастарда кателицидиннің, микробқа қарсы пептидтің жоғары деңгейі және stratum corneum триптик ферменттерінің (SCTE) деңгейінің жоғары екенін анықтады. Бұрын антибиотиктер розацеаны емдеу үшін қолданылып келген, бірақ олардың тиімділігі тек кейбір SCTE-ді тежеуімен байланысты болуы мүмкін. 2007 жылы Ұлттық Розацеа қоғамы қаржылаған зерттеуде Demodex folliculorum кенелері розацеаның себебі немесе оны күшейтетін фактор болуы мүмкін екені көрсетілді. Зерттеушілер Bacillus oleronius бактериясын Demodex кенелерімен байланысты ерекше бактерия ретінде анықтады. Перифериялық қан мононуклеарлық жасушаларының көбеюін бағалау әдісін қолданып қан үлгілерін талдағанда, B. oleronius 2-ші (папулопустулярлық) типті розацеясы бар 22 науқастың 79 пайызында иммундық жүйе реакциясын қоздырғанын, ал ауруы жоқ 17 адамның 29 пайызында ғана осы реакция байқалғанын анықтады. Олар: «Иммундық жауап қабынуға әкеледі, бұл 2-ші типті розацеяның папулалары (дөңгелектер) мен пустулаларында (іріңдіктер) көрінеді. Бұл мителерде табылған B. oleronius бактериясының осы жағдаймен байланысты қабынуға себеп болуы мүмкін екенін көрсетеді» деген қорытынды жасады. Розацеа науқастарында SIBO-ны емдеудің тиімділігі ішек бактерияларының розацеа зақымдануларының патогенезінде маңызды рөл атқаратынын ұсынады.

Диагностика

Розацеамен ауыратын көптеген адамдарда тек жеңіл қызарғандық байқалады және оларға ресми диагноз қойылмайды немесе емделмейді. Розацеаны анықтауға арналған тест белгілі емес. Көп жағдайда, тәжірибелі медицина қызметкерінің қарапайым визуалды тексеруі диагноз қою үшін жеткілікті. Басқа жағдайларда, әсіресе беттің сирек кездесетін бөліктерінде бөртпелер немесе қызарғандық пайда болғанда, күдікті диагнозды растау үшін стандартты емдеулерді қолдану пайдалы. Бұл ауру акне вульгаріс немесе себореялық дерматитпен шатастырылуы немесе олармен бірге кездесуі мүмкін. Бас терісінде немесе құлақтарда бөртпе болса, мұндай жағдайда басқа диагноз немесе қосымша диагноз болуы мүмкін, себебі розацеа көбінесе бетке қатысты диагноз, бірақ кейде басқа аймақтарда да көрініс беруі мүмкін.

Мінез-құлық

Кейбір мінез-құлық өзгерістері розацея симптомдарын жақсартуға немесе олардың күшеюін болдырмауға көмектеседі. Симптомдардың тіркемесін жүргізу арқылы симптомдарды тудыратын факторларды анықтап, олардан қашу ұсынылады. Көбінесе ультракүлгін сәулелер мен тітіркендіретін косметикалар симптомдарды күшейтеді, сондықтан розацеяға шалдыққан адамдарға күннен қорғайтын крем (SPF 30 немесе одан жоғары факторлы) қолдану және косметикадан бас тарту ұсынылады.

Дәрі-дәрмектер

Жақсы дәлелдерге ие дәрілік заттарға жергілікті метронидазол, ивермектин және азелаин қышқылы жатады. Тетрациклинды ауыз арқылы қабылдауды қолдайтын дәлелдер аз. Розацеяға байланысты беттің қызаруы бар адамдарға көбінесе ауызбен берілетін бета-блокаторлар қолданылады. Оларға надолол, пропранолол немесе карведилол жатады. Ауызбен қабылданатын бета-блокаторлардың болуы мүмкін жанама әсерлері: төмен қан қысымы, жүрек соғу жылдамдығының төмендеуі немесе бас айналу. Ивермектин кремі АҚШ-тың FDA агенттігінде де, Еуропада да розацеяның қабынулы зақымдарын емдеу үшін мақұлданған. Емдеу негізінде Demodex туысына жататын паразиттік кенелер розацеяның пайда болуында рөл атқарады деген гипотеза жатыр. Клиникалық зерттеуде ивермектин 4 ай ішінде зақымдануларды 83%-ға азайтты, ал стандартты метронидазолмен емделгенде бұл көрсеткіш 74% болды. 4% концентрациядағы квассия амара экстрактының розацеяға қарсы клиникалық тиімділігі дәлелденген. Рандомизацияланған, қос соқыр клиникалық сынақта 0,75% метронидазолға қарағанда 4% квассия амара экстракты терідегі тамырлардың кеңеюі (телангиэктазия), беттің қызаруы және папулалардың жақсаруын қоса алғанда, тезірек әсер ететіні көрсетілді. Quassia amara 42 күндік емдеу кезінде симптомдардың тұрақты түрде азаюын қамтамасыз етті. Көз розацеясы бар адамдарда көздің жасына тамшылап берілетін циклоспорин симптомдарды азайтуға көмектеседі. Циклоспорин активті көз инфекциясы бар адамдарға қолданылмауы тиіс. Розацеяны емдеу үшін жүйелік, модификацияланған босату капсулалары бар доксициклин жиі қолданылады. Капсулалар күніне бір рет ауызға қабылданады, әдетте төмен дозада, қабынуға қарсы әсерге қол жеткізу үшін. Доксициклин қабынуды тежейді және розацея симптомдарымен байланысты реактивті оттегі түрлерінің өндірісін азайтады. Жүйелік доксициклиннің артықшылықтарына қабынулы зақымдануларды азайту, эритеманы жақсарту және розацеямен ауыратын науқастарда көздердің зақымдануымен байланысты симптомдарды бақылау қабілеті жатады; сонымен қатар, ол дәстүрлі жоғары дозалы схемаларға қарағанда төмен дозаларда жақсы көтеріледі. Дегенмен, ықтимал кемшіліктеріне ішек-асқазан трактының бұзылулары (наушану немесе іш ауруы сияқты), емдеу кезінде күннен қорғану шараларын қажет ететін күнге сезімталдық реакциялары, сондай-ақ ұзақ мерзімді қолдану кезінде антибиотиктерге байланысты диарея немесе бактериялық резистенттіліктің дамуы сияқты сирек жағдайлар жатуы мүмкін.

Нәтижелері

Розацеяның көзге түсетін белгілері көбінесе осы ауруға шалдыққан адамдар үшін психологиялық тұрғыдан қиындық туғызады. Розацеямен ауыратын адамдар өзіне деген сенімсіздік, қоғаммен қарым-қатынас жасауда қиындықтар, сондай-ақ ой-өрісінің, сезімдерінің және қиындықтарға төзу қабілетінің өзгеруіне ұшырауы мүмкін. Аурудың таралуы этникалық топқа байланысты өзгеше, әсіресе кельт тегіндегі адамдарда жиі кездеседі. Ерлер мен әйелдерде розацея даму мүмкіндігі бірдей.