Кіріспе

1936 жылғы неміс спорт фильмі

«Олимпиада» — 1938 жылғы неміс деректі фильмі, сценарийін, режиссурасын және продюсерлігін Лени Рифеншталь жасаған. Фильм нацистік кезеңде Берлиндегі Олимпиада стадионында өткен 1936 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын көрсетеді. Фильм екі бөлімнен тұрады: «Олимпиада 1. Teil — Fest der Völker» (Ұлттар мерекесі) (126 минут) және «Олимпиада 2. Teil — Fest der Schönheit» (Сұлулық мерекесі) (100 минут). Фильмде 1936 жылғы жазғы Олимпиада ойындары үшін Ұйымдастыру комитетінің бас хатшысы доктор Карл Дием ойлап тапқан Олимпиада алауының эстафетасы көрсетіледі. Кейіннен индустрия стандартына айналған, бірақ сол кезде революциялық болған көптеген прогрессивті кинотехникалар қолданылды, оның ішінде ерекше камера бұрыштары, тікелей монтаж, ең жақын план және трибуналарға орнатылған камера рельстері. Стадион алаңында камералардың орналасуымен шектелген Рифеншталь, мүмкіндігінше көп жерге, соның ішінде трибуналарға да камераларды орнатты. Ол фильмді өзіне қайтару туралы нұсқаулармен бірге камераларды ауа шарына бекітті, сондай-ақ жаттығулар кезінде қайықтарға автоматты камераларды орналастырды. Жарыс барысында кәсіби фотографтардың жұмысын толықтыру үшін әуесқойлардың суреттері де пайдаланылды. «Олимпиадада» қолданылған ең маңызды жаңалықтардың бірі – су асты камерасы болды. Камера суға секірген сүңгуірлерді ауада және суда бірге түсіріп, фокус пен диафрагманы өзгертіп отырды. Фильмде қолданылған техникалардың шеберлігіне риза болғанымен, «Олимпиада» саяси контексті мен насихаттық құндылығына байланысты даулы. Дегенмен, ол «Time» журналының «Барлық уақыттағы 100 фильм» тізімі сияқты, барлық уақыттағы ең ұлы фильмдердің тізіміне енген. «The Times» газеті фильмді «көрнекі тұрғыдан таң қалдыратын» деп сипаттады. «Олимпиада» деректі фильміндегі кейбір эпизодтар, әсіресе биік секіру жарысына арналғандар, жазбадан гөрі абстракцияға көбірек бейімделген: кейбір сүңгуірлер суға түскенде, қозғалыс үлгілерінің көрнекі әсері басым болады. Американдық киносыншы Ричард Корлис «Time» журналында: «Рифенштальдың «нацистік режиссер» мәселесін көтеруге және оны жоққа шығаруға тұрарлық. «Еркінің жеңісі» атты галлюцинаторлық деректі фильмінде ол Адольф Гитлерді вагнериандық құдай ретінде бейнелеген. Бірақ бұл 1934–35 жылдары болған. «Олимпиадада» Рифеншталь Джесси Оуэнсқа да осындай батырлық бейне берді» деді. Фильм бірнеше беделді киножүлделерді жеңіп алды, бірақ 1938 жылдың қарашасында Германиядағы еврейлерге қарсы зорлық-зомбылықтың ең қатты көрінісі болған «Кристалл түні» туралы хабар тарағаннан кейін, әсіресе АҚШ-та құлдырады. Рифеншталь сол кезде фильмді насихаттау үшін АҚШ-қа сапар шегіп жүрді және дереу елден кетуі талап етілді.

Қайта босату

Олимпия фильмі алғашқы көрсетілімінде ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде сирек таныстырылды; фильм 1940 жылға дейін АҚШ-та көрсетілмеді, содан кейін 1948 жылы Германиядан АҚШ-тың шетелдік мүлік сақтау кеңсесі сатып алған қысқартылған нұсқада «Олимпиада патшалары» деген атаумен қайта шығарылды және Рифенштальдың қатысуынсыз ауыр өңдеулерге ұшырады. 1955 жылы Рифеншталь Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында көрсету үшін Гитлерге қатысты үш минуттық бөлімді алып тастауға келісті. Осы нұсқа Батыс Германия теледидарында және әлем кинотеатрларында көрсетілді.

Танымал мәдениетте

2016 жылы Джесси Оуэнс туралы жарысқа арналған тамыр тарихы фильмінде Олимпиада ойындарындағы түсірілімдер Рифенштальдың Гёббельспен көркемдік шешімдері, әсіресе Джесси Оуэнсті түсіру мәселесі бойынша үнемі дауласып тұрғаны көрсетілген. Оуэнс нацистік Германияның арийлік спорттық басымдығы туралы талаптарын саяси тұрғыдан ұятқа қалдырды. Neue Deutsche Härte тобы Rammstein 1998 жылы Depeche Mode-тің "Stripped" әнін каверлеп орындады. Әннің музыкалық видеосы "Олимпиада" фильмінен алынған кадрлардан құралған.