Кіріспе

Кешкі аспандағы Венера планетасы

Грекия мифологиясында Геспер (/h/ɛ/s/p/ə/r/ə/; Ἕσπερος) – кешкі жұлдыз, кешкі аспандағы Венера планетасы. Таң құдайы Эос (Римдік Аврора) ұлы, ол оның басқа ұлы Фосфордың (сонымен қатар Еосфор деп те аталады; "Таң жұлдызы") жартылай бауыры. Геспердің римдік аналогы – Веспер ("кеш", "кешкі ас", "кешкі жұлдыз", "батыс" мағыналарында қолданылады). Бір дерек бойынша, Геспердің әкесі – Кефал, ал Фосфор жұлдыз құдайы Астрай болған. Дегенмен, басқа дереккөздерде Геспер Атластың бауыры, яғни Япеттің ұлы деп көрсетіледі.

Түрлі атаулар

Геспер – "кешкі жұлдыздың", кешкі Венера планетасының бейнесі. Оның аты кейде оның інісінің аттарымен шатастырылады, планетаның "таңғы жұлдыз" ретіндегі бейнесі – Эосфор (грекше Ἐωσφόρος, "таңды алып келуші") немесе Фосфор (көне грекше: Φωσφόρος, "жарық алып келуші", латын тілінде көбінесе "Люцифер" деп аударылады), себебі олардың барлығы бір Венера планетасының бейнелері. Грек Септуагинтасындағы "Хеосфор" және Иеронимнің латын Вульгатындағы "Люцифер" сөздері еврей тіліндегі "Хелел" (жарық, сұлу немесе жарқын Венера) сөзін, "Ишая 14:12" аятындағы "Шахардың ұлы (Таң)" деген мағынаны беру үшін қолданылған. Эосфор/Геспер Кекс пен Дедалионның әкесі болған деп айтылады. Кейбір дереккөздерде ол Гесперидтердің де әкесі екендігі айтылады. Мавр Сервий Онорат Вергилийдің "Эклогтарына" жазған түсіндірмелерінде Геспердің Тесалиядағы Оэта тауында мекендегенін және Дионис пен Ариаднаның ұлы, жас Һимнейге ғашық болғанын жазады. Сервий кешкі жұлдыз бен таңғы жұлдызды ажыратпайды, оларды екеуін де Геспер және Иданың Люцифері деп атайды.

"Геспер - бұл фосфор"

Тіл философиясында "Геспер - фосфор" деген атақты сөйлем жеке есімдердің семантикасымен байланысты. Готтлоб Фреге "кешкі жұлдыз" (der Abendstern) және "таңғы жұлдыз" (der Morgenstern) терминдерін мағына мен анықтама арасындағы айырмашылықты түсіндіру үшін пайдаланды, ал кейінгі философтар мысалды "Геспер - фосфор" деп өзгертіп, осылайша жеке есімдерді қолданды. Саул Крипке бұл сөйлемді қажетті білімнің (осы жағдайда Геспер мен Фосфордың бір екендігі) априори білудің орнына тәжірибелік жолмен алынуы мүмкін деген пікірін қорғау үшін қолданды.