Кіріспе

Тодзи ғибадатханасы (東寺), сондай-ақ Кёоо гококу-дзи (教王護国寺) деп те аталады – Жапонияның Киото қаласындағы Минами-ку ауданында орналасқан Шингон будда ғибадатханасы. 796 жылы салынған бұл ғибадатхана, Киото қаласы Жапонияның астанасы болған кезде рұқсат етілген үш будда ғибадатханасының бірі болды. Оның тарихы ұзақ, Хэйан дәуірінің бастапқы кезеңінен және Тан әулетінен қалған құнды мүліктер мен құжаттар сақталған. Ғибадатхана кешеніндегі ғимараттар Камакура, Муромачи, Момояма және Эдо дәуірлерінен келген. Осы ғимараттардың бесеуі екі санаттағы Ұлттық қазыналар ретінде тағайындалды: Лотос гүлінің қақпасы (ренгемон), Миэй залы (миеидо), Алтын зал (кондо), бес қабатты Пагода (гожуното) (ғибадатхана ғимараттары) және Канчин қонақ үйі (канчин кякуден) (тұрғын үйлер). Тодзи 1994 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енгізілді, ол ежелгі Киотоның тарихи ескерткіштерінің бір бөлігі болып табылады.

Тарих

То-дзи Хэйан дәуірінің басында құрылған. Бұл ғибадатхана 796 жылы, астана Хэйан-кёоға көшірілгеннен кейін екі жыл өткен соң салынған. Өзінің серіктесі Сай-дзи және Хэйан сарайында орналасқан Шигон-ин ғибадатханасымен бірге, ол сол кезде астанадағы үш будда ғибадатханасының бірі болды және бүгінгі күнге дейін сақталған жалғыз ғибадатхана. Бұрын оның серігі Саи-дзи (Батыс ғибадатханасы) болды, және олар екеуі Хэйан астанасының қақпасы – Рашомонның қасында тұрды. Алғашқыда ол Киоо Гококу-дзи (教王護国寺) деп аталған, бұл оның бұрын елді қорғаумен айналысқан ғибадатхана болғанын көрсетеді. То-дзи Киото станциясынан оңтүстік-батысқа қарай, Минами-ку ауданында, Омия және Куджо көшелерінің қиылысында орналасқан. То-дзи көбінесе Кобо Дайшимен (Кукай) байланыстырылады. То-дзи Хэйан дәуірінің соңында құлдыраса да, Камакура дәуірінде Дайши Шинконың (Кобо Дайшиге табыну) өркендеуімен қайтадан танымал болды. 823 жылы Сага императорының бұйрығымен белгілі будда дінінің жобалаушысы То-дзиге басшылық етіп тағайындалды. Ғибадатхананың басты бейнесі – Якуши Ньорай, емші Будда. Кобо Дайшинің резиденциясы – Миэй-до (御影堂) (немесе Дайши-до (大師堂) деп те аталады) ішінде Дайшиге арналған көптеген діни рәсімдер өткізіледі. 1586 жылы ғибадатхана жер сілкінісінен ауыр зақым көрді.

Бес қабатты пагода

Тодзидің бес қабатты пагодасы (五重塔) 1643 жылы (Эдо дәуірі) үшінші Токугава сёгун Иемицуның бұйрығымен қайта салынды. Алғашқы пагода 9 ғасырда салынған, бірақ қазіргі күйіне жету үшін төрт рет қиратылып, қайта салынған. 1952 жылы ол Ұлттық қазына деп жарияланды. Пагода өте биік және Жапониядағы ең биік ағаш мұнара болып табылады. Пагоданың ішіне тек ерекше жағдайларда ғана кіруге рұқсат етіледі, бірақ әдетте ол ашық болады және ішкі жағы сырттан көрінеді. Оның ішінде жәдігерлер, мүсіндер және суреттер сақталған. Еден деңгейінде әртүрлі бағыттарға қарап тұрған төрт Будданың мүсіні орналасқан.

Кондо

Кондо немесе Алтын зал – ғибадатхананың бас залы, және онда 1603 жылғы Якуши буддасының мүсіні орналасқан.

Қорқыныш

Миэдо Кобо Дайшиге, сонымен қатар Кукай деп аталатын, ғибадатхананың негізін қалаушыға арналған. Ол оның алғашқы тұрған орнында салынған. Зал әр айдың 21-і күні Кукайды еске алу рәсімі өтетін кезде ашылады.

Ғибадатхананың аумағы

Аумақтарда бақша және көл бар, онда тасбақалар мен кои балықтары жүзеді. Аумақта сонымен қатар академиялық талаптары жоғары жекеменшік Ракунан мектебі орналасқан, оның көптеген түлектері элиталық университеттерге түседі.

Архитектуралық талдау

Тодзи Камакура дәуірінің аясында Эдо дәуірінің басында қайта салынған. Осы қайта құру кезінде Тодзи Шингон буддалық ғибадатханасы ретінде бекітілді (Шингон – Ваджраяна буддизмінің бір түрі, 806 жылы дін қызметкері Кукай оны Жапонияға әкелді). Мұндай ғибадатханалар көбінесе тауларда салынды және құрылысында табиғи және демографиялық элементтер басым болды, соның нәтижесінде архитектуралық жоспар жасалды. Камакура дәуірінде жапондық сәулетшілер жер сілкінісі, жаңбыр, күн және ыстықтан зақымды қорғау үшін технологияларды қолдана бастады. Тодзи сияқты Зеншүйо стиліндегі ғибадатханалар Гаранның түзу сызықты контурларымен, қанатты есіктермен, Катомадо деп аталатын оюлы терезелермен және Мокоши деп аталатын әсем қос қабатты шатырлармен ерекшеленеді. Зеншүйо стилінің көптеген элементтерін қамтыса да, Тодзи ғибадатханасы Гаранның орналасуын анықтау үшін оны қоршаған табиғи ландшафтыны пайдаланады, бұл техника Хиан және Эдо дәуірлеріндегі жапон сәулетінде қолданылған. Бұл 823 жылы император Саганың Шингонға қатысты жазған жазбаларымен үйлеседі. Әсем Мокоши және сол кездегі заманауи құрылымдық технологиялар, Камакура дәуірінде мұнараны қайта жаңарту кезінде енгізілген болуы мүмкін. Тодзидің тарихи және рухани маңыздылығын мойындаған ЮНЕСКО оны Киото префектурасындағы бірнеше құндылықтармен бірге "Ежелгі Киотоның тарихи ескерткіштері" тізіміне енгізді.

Бүркіт базары

Әр айдың 21-і күні Тодзи аумағында атақты блохалар жәрмеңкесі өтеді. Бұл жәрмеңке Кобо Дайшидің (Кукай) құрметіне Кобо сан деп аталады, ол 835 жылдың үшінші айының 21-і күні (Батыс күнтізбесі бойынша 22 сәуірде) қайтыс болған. Жәрмеңкеде әртүрлі антиквариаттар, өнер туындылары, киім-кешек, қыш ыдыстар, азық-түлік және қолданылған заттар сатылады. Жылдың соңғы күні болғандықтан, ең ірі жәрмеңке желтоқсанның 21-і күні өтеді. Ұқсас жәрмеңке әр айдың 25-і күні Китано Тенмангуде, сондай-ақ Тенджин деп те аталады. Киотодағы мақалда: "Тодзи жәрмеңкесінде ашық ауа райы болса, Тенджин жәрмеңкесінде жаңбыр болады" делінеді, бұл Киотоның өзгермелі ауа райын еске түсіреді. Әр айдың бірінші жексенбісінде Тодзи аумағында кішкентай, көңілі толған антиквариатқа бағытталған жәрмеңке өтеді.

Саи-джи

Рашомон бұрын Тодзидің батысында орналасқан, бірақ қазір тек белгісі қалды, оған Куджо көшесімен батысқа қарай қысқа серуенмен жетуге болады. Одан да батысқа қарай Сайдзи (Батыс ғибадатханасы) орналасқан, бірақ қазір кішкентай парк қалды. Тодзи мен Сайдзи астананың оңтүстік жиегінде салынған және сол кезде Хэйанкёде ресми түрде рұқсат етілген жалғыз буддалық ғибадатханалар болған. Сайдзи 16 ғасырда жойылды. Себебі Укёку аймағының нашар суармасы және оны күтіп ұстауға қаражаттың жетіспеуі болды. Аңыз бойынша, зор құрғақшылық кезінде Тодзидегі дін қызметкері Кукай және Сайджидегі әріптесі Шубин екеуі де жаңбыр тілеу үшін дұға етіпті. Кукай Шубиннің күш жетпеген жерінде сәттілікке жетті, ал Шубин қызғанышпен Кукайға жебе атып жіберді. Сол сәтте Джизо пайда болып, Кукайдың орнына жебені қабылдап, оның өмірін сақтап қалды. Джизо Рашомонның қираған орындарының жанында орналасқан. Жебе тиген деген жері сынып қалған.