КСРО-дағы 1953-63 жылғы шаруашылық жоспары: Никита Хрущевтің «Тың жерлерді игеру» науқаны, астық тапшылығын шешу әрекеті, жетістіктері мен сәтсіздіктері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
1953–63 КСРО ауыл шаруашылығы өнімін өндіру жоспары
1953–63 Soviet agricultural production plan
Виргиндік жерлерді игеру науқаны (Освое́ние целины́; ,) – Никита Хрущевтің 1953 жылғы Кеңес Одағының ауыл шаруашылығы өнімін күрт арттырып, совет халқының азық-түлік тапшылығын жеңілдету мақсатындағы жоспары. Жүздеген мың жас еріктілер Батыс Сібір және Солтүстік Қазақстан аймақтарына қоныстандырып, жер жыртып екті. Бұл жоба бастапқыда сәтті болғанымен, нәтижесінде совет ауыл шаруашылығы үшін сәтсіздікке ұшырады.
The Virgin Lands campaign (Освое́ние целины́; , ) was Nikita Khrushchev's 1953 plan to dramatically boost the Soviet Union's agricultural production in order to alleviate the food shortages plaguing the Soviet populace. Hundreds of thousands of young volunteers settled and farmed areas of Western Siberia and Northern Kazakhstan. While the scheme was initially successful, it eventually became a failure for Soviet agriculture.
Тарих
1953 жылдың қыркүйегінде Хрущев, екі көмекші, екі "Правда" редакторы және бір ауыл шаруашылығы маманынан құралған Орталық Комитет тобы Кеңес Одағындағы ауыл шаруашылығы дағдарысының ауырлығын анықтау үшін жиналды. 1953 жылдың басында Георгий Маленков егіншілік мәселені шешу мақсатында реформалар енгізгені үшін мақтау алған, оның ішінде мемлекет колхоздық өнімдер үшін төлейтін сатып алу бағасын арттыру, салықтарды төмендету және жеке шаруалардың жер учаскелерін дамытуға ынталандыру шаралары бар еді. Хрущев Маленковтың ауыл шаруашылығы реформасы үшін мақтау алғанына наразы болды және өзінің ауыл шаруашылығы жоспарын ұсынды. Хрущевтің жоспары Маленков бастаған реформаларды кеңейтті және 1956 жылға қарай бұрын өңделмеген 13 миллион гектар (130,000 км²) жерді жыртуды және өңдеуді көздеді. Аталған аймақтарға Волганың оң жағалауы, Солтүстік Кавказ, Батыс Сібір және Солтүстік Қазақстан кірді. Хрущевтің хабарламасы кезінде Қазақ Коммунистік партиясының бірінші хатшысы Зұмабай Шаяхметов Қазақстандағы жаңа жерлердің әлеуетті өнімділігін төмен бағалады: ол қазақ жерін орыс бақылауына өткізгісі келмеді. Молотов, Маленков, Каганович және басқа да КОКП жетекшілері "Тың жерлерді игеру" науқанына қарсылық білдірді. Көптеген адамдар бұл жоспарды экономикалық және логистикалық тұрғыдан мүмкін емес деп санады. Маленков өңделген жерлерді одан әрі өнімді етуге бағытталған бастамаларды ұсынса, Хрущев жаңа жерлерді игеруді ғана қысқа мерзімде егін өнімділігін айтарлықтай арттырудың жалғыз жолы деп есептеді. Колхозда жұмыс істейтін шаруаларға жеңілдіктер ұсынудың орнына, Хрущев жаңа тың жерлерге жұмысшыларды тартуды кеңестік жастар үшін социалистік оқиға ретінде жарнамалауды жоспарлады. 1954 жылдың жазында 300 мың комсомолдық еріктілер тың жерлерге аттанды. 1954 жылғы тың жерлерді қарқынды өңдеу және мол өнімнен кейін Хрущев 1956 жылға қарай 13 миллион гектар жаңа жерді игерудің бастапқы мақсатын 28-30 миллион гектарға (280,000–300,000 км²) дейін арттырды. 1954 және 1958 жылдар аралығында Кеңес Одағы тың жерлерді игеру науқанына 30,7 миллион рубль жұмсады, ал осы кезеңде мемлекет 48,8 миллиард рубль астық сатып алды. 1954 жылдан 1960 жылға дейін КСРО-дағы егістік жердің жалпы ауданы 46 миллион гектарға өсті, оның 90% тың жерлерді игеру науқанының нәтижесінде болды. Алайда, тарихи тұрғыдан алғанда, бұл науқан Солтүстік Қазақстан экономикасындағы тұрақты өзгерістерді таңбалады. Тіпті 1998 жылғы ең төменгі көрсеткіште де бидай 1953 жылғы көрсеткіштен шамамен екі есе көп гектарға егілді, ал қазір Қазақстан әлемдегі бидай өндіруші елдердің бірі болып табылады.
In September 1953 a Central Committee group – composed of Khrushchev, two aides, two Pravda editors, and one agricultural specialist – met to determine the severity of the agricultural crisis in the Soviet Union. Earlier in 1953, Georgy Malenkov had received credit for introducing reforms to solve the agricultural problem in the country, including increasing the procurement prices the state paid for collective farm deliveries, reducing taxes, and encouraging individual peasant plots. Khrushchev, irritated that Malenkov had received credit for agricultural reform, introduced his own agricultural plan. Khrushchev's plan both expanded the reforms that Malenkov had begun and proposed the plowing and cultivation of 13 million hectares (130,000 km) of previously uncultivated land by 1956. Targeted lands included areas on the right bank of the Volga, in the northern Caucasus, in Western Siberia, and in Northern Kazakhstan. The First Secretary of the Kazakh Communist Party at the time of Khrushchev's announcement, Zhumabay Shayakhmetov, played down the potential yields of the virgin lands in Kazakhstan: he did not want Kazakh land under Russian control. Molotov, Malenkov, Kaganovich and other leading CPSU members expressed opposition to the Virgin Lands campaign. Many saw the plan as not economically or logistically feasible. Malenkov preferred initiatives to make the land already under cultivation more productive, but Khrushchev insisted on bringing huge amounts of new land under cultivation as the only way to get a major increase in crop yields in a short amount of time. Instead of offering incentives to peasants already working in collective farms, Khrushchev planned to recruit workers for the new virgin lands by advertising the opportunity as a socialist adventure for Soviet youth. During the summer of 1954, 300,000 Komsomol volunteers traveled to the Virgin Lands. Following the rapid Virgin Land cultivation and excellent harvest of 1954, Khrushchev raised the original goal of 13 million new hectares of land under cultivation by 1956 to between 28 and 30 million hectares (280,000–300,000 km). Between the years 1954 and 1958 the Soviet Union spent 30.7 million Rbls on the Virgin Lands campaign and during the same time the state procured 48.8 billion Rbls worth of grain. From 1954 to 1960, the total sown area of land in the USSR increased by 46 million hectares, with 90% of the increase due to the Virgin Lands campaign. In historical perspective, however, the campaign marked a permanent shift in the North Kazakhstani economy. Even at the 1998 nadir, wheat was sown on almost twice as many hectares as in 1953, and Kazakhstan is currently one of the world's largest producers of wheat.