Кіріспе
Сплит-Далмация, Хорватиядағы қала Солин (лат. Salona; грек. Σαλώνα) – Хорватияның Сплит-Далмация округінде орналасқан қала және Сплит қаласының маңындағы елді мекен. Ол Сплиттің солтүстік-шығысында, Адриатика теңізі мен Ядро өзенінің жанында орналасқан. Солин ежелгі Салона қаласының орнында дамыды, ол Рим провинциясы Далмацияның астанасы және император Диоклетианның туған жері болған. VII ғасырда аварлар мен хорваттардың келуінен кейін қала қиратылып, оның тұрғындары Диоклетиан сарайының маңындағы "Спалатум" (Сплит) елді мекеніне көшіп, оны бекініске айналдырды. Ерте орта ғасырларда Солин Хорватия жерінің бір бөлігі болды және ортағасырлық Хорватия мемлекетінде маңызды рөл атқарды, саяси орталықтардың біріне айналды. XX ғасырда Сплит алқабының қарқынды индустриялануы Солиннің Сплит қаласының маңындағы елді мекенге дейін төмендеуіне әкелді. Бүгінде Солин тәуелсіз муниципалитет ретінде, басқа қалалармен жақсы байланысқан Сплит агломерациясының құрамына кіреді. Соңғы кезде өнеркәсіптен бөлек, көптеген археологиялық ескерткіштер мен Ядро өзені бойындағы қалалық саябақтардың арқасында туризм де дамып келеді.
Solin (Latin and ; Σαλώνα ) is a town and a suburb of Split, in Split Dalmatia county, Croatia. It is situated right northeast of Split, on the Adriatic Sea and the river Jadro. Solin developed on the location of ancient city of Salona, which was the capital of the Roman province of Dalmatia and the birthplace of Emperor Diocletian. After the arrival of Avars and Croats in the 7th century, the town was destroyed, and its refugees moved to the settlement in and around Diocletian's palace, "Spalatum" (Split), turning it into a fortified town. In the Early Middle Ages, Solin was part of Croatian territory and played an important role in the Medieval Croatian state, being one of the political centres. In the 20th century, the intensive industrialisation process of the Split basin made Solin no more than a suburb of Split. Today, with its independent municipal status, Solin is part of the Split conurbation, well connected with other towns. Lately, besides industry, tourism is being developed based on numerous archaeological sites and Solin's distinctive image that comes from many urban parks along the Jadro.
География
Солин Сплит түбегінің солтүстігінде, солтүстікте Кожак (779 м) және шығыста Мосор (1339 м) тауларымен қоршалған алапта орналасқан. Ежелгі Салона қаласы Ядро өзенінің сағасының жанында дамыды, ал кейінгі ортағасырлық елді мекен өзен құратын бірнеше аралдың бірінде қалыптасты, және бүгінгі орталық та сол жерде орналасқан. Қаланың ауданы , Сплит агломерациясының орталық бөлігінде, Сплиттің солтүстігінде, Каштеланың шығысында, Трогирдің шығысында және Клистің оңтүстігінде жатыр. Қаланың тұрғын және бизнес аймақтары өзен ағысының орталық бөлігінде және Солин алабының көлбеу беткейлерінде орналасқан. Өнеркәсіптік аймақтар Ядро өзенінің жоғарғы алабындағы кішкентай жазықтықты, сондай-ақ Каштела шығанағының шығыс жағындағы орталықтан батысқа қарай кең аумақты алып жатыр, онда өнеркәсіптік және сервистік порт орналасқан. Ежелгі Салонаның қираған орындары бүгінгі орталықтан батысқа қарай, орталықта орналасқан. Климаты Жерорта теңізіне тән, қысы ылыс, жазы ыстық. Қыс айларында күшті солтүстік-шығыс жел – Бура жиі соғады.
Ежелгі Салона
Көне дәуірдің соңында Салонаның саяси және діни маңызы зор болды. Ол Рим империясын 284 жылдан 305 жылға дейін басқарған император Диоклетианның туған жері еді. Ол шамамен 244 жылы дүниеге келген, жастық шағында әскерде, кейін Рим армиясының офицері болып қызмет еткен. Салона ертедегі римдік елді мекені болды, бірақ Диоклетианның шамамен 300 жылы Диоклетиан сарайын салғаннан кейін маңызы азайды. Салонаның жергілікті халқы авалар сол аймақтардан шегінгеннен кейін, бүгінгі Сплит қаласының орналасқан жеріне, "Спалатум" елді мекеніне көшті (шамамен 7-ғасырдың ортасы). Салонадағы христиандық дін, апостолдар заманында пайда болған болуы мүмкін. Апостол Павел өзінің шәкірті Апостол Титтің Далмацияға барғанын айтады, сондықтан оның Далмацияның астанасы Салонада, кем дегенде, қысқа мерзімге жұмыс істегені ықтимал. Адриатика теңізінің жағасында орналасқан бұл қала Италия мен Таяу Шығысқа теңіз арқылы байланысының арқасында христиан дінін таратушыларды өзіне тартты. Салонада 3-ғасырдың ортасынан бастап жақсы ұйымдастырылған христиан қауымы болды, оның басшысы епископ еді (сол кезде епископ-шеһит Венантий өмір сүрді). 4-ғасырдан бастап Салона өздерінің үлкен базиликаларында Диоклетианның қуғын-сүргін кезінде шейіт болған қасиетті адамдарды құрметтеді: қасиетті Домний (латынша Domnius, хорватша Duje, итальянша Domnio), шебер Анастасий, диакон Септимия, священник Астерий және басқалар. 5-ғасырда Салона епископтары митрополиттік міндеттерді (архиепископ Хезихий) көбірек атқара бастады, ал 6-ғасырда архиепископ атағын да алды (архиепископ) және осы атақпен байланысты міндеттерді орындады (архиепископтар Стефан, Гонорий және басқалар). Бұл сол кезде олар Батыс Иллириядағы маңызды лауазымдарды атқарғанын білдіреді. Паннония аймағынан келген Сиския епискобы 530 және 533 жылдары Салонда өткен синодтарға толық құқықты мүше ретінде Далмация епископтарымен бірге қатысты. Диоклетиан тұсында Салонада 60 000 адам тұрған. 639 жылы Салона авариялықтар тарапынан қиратылды. Салона мен аймақтың авариялықтардың билігіне түсуінен кейін (7-ғасырдың бірінші тоқсанында) Салона шейіттеріне жасалған құлшылық Римге көшірілді. Атап айтқанда, Папа Иоанн IV олардың реликвияларының бір бөлігін Латеран баптистериясының жанындағы арнайы шіркеуге орналастырып, тасымалдауға бұйрық берді. Папаның тілегімен мозаикаға айналған осы қасиеттілердің бейнелерін бүгін шіркеудің апсидісінде көруге болады. Римге реликвияларды іздеу, Салона тұрғындарының жаңа Сплит қаласына қоныстануына себеп болды, ол қираған Салонадан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Олар ең болмағанда, Сплитке ең маңызды қорғаушыларының сүйектерін әкелгісі келді: қасиетті Домний мен қасиетті Анастасий. Олар оларды Диоклетианның кесенесінде орналастырды, ол кейіннен қасиетті Домний соборына айналдырылды.
Орта ғасырлар
IX ғасырда Хорватияның герцогы Трпимир I Клис пен Солиннің арасында бенедиктиндер монастырын салдырды. 852 жылға жатқан сол жердегі жазулар қазіргі Хорватия аумағында хорваттардың атын алғаш рет жазбада кездестіретін мәліметтер болып табылады. X ғасырда Елена патшайым (Елена) Джадроның жанында екі шіркеу салдырды: Әйет Стефан және Әйет Мария шіркеулері. Әйет Стефан шіркеуі бірнеше хорват патшаларымен қатар басқа да ақсүйектердің де жерленген орны болды. Ол 16 ғасырда Осман түріктерімен қиратылды. Жақын орналасқан Әйет Мария шіркеуі Михаил Крешимир II және оның әйелі, меценат Еленаның жерленген орны болды.
Климат
Солиннің климатында ең жоғары және ең төмен температуралардың арасындағы айырмашылық шамалы, сонымен қатар жыл бойына жеткілікті жауын-шашын жауады. Бұл климат үшін Кёппен климаттық жіктелімінің субтипі "Csa" (Жерорта теңіз климаты).