Кіріспе

Умаг (Umag) – Хорватияның Истрия жартыаралындағы жағалау қаласы.

География

Бұл Хорватияның ең батыс қаласы, және ол Хорватияның ең батыс нүктесі – Башанияны қамтиды.

Демография

2021 жылғы халық санауы бойынша, оның халқы 12 699 адамды құрады, оның 6 751 адамы қаланың өзінде тұрады. Истрияның көптеген қалалары сияқты, Умагтың да халқы көп ұлтты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген итальяндықтардың қоныс аударуына байланысты, қазіргі уақытта хорваттар 59,6% құрап, абсолютті басымдыққа ие; итальяндықтар – 18,3%, сербтер – 3,8%, словендер – 2,2%, босниялықтар – 1,7%, албандар – 1,3%, ал өңірлік тұрғыдан (истриялықтар ретінде) жариялағандар – 1,57% құрайды. Дегенмен, 1921 жылғы халық санауы бойынша, халықтың 100% итальян тілінде сөйлеген. Бұл сол кезде барлық тұрғындар этникалық итальяндықтар болғанын білдірмейді. Хорваттар да ресми жағдайларда итальян тілін негізгі тіл ретінде қолданған.

Тарих

Умаг туралы алғаш рет 7 ғасырда Равеннаның анонимді азаматы еске алған, бірақ ол римдік дәуірде де болған. Бұған дәлел – жағалау бойындағы римдік виллалардың, атап айтқанда вилла рустикалардың көптеген қалдықтары. Қала тарихы Сипар елді мекенімен тығыз байланысты, оның қираған орындарын Умагтан солтүстікке қарай төрт шақырым жердегі тар мүйісте табуға болады. 9 ғасырда Сипардың бекінілген қонысы Неретва қарақшыларының шабуылынан қирады. Бірақ осы қайғылы оқиғадан кейін Умаг өзінің орналасу арқасында маңызға ие болды – ол материктен тар бұғазбен бөлінген шағын арал. Осы орналасу ғасырлар бойы елді мекенді шабуылдардан қорғады. Римдік кезеңдегі салыстырмалы өркендеу жиі шабуылдар, індет, холера және безгек эпидемиялары салдарынан туындаған қауіпсіздіксіздікпен алмасып бақты. Тұрғындардың саны жылдам азайды. Умаг Одоакр мен Теодорихтың билігіне қарасты, сондай-ақ лангобардтар да билік етті. 6-8 ғасырларда ол византиялық үстемдікке түсті, одан кейін 751 жылы ломбардтар, ал 774 жылы франктар билік құрды. Келесі кезеңде қауіпсіздіксіздік пен Градо мен Аквилея патриархтарынан Триест епископтарына дейінгі үкіметтердің жиі ауысуы басым болды. Алайда, күшейіп келе жатқан Венеция Республикасы Истрияға билігін орнатып, Умагты және басқа батыс Истрия қалаларын Венецияға адал болуға мәжбүр етті. Шындығында, 1269 жылы Умаг коммунасы Венецияға адал болуға ант берді, және сол кезден бастап 1797 жылға дейін Венеция өзінің ақсүйектерінен Умагқа билеушілерді тағайындады. Бұл кезең тыныш болған жоқ. Ғасырлар бойы Генуямен болған қақтығыстар одан да көп қирату мен тонауға әкелді. 1370 жылы генуялық флот Умагқа шабуыл жасап, қала архивін жойды. Тұрғындарды құртқан оба эпидемиялары Венеция билігін аймақты жаңа қоныстандыруды қарастыруға мәжбүр етті, негізінен түрік шабуылынан қауіп көрген аймақтардан. Умаг порты жақын маңдағы жерлерден алынған ауыл шаруашылығы өнімдерін тиеу үшін пайдаланылды. Венеция құлағанға дейін Умаг басқа Истрия қалалары сияқты өмір сүрді. Оның коммуналық құрылымы 1541 жылғы жарғымен кепілдендірілді. Венеция Республикасы құлағаннан кейін Умаг, бүкіл шығыс Адриатика жағалауы сияқты, 1815 жылға дейін Францияның билігіне көшті, содан кейін 1918 жылға дейін Австрияға қарасты. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Истрия Италияның құрамына енді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Триест дағдарысының күшеюі Триест еркін аумағының құрылуына әкелді, ал Умаг Югославия армиясы басқарған B аймағының бөлігі болды, және 1954 жылы Югославияның СФР-і құрамындағы Хорватия СР-інің бөлігіне айналды. Умаг Югославияның құрамына кіргеннен кейін қаладан көптеген итальяндықтар көшіп кетті, олар сол кезге дейін халықтың көп бөлігін құраған еді. 1993 жылы жаңа жергілікті басқару құрылғаннан кейін Умаг тәуелсіз муниципалитетке айналды, ал 1997 жылы қала мәртебесіне ие болды.

Экономика

Аймақтың табиғи ерекшеліктері экономиканың жалпы дамуына айтарлықтай әсер етті. Әсіресе Умагтың географиялық орналасуы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін туристік индустрияның қарқынды және динамикалық өсуін қамтамасыз етті, ол содан бері жылдам дамып келеді. Батыс Еуропаның ірі нарықтарының жақындығы және Шығыс Еуропа елдерінің өмір деңгейінің артуы осы экономикалық саланың кеңеюіне ықпал етті, ол аймақтың басқа экономикалық ресурстарымен, ең маңыздысы – ауыл шаруашылығымен тығыз байланысты. Аймақтың ең құнарлы топырағы мен кең егістік жері мыңдаған жылдар бойы өңірде өсірілген дәстүрлі Жерорта теңізі дақылдарының өндірісіне жағдай жасады, оның ішінде зәйтүн және жүзім өсіруге ерекше мән берілді. Соңғысы сәтті шарап жасау өнеркәсібіне және соңғы жылдары Істрияның шарап картасында кездесетін бірқатар танымал жергілікті шарап өндірушілердің пайда болуына себеп болды. Ауыл шаруашылығымен байланысты, қарқынды дамып келе жатқан туризм саласы – агротуризм, ол туристік ұсынысты байытып қана қоймай, сонымен қатар өңірдің ежелгі дәстүрлерін сақтауға мүкіндік береді. Сонымен қатар, Умагтағы "Podravka" азық-түлік зауытында үлкен көлемде қызанақ өңделгенін айту керек. Зауыт 2023 жылы жабылды, бұл Истрияның осы бөлігінде қызанақ өсіру өнеркәсібінің аяқталуын білдірді. Азық-түлік өнеркәсібі Умагта 20 ғасырдың басында балық пен қызанақты қаптау үшін "Arrigoni" зауытының ашылуымен және бүгінгі нан пісіру және печенье фабрикасының алдағысы – ұн диірменінің салынуымен басталды. Бүгінде екі өндірістік аймақта (Ungarija және Kravlji rt) жаңа зауыттар бой көтерді, олар қажетті инфрақұрылыммен қамтамасыз етілді, ол үнемі жаңартылып, кеңейтілуде. Умагтың экономикалық өсуі шағын және орта бизнесті ынталандыруға және қолдауға, сондай-ақ бизнес аймақтарын құруға негізделген. Осы мақсатта қала әкімдігі 2002 жылға ауыл шаруашылығы мен бизнестің өсуін ынталандыруға бағытталған бағдарламаға 355,200.00 куна бөлді. Сонымен қатар, Умаг Пула қаласында орналасқан "Istarska razvojna agencija" IDA (Истрия даму агенттігі) құрылтайшы мүшесі болып табылады.