Кіріспе
Самуайз Гамги (ағылш. /ˈsæm/,/waɪz/, /ˈɡæm.dʒiː/, көбінесе Сэм деп аталады) – Ж.Р.Р. Толкиннің «Орта Жер» әлеміндегі ойдан шығарылған кейіпкер. Хоббит, Сэмвайз – «Сақиналардың Иесі» туындысының басты қолдаушы кейіпкері, басты кейіпкер Фродо Бэггинстің адал серігі (фактылық түрде: «жеке қызметшісі») ретінде танылады. Сэм – «Бір Сақинаны» жою және Сауронның әлемді басып алуына жол бермеу үшін тапсырылған тоғыз адамнан тұратын «Сақина Бикешілігінің» мүшесі. Сэм Фродоның бағбаны болған. Ол Фродо мен сиқыршы Гандальфтың жеке сөйлесіп тұрғанын тыңдап, Фродоның оқиғасына қатысқан. Сэм – Фродоның мызғымайтын серігі және қызметшісі, дене бітіміне қарағанда физикалық және эмоционалдық тұрғыдан күшті болып бейнеленген, саяхаттың қиын кезеңдерінде Фродоға көмектесіп, оның күші таусылғанда көтеріп алып жүрген. Фродоны орктар тұтқындағанда Сэм қысқа мерзімге Сақинаны ұстаушы болды; оның эмоционалдық күші Фродоға Сақинаны ерікті түрде қайтарғанда тағы да айқын болды. Сақина соғысынан кейін Сэм Шаирге оралып, бағбандық қызметін жалғастырып, ол болмаған кезде қиратылған ағаштарды қайта отырғызуға көмектесті. Ол жеті рет қатарынан Шаирдің мэрі болып сайланды. Гамги деген фамилия Самсон Гамги жасаған хирургиялық бинттен және мақта майынан алынған; сондықтан Сэмнің сүйіктісі Рози Коттон отбасынан шыққан. Зерттеушілер Сэмнің тарихындағы христиандық мотивтерді көрсететін символизмді атап өтті; мысалы, оның Фродоны көтеріп жүруі Киринейлік Симонның ғисаның крестін көтеріп жүруімен саякес. Толкин Сэмді оқиғаның батыры деп есептеді. Психологтар Сэмнің ізденісін махаббатқа деген психологиялық саяхат ретінде қарастырды. Толкиннің өмірбаяушылары Сэмнің Фродомен арақатынасының Бірінші дүниежүзілік соғыстағы британдық армия офицерлерінің әскери қызметшілерімен ұқсас екенін көрсетті.
Samwise Gamgee ('/s//æ//m/,/w//aɪ//z// /'/ɡ//æ//m/,/dʒ//iː/, usually called Sam) is a fictional character in J. R. R. Tolkien's Middle earth. A hobbit, Samwise is the chief supporting character of The Lord of the Rings, serving as the loyal companion (in effect: "manservant") of the protagonist Frodo Baggins. Sam is a member of the Fellowship of the Ring, the group of nine charged with destroying the One Ring to prevent the Dark Lord Sauron from taking over the world. Sam was Frodo's gardener. He was drawn into Frodo's adventure while eavesdropping on a private conversation Frodo was having with the wizard Gandalf. Sam was Frodo's steadfast companion and servant, portrayed as both physically strong for his size and emotionally strong, often supporting Frodo through difficult parts of the journey and at times carrying Frodo when he was too weak to go on. Sam served as Ring bearer for a short time when Frodo was captured by orcs; his emotional strength was again demonstrated when he willingly gave the Ring back to Frodo. Following the War of the Ring, Sam returned to the Shire and his role as gardener, helping to replant the trees which had been destroyed while he was away. He was elected Mayor of the Shire for seven consecutive terms. The name Gamgee derives from a local name for cotton wool, from a surgical dressing invented by Sampson Gamgee; hence Sam's girlfriend Rosie is from the Cotton family. Scholars have remarked the symbolism in Sam's story, which carries echoes of Christianity; for instance, his carrying of Frodo is reminiscent of Simon of Cyrene's carrying of Christ's cross. Tolkien considered Sam a hero of the story. Psychologists have seen Sam's quest as a psychological journey of love. Tolkien's biographers have noted the resemblance of Sam's relationship with Frodo to that of military servants to British Army officers in the First World War.
Шығармалық өмірбаян
"Шыңқырлардың иесі" кітабында айтылғандай, Самвайз Гэмджи Фродо Бэггинстің бағбаны болған, ол бұл лауазымға әкесі Хамфаст "Гаффер" Гэмджиден мұрагерлік алған, ал Хамфаст бұрын Билбо Бэггинстің бағбаны болған. Гандальф пен Фродоның Бір Сақина туралы әңгімесін тыңдап қалғаны үшін "жаза" ретінде Сэм Фродоның Ривенделге саяхатындағы алғашқы серігі болды. Оларға Фродоның туыстары Меридок Брэндибак пен Перегрин Тюк қосылып, бірге Ривенделге сапар шекті. Сол жердегі Эльронд кеңесінде Сэм Сақинаның Қауымдастығына қосылды. Эльфтер елі Лотлориенде Галадриел Сэмге бақшасынан кішкентай қорап топырақ сыйлады. Раурос шатқалында Қауымдастық тарағанда, Сэм Фродоға бірге жүруді талап етті. Сэм Фродоны қорғап, күтім жасады, ол Сақинаның ықпалынан әлсіреп бара жатқанда, олар Мордорға қауіпті жолмен сапар шекті. Сэм Голумға сенбеді, ол Мордорға жол көрсетіп, оларды Өлі Батпақтар арқылы бастап жүрді. Оның күдіктері Голумның оларды алып жәндік Шелобқа сатқанда расталды. Шелоб Фродоны шаққанда, Сэм оны қуды. Орк тобы жақындағанда, Сэм, Фродоның көз жұмғандай көрінгенін қалдырып, Сақинаны өзі алып, қысқа уақытқа Сақинаның иесі болды. Ол бір сәтте күштің уәдесіне азғырылды, бірақ оған мойын бұйырған жоқ. Содан кейін Сэм Фродоны (тек есінен айырылған) орктардан құтқарып, тұтқынға алған еді. Сэм Сақинаны Фродоға қайтарды. Екеуі Мордор арқылы және Жоқшылық тауына сапар шекті, Сэм Фродоны кейбір уақыттарда арқасында көтеріп жүрді. Голум Фродоға шабуыл жасап, Сақинаны қайтарып алды, бірақ оны да, өзін де құрту үшін Ажал жарықшақтарының біріне құлап түсті. Хоббиттер Ширді "Шарки" (Саруман) мен оның бұзақыларының бақылауында тапты, олар ағаштарды кесіп, ауылдарды тонаған, үйлеріне қайтып келді. Хоббиттер оларды Байвотер шайқасында жеңді. Сэм Ширдің барлық жерін аралап, ағаштарды қайта отырғызды, елфи патшасы Галадриелдің бақшасынан алған топырағын және Хоббитонға отырғызған елфилік маллоран ағашының бір тұқымын пайдаланды. Ағаштар таңғаларлық жылдамдықпен өсті. Сэм Рози Коттонға үйленді және Фродомен бірге Баг-Эндке көшіп барды. Келесі жылы олардың он үш баласының тұңғышы – Еланор дүниеге келді. Фродо Сэмға өзі мен Билбоның Орта жерді, Гандальф пен қалған жоғарғы эльфтердің көпшілігімен бірге өлмейтін жерлерге кететінін айтты. Фродо Сэмға Баг-Эндтің иелігін және Сэмге Батыс маршының Қызыл кітабын берді, бұл Сэмнің де бір күні Батысқа саяхаттауға рұқсат алуы мүмкін екенін білдірді. Сэм Баг-Энде отбасымен кездесуге оралды, әңгімені "Жарайды, мен келдім" деген сөздермен аяқтады. Толкин "Гэмджи" атауын Бирмингемдегі пахта жүнін білдіретін сөзден алған. Бұл өз кезегінде Гамджи ұлпасынан алынған, оны 19 ғасырда Бірмингемдегі хирург Самсон Гамджи ойлап тапқан. Толкин оны өз әңгімелерінде қолданудан бұрын, бастапқыда Англияның Ламорна шығанағында тұратын адам үшін лақап есім ретінде қолданған. Толкин 1956 жылдың наурыз айында өзінің есімі "Шыңқырлардың иесі" кітабында бар екенін естіген, бірақ кітапты оқымаған Сэм Гэмджиден хат алған кезде шынымен таңғалғандығын мәлімдеді. Толкин 18 наурызда жауап берді: Ол Гэмджиге кітаптың барлық үш томының қолтаңбаланған көшірмесін жіберді. Алайда, бұл оқиға Толкиннің санасында қатты алаңдаушылық тудырды, ол өзінің күнделігінде былай деп жазды: "Біраз уақыт бойы мен "С. Голлум" қолтаңбасымен хат алудан қорқып өмір сүрдім. Бұл жағдайды жеңу әлдеқайда қиын болар еді". Кейін ол Гамджи атауларының шығу тегін "де Гамаш" деп аталатын нормандық француз тегіне байланысты тапты. Шығармада Толкин Сэмнің "нағыз" немесе Вестрондық түрі Баназир Галбаси екенін айтады. "Самвайз" сияқты, Баназир "жартылай ақылды" немесе "жай" деген мағынаны білдіретін элементтерден шыққан. Галбаси - Галбас ауылының атауынан шыққан. Галабас атауы "оюн" дегенді білдіретін галаб элементтерін және "вик" немесе "вик" дегенге сәйкес келетін бас элементтерін қолданады. Ол өзінің "Қызыл кітаптың" "аудармашысы" рөлінде "Самвис Гамвич" атты ағылшынша аударманы жасаған, ол "Самвис Гаммидж" деп аталып, ақырында "Самвис Гэмджи" деп аталады. 1427 жылы Ширдің есеп беру жылында Сэм жеті жылдық мерзімнің біріншісіне Ширдің мэрі болып сайланды. Оның ұрпақтары оның құрметіне Гарднер фамилиясын алды.
Tolkien claimed to be genuinely surprised when, in March 1956, he received a letter from one Sam Gamgee, who had heard that his name was in The Lord of the Rings but had not read the book. Tolkien replied on March 18:
He sent Gamgee a signed copy of all three volumes of the book. However, the incident sparked a nagging worry in Tolkien's mind, as he recorded in his journal "For some time I lived in fear of receiving a letter signed 'S. Gollum'. That would have been more difficult to deal with." He later traced the origin of the name Gamgee to the Norman French surname "de Gamaches". In the fiction, Tolkien states that the "true" or Westron form of Sam's name is Banazîr Galbasi. As with "Samwise", Banazîr comes from elements meaning "halfwise" or "simple". Galbasi comes from the name of the village Galabas. The name Galabas uses the elements galab , meaning "game", and bas , corresponding somewhat to " wich" or " wick". In his frame story role as "translator" of the Red Book of Westmarch, Tolkien devised a strict English translation, Samwís Gamwich, which develops into Samwise Gammidgy and eventually comes to Samwise Gamgee in modern English. In the year 1427 of the Shire Reckoning, Sam was elected Mayor of the Shire for the first of seven consecutive seven year terms. His descendants took the surname Gardner in his honour.
Христиандық
[[Файл: 5 Симон Киринейлік айқыш көтереді. Бреннадағы Сент-Джон Непомуцен шіркеуі. Фродо Мәсіхпен, ал Фродоны Қиямет тауына жеткізген Сэм, Мәсіхтің айқышын Голгофаға жеткізген Симон Киринейлікпен салыстырылды. Фродо үшін Сақинаның салмағы аса ауыр, дәл Иса үшін айқыштай. Фродоны Қиямет тауына көтеріп алып бара жатқан Сэм, Исаға крестін көтеріп Голгофаға бара жатқан Симон Киринейлікке ұқсайды. Сэм міндетін орындау үшін өзін маңызды емес санап, құлшынысқа бағынған кішіпейілділікке ұқсас мінез танытады. Мордор арқылы өтудің қиындықтары да құтқару үшін қажетті азапты бейнелейді.
Батырлық
Толкин Сэмды сағаның "басты батыры" деп атады және былай деді: "Менің ойымша, Сэм мен оның Розидің қарапайым "дереулік" махаббаты (еш жерде толыққанды айтылмаған) оның (басты батырдың) мінезін зерттеу үшін және күнделікті өмірдің (тыныс алу, тамақтану, жұмыс істеу, бала тудыру) пен іздеулердің, құрбандықтардың, мақсаттардың және "эльфтерге деген құштарлықтың" және таза әдемілікпен байланысын түсіну үшін өте маңызды." Толкин адалдық пен махаббаттан туған ерлікке табынатын, ал мақтаншылдық, тәкаппарлық және өз басымен қимылдауды жек көретін. Сэмвайз Гэмджи Фродомен бірге жолда көрсеткен батылдығы мен адалдығы Толкиннің "Мальдон шайқасы" атты ескі ағылшын поэмасы туралы эсселерінде мадақтаған рухтың бір түрі. Сондай-ақ, Сэмнің Сақинаны қабылдамауы – билікті қабылдамау, сонымен қатар "Сауронды жеңуден туатын даңққа деген құштарлық".
Психологиялық сапар
Юнгиандық клиникалық психолог Робин Робертсон Сэмнің ізденісін (Фродоға деген) махаббатқа толы психологиялық саяхат деп сипаттайды, ал Фродоның ізденісі – рухани көтерілу жолы. Робертсон: "Сэмнің жолы ең қарапайым, бірақ ең құндысы: оның Фродоға деген адалдығы мен махаббаты оны кітап бойы өз міндетінен тайсалмайтын жалғыз адам етеді" деп жазады. Оның пікірінше, Сэм әрқашан тамақ және күн шығу сияқты қарапайым нәрселермен байланыста болады, сонымен қатар, ол Елфтерді көріп, Фродоның серігі болғаннан кейін, достастықтың ең бақытты мүшесі ретінде Ширге оралып, Розиге үйленеді және көптеген балаларға ие болады.
Фродомен қарым-қатынасы
[[Файл:Генерал Бернард Монтгомери, Сегізінші армияның қолбасшысы, Италия, 30 қыркүйек 1943 TR1389.jpg|thumb|Толкин Фродо мен Сэмнің қарым-қатынасы Бірінші дүниежүзілік соғыстағы британдық офицер мен оның жеке көмекшісінің қарым-қатынасын көрсететінін айтты. Оның өмірбаяуын жазған Джон Гарт былай деп мәлімдеді:
Толкин жеке хатында: "Менің Сэм Гэмгиім – 1914 жылғы соғыста таныған ағылшын сарбаздары мен жеке көмекшілерінің бейнесі, және олардың өзімнен әлдеқайда артық екенін мойындадым". Толкин тікелей айтпаса да, Сэм Фродоның өзі тағайындаған қызметшісі болып табылады, ол күнделікті шаруаларды атқарады, осылайша оның "иесін" оларды істеу қажеттілігінен босатады, бұл термин мысалы, Ишай Ланданың "Сақинаның құлдары: Толкиннің саяси санасыздығы" эссесінде қолданылады. Толкиннің өзі бұл терминологияны, мүмкін, әдейілеместен "Симариллиондағы" "Күш сақиналары туралы" айтуда қолданады: "Фродо жартылай адам Митрандирдің бұйрығымен [Бір Сақинаны жою] жауапкершілігін өз мойнына алды, және оның қызметшісімен бірге қауіп-қатер мен қараңғылықтан өтіп, ақыры Сауронның қарсылығына қарамастан, тіпті Ажал тауына жетті; және ол жерде, оның жасалған Отында, Ұлы Күш Сақинасын тастады, содан кейін ол жойылды және оның зұлымдығы жоқ болды."