Кіріспе

Асқазанды хирургиялық жолмен алу

Гастрэктомия – асқазанның толық немесе ішінара хирургиялық жолмен алынуы.

Көрсеткіштер

Гастректомия асқазан қатерлі ісігін және асқазан қабырғасының тесілуін емдеу үшін жасалады. Он екі елі ішектің (дуоденальды) ауыр жараларында асқазанның төменгі бөлігі – пилорус және он екі елі ішектің жоғарғы бөлігін алып тастау қажет болуы мүмкін. Егер он екі елі ішектің жеткілікті бөлігі қалса, Billroth I процедурасы жасалады, онда асқазанның қалған бөлігі өт жолы мен бүйрекбездің (поджелудочной железы) арнасынан бұрын он екі елі ішекке қосылады. Егер асқазанды он екі елі ішекке қайта қосу мүмкін болмаса, Billroth II процедурасы жасалады, онда он екі елі ішектің қалған бөлігі бітеліп, кіші ішектің келесі бөлігіне – жіңішке ішекке (jejunum) тесік жасалып, асқазан осы тесікке қосылады. Пилорус тамақты ұнтақтап, кіші ішекке баяу жіберуге арналғандықтан, оны алып тастау нәтижесінде тамақ кіші ішекке қалыптыдан жылдам өтіп, асқазанның босану синдромына (дампинг синдромына) алып келуі мүмкін.

Поляның операциясы

Рейхель-Поля операциясы деп те аталады, бұл артқы гастроэнтеростомияның бір түрі, Эвген Поля мен Фридрих Пол Рейхель әзірлеген Биллрот II операциясының өзгешелігі. Ол асқазанның 2/3 бөлігін кесіп алып, он екі елі ішектің қалдық бөлігін жабыстыру және ретроколик асқазан-жежунальды анастомоз жасауды қамтиды.

Операциядан кейінгі әсерлері

Асқазанның алынып тасталуының ең айқын салдары – тамақ қорытылатын кезде оны сақтауға арналған орынның жоғалуы болып табылады. Ұсақ ішекке бір мезгілде тек шамалы мөлшерде ғана тамақ түсе алатындықтан, науқас асқазан құю синдромын (демпинг синдромын) болдырмау үшін үнемі аз мөлшерде тамақтанады. Тағы бір маңызды салдары – асқазан қабығындағы париеталды жасушалардың жоғалуы, олар ішкі факторды бөліп шығарады. Ішкі фактор – жалпақ ішек соңғы бөлігінде (terminal ileum) В12 витаминінің сіңуі үшін қажет, және оның жетіспеуі В12 витаминінің тапшылығына алып келеді. Бұл мегалобластикалық анемияға (фолие қышқылының жетіспеушілігінен немесе аутоиммундық аурулардан, әсіресе қатерлі анемиядан туындауы мүмкін) әкелуі мүмкін, ол қызыл қан клеткаларының (эритропоэз) синтезін қатты төмендетеді, ал жағдайы ауыр болған жағдайда – басқа гематологиялық клеткалардың да қалыптасуын бұзады (бірақ ең бірінші зардап шегетіні – қызыл клеткалар). Мұны В12 витаминін тікелей инъекциялау арқылы емдеуге болады. Асқазан темірді сіңірілетін түріне айналдыратындықтан, темір тапшылығы анемиясы да пайда болуы мүмкін. Тағы бір жанама салдары – грелин өндірісінің төмендеуі, бірақ ол уақыт өте келе толығымен қалпына келеді. Соңында, бұл операциядан кейін сүйек тығыздығының төмендеуімен және сүйек сынықтарының көбеюімен байланысты. Бұл асқазан қышқылының кальцийді сіңірудегі маңызды рөліне байланысты болуы мүмкін. Операциядан кейін толық асқазанды алып тастау операциясын жасаған науқастардың 70%-ында демпинг синдромы және рефлюкс-эзофагит сияқты асқынулар дамиды. 25 зерттеуді мета-талдау жүргізу нәтижесінде, «асқазанның орнына» қызмет ететін «қалта» жасау демпинг синдромы мен рефлюкс-эзофагиттің жиілігін тиісінше 73% және 63%-ға төмендетіп, өмір сапасын, тамақтану нәтижелерін және дене салмағының индексін жақсартатыны анықталды.

Тарих

Алғашқы табысты гастректомияны 1881 жылы Теодор Биллрот асқазан қатерлі ісігіне байланысты жасаған. Тарихи тұрғыдан алғанда, гастректомиялар асқазан жарасын емдеу үшін қолданылып келді. Қазір бұл жаралар көбінесе антибиотиктермен емделеді, себебі олардың көпшілігі Helicobacter pylori инфекциясы немесе асқазан сөлінің химиялық тепе-теңдігінің бұзылуынан туындайтыны анықталды. Бұрын асқазан жарасы кезінде гастректомия көбінесе ваготомиямен бірге жасалып, бұл қышқыл өндірісін азайтуға бағытталған. Аталған мәселе қазір протондық насос ингибиторларымен шешіледі.