Гайднның Оксфорд симфониясы

Кіріспе

Хайднның Оксфорд симфониясы

Жозеф Хайдн өзінің №92 G мажордағы, Hoboken I/92 симфониясын 1789 жылы француз графы д’Огни тапсырысымен жазылған үш симфонияның бірі ретінде аяқтады. Бұл симфония халық арасында Оксфорд симфониясы деп белгілі. Симфонияның құрамы: флейта, 2 гобой, 2 фагот, 2 валторна, 2 труба, литавра және скрипкалар тобы.

Өмірбаян

Симфония «Оксфорд» деп аталады, себебі Гайдн 1791 жылы Оксфорд университеті музыка докторы дәрежесін беру рәсімінің соңында оны дирижерлік еткен деседі. Бұл докторлық дәреже алуға үміткер композициядағы шеберлігінің үлгісін ұсынуы қажет еді, ал Гайдн ұсынған нәрсе кейде айтылатындай, осы симфония емес, «minuet al rovescio», яғни палиндром болатын, бірақ бұл туынды осы оқиға үшін арнайы жазылмаған. Ол алғаш рет 1772 жылғы 47-ші симфониясында (Hob. I:47) G-мажор тоналысында, ал келесі жылы A-мажор тоналысындағы фортепианолық сонатасының (Hob. XVI:26) минуетінде пайда болды, онда трио да палиндром болып табылады. «Оксфорд» деген ат қалып қойды, бірақ шындығында симфония 1789 жылы Парижде орындалу үшін жазылған. Гайдн Англияға алғаш келгеннен кейін көп ұзамай оған диплом табыс етілді, және ол Англия үшін жазған он екі «Лондондық» симфонияның ешқайсысын аяқтамағандықтан, Оксфордтағы рәсімге өзінің соңғы аяқталған туындысын алып келді. Гайднның Оксфордта пайда болуы – оның елуінші жылдарында жеткен халықаралық сәттілігінің куәсі. Оксфорд университетінің колледжінің түлегі және музыка докторы Чарльз Берни Гайднға диплом беруді ұсынды және барлық дайындықтарды жасады. Композитор Лондоннан күткеннен кешірек келгендіктен, Оксфорд музыканттарына бұрыннан таныс симфонияны дирижерлік етуге тура келді, олар оны нотадан ойнауға тиіс болды. Гайдн диплом алумен байланысты Оксфордта үш концерт өткізуге келіскендіктен, екінші күні репетиция тағайындалды, ал сол күні кешке біз қазір «Оксфорд» деп білетін симфония, бұрын Лондондағы Иоганн Петер Соломонның концерттерінде танымал болғандай, зор табысқа ие болды. (Соломон – Гайднның он екі «Лондондық» симфониясын жазуға тапсырыс берген импресарио, бірақ олардың тек соңғысы ғана неміс тілінде сөйлейтіндердің арасында «Лондондық симфония» деп аталады.)

The symphony is called the "Oxford" because Haydn is said to have conducted it at the conclusion of a ceremony in 1791 in which the degree of Doctor of Music was conferred on him by Oxford University. A candidate for this doctorate was required to present a specimen of his skill in composition, and that presented by Haydn was not as is sometimes said this symphony, but a minuet al rovescio, i. e. a palindrome, though not one specially composed for the occasion, as it first appears in G major in Haydn’s 1772 symphony no. 47 (Hob. I:47), and in the following year in A major as the minuet of his keyboard sonata in that key (Hob. XVI:26), where the trio is also a palindrome. The "Oxford" nickname stuck, though the symphony had actually been written in 1789 for performance in Paris. The degree was conferred fairly soon after Haydn’s first arrival in England, and as he had not by then finished composing any of the twelve "London" symphonies which he ultimately wrote for England, he brought to the Oxford ceremony his most recently completed example in the form. Haydn's appearance at Oxford is evidence of the international success he attained in his late fifties. It was Charles Burney, himself a graduate of University College and an Oxford doctor of music, who suggested that the degree should be conferred on Haydn and who made all the arrangements. As the composer had arrived from London later than expected, he had to conduct a symphony already familiar to the Oxford musicians, who were to play it at sight. As Haydn had agreed to conduct three concerts in Oxford in connection with receiving his degree, a rehearsal was scheduled for the second morning, and the same evening the symphony we now know as the Oxford was played to the same acclaim it had previously enjoyed at Johann Peter Salomon's concerts in London. (Salomon was the impresario who had commissioned the composition of Haydn's twelve "London" Symphonies, of which however only the last is called by German speakers die Londoner Symphonie.)

Бірінші қимыл

Хайдн осы бөлімдегі сонаталық форманың әр бөлімін тұрақтылық пен тұрақсыздықтың күшті қарама-қарсылықтарын қолдану арқылы ажыратады. Симфонияның бірінші тақырыбын ашудан бұрын, Хайдн бұл бөлімді G тоникасында басталатын баяу кіріспемен ашады, параллельді минорға дейін модуляциялайды және G тоникасында неміс алтыншы акордын (Gr+6) ұзартады. Ол бірінші тақырыпты тоникада, бірақ доминантты жетинші аккордымен бастайды. Бұл сол кездегі симфониялар үшін өте ерекше, және ол Хайднның ерекше композициялық стиліне тән. «Оксфордтың» қалған бөлігі осы бірінші тақырыпта ұсынылған көптеген идеяларды көрсететіндіктен, бұл симфония монотематикалық деп аталды. Бірінші тақырыптан кейін Хайднға доминантқа модуляция жасауға мүмкіндік беретін көпір (өтпелі бөлім) келеді. Екінші тақырып қозғалыстың бастапқы идеясымен басталады, бірақ доминант тоникасында. Бұл тақырып дами келе, жабылу тақырыбына өтуден бұрын минор тоникасына өтеді. Хайдн бірінші бөлімнің соңына дейін тоника тоникасында қалады. Даму бөлімінде Хайдн экспозициядан тақырыптарды алып, оларды «дамытып» және әшекейлейді. Ол бастапқы тақырыптан ауытқулар мен өзгертулерді, сондай-ақ тыныштық пен үнсіздік сәттерін қосады. Бұл қасиеттерінің барлығы Хайднға тән. Бұдан әрі, ол симфонияның галант стилін күшейту үшін күрделі контрапункттің ескі стилін пайдаланады.

Екінші бөлім

Екінші бөлім үштік формада, баяу және ән сияқты әуенмен жазылған. Бірақ, Гайдн осы бөлімде ерекше құрылым қолданып, минор тоналдықтың қарқынды орталық бөлігін қосады. Бұл минорлық аралық бөлім бастапқы бөлімнен алынған мотивке негізделген. Басты бөлімнің қысқартылған қайталануынан кейін, аспаптық тобында желді аспаптар ерекше көзге түсетін бөлім келеді.

Үшінші бөлім

Хайдн үшінші бөлімді ABA формасында, менюет пен триодан құрастырады. Менует пен трио екі бөлімдік формада, қайталаулармен келген. Тыңдаушыға көбірек әсер ету үшін Хайдн минуетті әдеттегі төрт тактіден гөрі алты тактіден тұратын фразалармен жасайды және синкопация мен үзілістер қосады. Бұл ерекшеліктер Хайдн заманындағы тыңдаушыларға қызықты және күлкілі секілді көрінген, себебі олар тым ерекше болған.

Төртінші бөлім

Оксфорд симфониясының соңғы бөлімі шиеленіс пен босаңсу сезіміне құрылған. Осы сезімді тыңдаушыға жеткізу үшін Хайдн бұл сонаталық форманы симфонияның бірінші бөлімінен сәл жылдамдатып, қысқартып жазған, осылайша керемет әсерлі аяқтама жасаған. Мелодиялық желідегі жиі кездесетін хроматикалық өзгешеліктер, сондай-ақ ағаш және мыс үрмелі аспаптардың қолданылуы опера буффа стилін еске түсіреді және Россини стиліне ұқсас із бейімдейді. Симфония үш баяу, тыныш G мажор аккордымен басталып, үш күшті, айқын аккордпен аяқталады.