Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сайлауды шақыру туралы ресми жарлық
Official writ calling for an election
Сайлау жарлығы – сайлау өткізуді бұйрықтайтын ресми құжат. Ұлттар Достастығы елдерінде жалпы сайлауды шақырудың қалыпты тәсілі – осы жарлықтар, және оларды мемлекет басшысы немесе оның өкілі шығарады. АҚШ-та бұл жарлықтар көбінесе саяси лауазымдарға қосымша сайлауды шақыру үшін қолданылады. Кейбір елдерде, әсіресе Канадада, сайлау жарлығын шығару процесі "жарлықты жариялау" деп аталады. Кейбір жағдайларда, мысалы, Ирландия президентінің жағдайында, мемлекет басшысы өтінішті қай кезде қабылдамауына қатысты нақты шектеулер бар. Дегенмен, бұл құқық көбінесе пайдаланылмайды, себебі ол конституциялық дағдарысқа алып келуі мүмкін (мысалы, 1926 жылғы канадалық Кинг-Бинг даусына қараңыз).
A writ of election is a writ issued ordering the holding of an election. In Commonwealth countries writs are the usual mechanism by which general elections are called and are issued by the head of state or their representative. In the United States, writs are more commonly used to call special elections for political offices. In some countries, especially in Canada, the process of issuing writs of election is referred to as "dropping the writ", In some cases, such as with the president of Ireland, there are specific limitations on when a head of state can refuse the request. Even then, the right is rarely exercised, as it is likely to precipitate a constitutional crisis (see, for example, the Canadian King–Byng Affair of 1926).
Уақыт
Көбінесе, парламенттік заңға сәйкес, үкімет басшысы сайлауды үнемі шақыруға тиіс, бірақ парламент толық мерзімін өтегенге дейін сайлауды қашан жариялайтыны олардың өз еркінде болады. Осы уақытқа дейін сайлауды ордерлер арқылы шақыру қажет. Егер белгілі мерзімге сайлау туралы заң қабылданса, бұл қағидаға ерекшелік жасалады. Австралияның кейбір штаттары мен аумақтарында, мысалы, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория, Оңтүстік Австралия және Австралия астаналық аумағында, заң бойынша парламент ордерлерді шығарғанға дейін толық мерзімін аяқтауы керек. Губернатор (ЖОУ, Вик, ОА) немесе аумақтар жөніндегі федералды министр (ААА) белгілі бір объективті талаптар орындалған жағдайда ғана парламентті мерзімінен бұрын таратуға рұқсат береді, әсіресе, егер парламент жылдық бюджетті мақұлдай алмаса. Сол сияқты, Жаңа Зеландияда да парламент премьер-министр басқаруға қабілетсіз болса немесе маңызды мәселені ұлт алдына қою қажет деп санаса ғана толық мерзімін (немесе толық мерзімге жақын) аяқтамайды. Оппозициялық партиялар сенімсіздік вотумын қабылдау арқылы үкіметті құлатуға мүмкіндік алады, мұндай жағдайда премьер-министр конвенция немесе арнайы заңға сәйкес ордерді жариялауға немесе отставкаға кетуге міндетті; парламенттің премьер-министрді ордерді жариялауға мәжбүрлеуге құқығы жоқ.
Usually, according to parliamentary law, the head of government must regularly call an election but it is otherwise within their discretion when to drop the writ, up to the time when the parliament has served its full term. At that point, an election must be called by issuing the writs. An exception to this principle is if a fixed term election law has been enacted. In some states and territories of Australia, such as New South Wales, Victoria, South Australia, and the Australian Capital Territory, it is normally required by law that the parliament must run its full term before issuing the writs. Early dissolutions are allowed by the governor (NSW, Vic, SA) or federal minister for territories (ACT) only if certain objective criteria are met – in particular, if the parliament is unable to agree on the annual budget. Similarly, in New Zealand, it is the norm for parliament to run full term (or very close to full term) unless the prime minister cannot govern or feels they must bring an important issue before the nation. Opposition parties can bring down the government by passing a motion of no confidence, in which the prime minister is required by convention or specific law to either drop the writ or resign; parliaments do not have the right to force the prime minister to drop the writ.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда, жарлық – Төменгі палатаға сайлау өткізудің жалғыз жолы. Үкімет Парламентті таратуды қаласа немесе оны таратуға міндетті болса, Ұлыбританиядағы әрбір сайлау округі үшін Корольдік кеңсесінің кеңсе қызметкері сайлау жарлығын дайындайды. Содан кейін монарх оны ресми түрде жариялайды. (2011 жылғы «Белгілі мерзімді парламенттер туралы заң» қолданыста болған кезде, жарлықтарды лорд-канцлер шығарды.) Егер бір сайлау округі бос қалса, Төменгі палата спикері сол орынға қосымша сайлауды бастарту үшін жарлық шығарады. Сайлау округінде сайлау өткізілгеннен кейін, сайлауды жүргізуші лауазымды адам жеңімпаз кандидаттың атын жарлыққа жазып, оны Корольдік кеңсесіне қайтаруға тиіс.
In the United Kingdom, a writ is the only way of holding an election for the House of Commons. When the government wants to, or is required to, dissolve Parliament, a writ of election is drawn up for each constituency in the UK by the clerk of the Crown in Chancery. They are then formally issued by the monarch. (When the Fixed term Parliaments Act 2011 was in effect, writs were issued by the lord chancellor.) Where a single constituency becomes vacant, a writ is issued by the speaker of the House of Commons to trigger the by election for that seat. After the election has been held in a constituency, the acting returning officer must write the name of the winning candidate on the writ and return it to the clerk of the Crown.
Канада
Канадада сайлау жарлығы – Төменгі палатаға сайлау өткізудің жалғыз жолы. Үкімет Парламентті таратуды қаласа немесе оны таратуға міндетті болса, бас сайлау комиссары Канададағы әрбір сайлау округі үшін сайлау жарлығын жасайды. Олар ресми түрде генерал-губернатормен шығарылады. Сондай-ақ, егер бір округтегі мандат бос қалса, сол орынға қосымша сайлауды бастарту үшін жарлық шығарылады. Жеңімпаздың аты жазылған жарлық бас сайлау комиссарына қайтарылады.
In Canada, a writ is the only way of holding an election for the House of Commons. When the government wants to or, is required to, dissolve Parliament, a writ of election is drawn up for each riding (electoral district) in Canada by the chief electoral officer. They are then formally issued by the governor general. Similarly where a single riding becomes vacant, a writ is issued to trigger the by election for that seat. A writ with the name of the successful candidate noted on its back will be returned to the chief electoral officer.
"Сұрақ-жауапқа қол қою"
Канадада сайлау жарлықтарын жариялауды бейресми түрде "жарлықты түсіру" деп атайды. Осы контексте "түсіру" сөзінің қолданылуы "дайындау" деген сөз тіркесінен туындаған болуы мүмкін. Кейбір адамдар бұл сөзді стильдік тұрғыдан дұрыс емес деп есептесе де, немесе "жарлықтар дайындалды" деген түсінік болса да, бұл термин академиялық мәтіндерде кездеседі.
An informal term used in Canada to describe the issuing of writs of election is "dropping the writ". The usage of the word drop in this context is likely derived from the phrase "draw up". Although it is still considered stylistically inappropriate by some, or the "writs are drawn up", the term has been recorded in academic text.
Австралия
Австралияда, Өкілдер палатасы таратылған немесе оның өкілеттігі аяқталғаннан кейін 10 күн ішінде сайлауға қатысты жарлықтарды генерал-губернатор шығарады, ал штат губернаторлары өз штаттары үшін сенаторларды сайлауға қатысты жарлықтарды шығарады, ал аумақтық сенаторларды сайлауға қатысты жарлықтарды генерал-губернатор шығарады. Штат губернаторлары штат заң шығарушы органдарындағы сайлаулар үшін де жарлықтар шығарады.
In Australia, writs for election are issued by the governor general for the House of Representatives within 10 days of the dissolution or expiration of the House and by the state governors for the election of senators for their respective states, while writs for the election of territory senators are issued by the governor general. State governors also issue the writs for elections in the state legislatures
Жарлықтар тиісті сайлау қызметкеріне немесе сайлау комиссарына жіберіледі, ол сайлау өткізілгеннен кейін белгіленген мерзімде оларды қайтарады.
The writs are issued to the relevant electoral officer or returning officer, as the case may be, who returns them after the election has been held within a fixed period.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияда 1993 жылғы Сайлау туралы заңға сәйкес, парламент таратылғаннан кейін генерал-губернатор Сайлау комиссиясына жалпы сайлау өткізу жөніндегі бір ғана жарлыққа қол қояды. Жалпы сайлау өткізілген соң, сайлау округтерінен сайланған барлық жеңімпаз кандидаттардың тізімі Халық қағидалары палатасының хатшысына қайтарылады. Қосымша сайлау өткезілген кезде де жарлық шығарылады.
In New Zealand, the Electoral Act 1993 mandates that, following the dissolution of Parliament, the governor general signs only a single writ instructing the Electoral Commission to hold a general election. After the general election has been held, the writ is returned to the clerk of the House of Representatives with the names of all successful candidates who have been elected to electorate seats. A writ will also be issued when a by election is held.