Кіріспе

Холокост кезінде еврейлерді құтқарған яһуди еместер (Хасидей уммот хаолам) – Холокост кезінде нацистік Германия тарапынан еврейлерді жоқ етуден құтқару үшін таза қайырымдылықпен өз өмірін тәуекелге тіккен яһуди емес адамдарды Израиль мемлекетінің сипаттау үшін қолданатын құрметті атау. Бұл термин, Нойдың жеті заңының яһуди емес сақтаушыларына қатысты қолданылған «гер тошав» заңдық түсінігінен шыққан.

Иерусалимдегі қарсы алу

Холокост кезінде еврейлерге көмектесу үшін қауіпке тіл котып, ізгілікпен әрекет еткен адамдар "Халықтың Адалдары" деп танылып, олардың есіміне медаль, құрмет грамотасы табыс етіледі және Иерусалимдегі Яд Вашемдегі Адалдар бағындағы Құрмет қабырғасына олардың есімі жазылады (бұл, кеңістік жетіспеуіне байланысты тоқтатылған ағаш отырғызудың орнына жасалады). Марапаттарды құтқарушыларға немесе олардың туыстарына Израильде немесе олар тұратын елдерде Израильдің дипломатиялық өкілдіктері арқылы тапсырады. Осы шараларға жергілікті билік өкілдері қатысады және олар туралы ақпарат бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен таратылады.

Израильде қоныстанған алушылар

Израильде 130-дан астам еврей емес адал адам қоныстанды. Оларды Израиль билігі құшақ жайып қарсы алды және азаматтық берді. 1980 жылдардың ортасында оларға арнайы зейнетақы тағайындалуға құқық берілді. Олардың кейбіреулері Израиль құрылғанға дейін, яғни Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлыбританияның Палестинаға берген мандатына қоныстанған, ал басқалары Израильдің алғашқы жылдары келді, ал кейбіреулері кейіннен келді. Ерте келгендердің көпшілігі ағымды иврит тілін жақсы білгендіктен, Израиль қоғамына толыққанды еніп кетті. Адалдығымен танылған басқа ұлт өкілдерінің балалары мен немерелері Израильде уақытша тұруға виза алуға құқылы, бірақ Израиль азаматтығын алмайды.

Христиандық құрмет

Халықтар арасындағы әділдердің бірі, швед әулие Елизавета Гесселблад католик шіркеуінде әулие деп жарияланды. Тағы жеті адам қасиетті деп жарияланды: италиялық Джузеппе Жиротти мен Одоардо Фочерини, украиналық Климентий Шептицкий, неміс Бернхард Лихтенберг, венгр Сара Салкахази және поляктар Юзеф пен Виктория Ульма (балаларымен бірге). Париждікі Мария Скобцова және оның серіктері Шығыс Православ шіркеуінде шейіттер ретінде танылды. Оның мерекесі 20 шілдеде тойланады. Ирландиялық католик дін қызметкері Хью О'Флаэрти, Рим Куриясының жоғары лауазымды шенеунігі және нацизмге қарсы католик қарсылығының маңызды тұлғасы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 6500 еврейді құтқарып қалды, бұл Оскар Шиндлер құтқарган адамдардан көп, бірақ ол әлі Халықтар арасындағы әділ атағына ие болған жоқ. О'Флаэртидің неміс гестапосы мен Sicherheitsdienst (SD) қойған тұзақтардан қашу қабілеті оған "Ватиканның қызыл гүлшешесі" деген лақап атты әкелді.

Дүниежүзілік құрметтер

2015 жылы Вильнюсте Литваның алғашқы «Ұлттардың Адалдары» құрметіне арналған көше тақтасы ашылды. Көше Вильнюс университетінің кітапханашысы, Вильнюс геттосындағы еврейлерге көмектесіп, оларды құтқаруға көмектескен Она Шимайте атымен аталды – Онос Шимайте көшесі. 2018 жылдан бастап Қытайдың Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған ең маңызды мұражайы – Қарсылық соғысы мұражайында «Ұлттардың Адалдары» атанған қытайлықтар мен еврейлердің Еуропадан қашуына көмектескен басқа да қытайлық тұлғалар туралы экспонаттар бар.