Кіріспе

Жосонға қарсы екі жорық

Мың жыл бұрын Қытайдың Суй және Тан әулеттері Кореяның үш патшалығымен күрделі саяси және сауда қатынастарын орнатқан. Ал Мин Қытайы Жосонмен тығыз сауда және дипломатиялық қарым-қатынаста болды, Жосон императорлық салық жүйесіне мүше болғанмен, Жапонияның Цусима аймағындағы Со кланынан да салық және сауда тауарын қабылдады. Мин Қытайы мен Жосон Кореясы көп нәрседе ортақ болды. Екеуі де 14 ғасырда Юань әулетінің құлауынан кейін пайда болды, қоғамда конфуцийлік идеалдарды қабылдады және ұқсас қауіптерге (журчжі шабуылдары мен воку) тап болды. Екеуінде де соғысқа дейін және оның барысында қабылданған шешімдерге әсер ететін ішкі саяси топтар болды. Тығыз сауда байланыстары мен ортақ жауларының болуына байланысты Жосон мен Мин достық одақтастықта болды.

Хидэёшидің дайындықтары

XVI ғасырдың соңғы онжылдығына қарай Тоётоми Хидэёси, ең көрнекті даймио, қысқа мерзімдегі бейбітшілік кезінде бүкіл Жапонияны біріктірді. Императорлық шогун қызметіне қажетті Минамото әулетінің заңды мұрагері болмағандықтан, ол билігін заңды ету және императорлық отбасыға тәуелділігін азайту үшін әскери күшке ие болуға тырысты. Сондай-ақ, Хидэёсидің қайтыс болған әміршісі Ода Нобунаганың арманын орындау және біріктірілген Жапониядағы көптеген бос самурайлар мен сарбаздар тудыратын азаматтық тәртіпсіздік немесе бүлік қаупін азайту үшін Қытайға жорық жасауды жоспарлағаны да айтылады. Сонымен қатар, Хидэёси кішігірім көрші мемлекеттерді (Рюкю аралдары, Тайвань және Корея) бағындыруды және ірі немесе алыс елдермен сауда серіктестері ретінде қарым-қатынас жасауды мақсат еткен болуы мүмкін, себебі Кореяға жорық кезінде Хидэёси Қытаймен заңды сауда жасауға ұмтылды. Шогунат негізі жоқ билігін ақтау үшін Хидэёсиге қажет болған әскери үстемдік, халықаралық деңгейде Жапонияның көрші елдерімен Жапониядан төменгі тәртіпке айналуы мүмкін еді. Хидэёси Минамото әулетінен шықпағандықтан шогун атағын алмады, бірақ 16 ғасырдағы Жапонияда генеалогтардың біреудің атақты тегі бар екенін ақысы үшін «табуы» жиі кездесетін жайт болғандықтан, Хидэёси бакуфу орнына жаңа лауазым құруды жоспарлап отырғанын көрсетеді. Хидэёсиге сыртқы қақтығыс Жапониядағы ішкі бүліктерді болдырмауға және жаңа құрылған мемлекетті ортақ жауға қарсы біріктіруге, даймиолардың оның билігіне қарсы әрекет етуіне жол бермеуге себеп болды. Жапон аумағынан алыста соғыс жүргізу аумақтық қиратудың алдын алып, мемлекеттің инфрақұрылымын сақтап қалуға мүмкіндік береді. Мұндай ойлар Хидэёсидің шогун емес екендігіне және императорлық әулетпен байланысы жоқ екендігіне сәйкес келеді. Стивен Тернбулл да Хидэёсидің жеке амбициясы мен маниясын жорықтың себептері ретінде атап көрсетеді. Хидэёси бірнеше соғыстарда Жапонияны жаулап алды және енді үлкен істерге бет бұрғысы келді, ол Кореяға «жол ашу» арқылы Қытайға шабуыл жасау туралы ғана емес, сонымен қатар Филиппин мен Үндістан туралы да айтқан. Бұған қоса, мыңдаған жылдар бойы Қытай Шығыс Азияның зияткерлік, экономикалық, әскери және саяси орталығы болды және дәстүр бойынша Шығыс Азия мемлекеттері Қытай императорларын өздерінің билеушілері деп мойындап, Қытаймен сауда жасауға рұқсат алу үшін салық төледі. Жапония әдетте Қытайға салық төлеу талабына қарсылық көрсетті, бірақ шогун Ашикага Ёсимицу Қытай императорын өзінің билеушісі ретінде мойындады, бұл үлкен Қытай нарығына қол жеткізу үшін жасалған қадам болды. Жапонияның салық төлеу құқығы және оның артынан Қытаймен сауда жасау құқығы 1540 жылдары Мин әкімшілігімен тоқтатылды. Хидэёси Қытайға шабуыл жасау арқылы Шығыс Азиядағы халықаралық тәртіптің орталығы ретінде Қытайдың дәстүрлі түрде атқаратын рөлін Жапонияға беруді көздеді. Ол өзінің әскери күшіне арқа сүйеген қарапайым тегінен шыққан адам ретінде Жапонияда қолдау тапты. Сонымен қатар, 1540-1550 жылдары вако Кореяға самурай шабуылдарын жүргізді, олардың кейбіреулері «шағын жорықтар» деп аталатын үлкен шабуылдарға айналды. Хидэёси өзінің жауларын әлсіз деп ойлады. Хидэёси Кореямен соғыс бастауды Жапонияны біріктіруді аяқтамай тұрып-ақ жоспарлаған. Ол көптеген бағыттар бойынша дайындық жүргізді. 1578 жылы Хидэёси, сол кезде Ода Нобунаганың басшылығымен Мори Терумотоға қарсы Чюгоку аймағын бағындыру үшін күресіп, Терумотоға Нобунаганың Қытайға шабуыл жасау жоспарын хабарлады. 1585 жылы Хидэёси португал иезуиті Гаспар Коэльоға бүкіл Шығыс Азияны жаулап алу тілегін білдірді. Хидэёси Коэльодан өзінің қожайыны Испания королі Филипп II-ге, сонымен қатар Португалия королі Филипп I-ге, өзінің теңіз флотын Жапонияға көмектесуге дайын етуін сұрап, хабар жіберуін сұрады (Минг Қытай, Испания және Португалия сол кездегі негізгі теңіз күштері болды). Алайда Филип Хидэёсидің ұсынысын қабылдамады, Қытайды ренжітпеуді жөн көрді. 1590 жылы Одаварадағы Ходжо кланының жеңілуі Жапонияның екінші бірігуіне әкелді, ал Хидэёси келесі соғысқа дайындала бастады. 1591 жылдың наурызынан бастап Кюсю даймиолары және олардың жұмыс күштері Нагоядағы Нагоя қамалын салды (қазіргі Каратсу, Сага, қазіргі Айчи префектурасындағы Нагоя қаласымен шатастырмау керек), ол соғыс күштерін жұмылдыру орталығы ретінде қызмет етті. 1592 жылы Хидэёси Филиппинге испан генерал-губернаторына Жапония Кореядан алым-салық алғанын (бұл түсініксіздік болды) және Испанияға да алым-салық талабын жіберді. Әскери дайындықтарға қатысты, 2000-ға дейін кемелердің құрылысы 1586 жылға дейін басталған болуы мүмкін. Корея армиясының күшін бағалау үшін Хидэёси 1587 жылы Кореяның оңтүстік жағалауына 26 кемеден тұратын шабуыл жасады. Дипломатиялық майданда Хидэёси Жапонияны біріктіруді аяқтамай тұрып-ақ Қытаймен достық қарым-қатынас орнатуды бастады. Ол сонымен қатар вакоға қарсы сауда жолдарын бақылауға көмектесті.

Жапония мен Корея арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастар

1587 жылы Хидэёси өзінің алғашқы елшісі Ютани Ясухироны (柚谷康広) Кореяға жіберді. Бұл король Сеонджо билік еткен кезде болды, мақсаты – 1555 жылғы вокоу шабуылынан кейін үзілген Корея мен Жапония арасындағы дипломатиялық қатынастарды қайта орнату. Хидэёси мұны Корея сарайын Қытайға қарсы соғысқа Жапониямен бірігуге көндірудің негізі ретінде пайдалануды жоспарлады. Ясухиро, әскери өтетінімен және корей шенеуніктер мен олардың әдет-ғұрыптарына деген немқұрайды көзқарасымен, Кореядан болашақ елшілік миссияларының уәдесін ала алмады. 1589 жылдың мамыр айында Хидэёсидің екінші елшілігі – Со Йошитоси, Янагава Шигенобу (柳川調信) және буддалық монах Генсо (玄蘇) Кореяға жетіп, Жапонияға қашқан корейлік көтерілісшілер тобын алмастыру шартымен Корея елшілігінің Жапонияға баруына келісім алды. 1587 жылы Хидэёси Йошитосидің асырап алған әкесі және Цусима аралының даймиосы Со Йошишигеге (宗義調) Жосон әулетіне үлтіматум беруді бұйырды: Жапонияға бағыну, Қытайды жаулауға қатысу немесе Жапониямен ашық соғысқа дайындану. Алайда, Цусима аралы Кореяға барлық жапондық кемелер үшін бірегей бақылау бекеті ретінде ерекше сауда құқығына ие болды және Кореядан 50 кемеге дейін сауда жасауға рұқсат алғандықтан, Со әулеті Кореямен қақтығысты болдырмауға мүдделі болды және келіссөздерді екі жылға жуық уақытқа кешіктірді. Хидэёси бұйрығын жаңартқаннан кейін де Со Йошитоси Корея сарайына жасаған сапарын екі ел арасындағы қарым-қатынасты жақсарту мақсатындағы шараға дейін азайтты. Елшілік миссиясының соңында Йошитоси король Сеонджоға алғаш рет келген құнды сыйлықтар – тауыс құстарын және оқпанаты мылтықтарды (корейге бұрыннан белгісіз озық қару) сыйлады. Жоғары дәрежелі ғалым Рю Сонг Рён әскерилерге аркебус (оқпанаты мылтық) өндірісін ұйымдастыруды және пайдалануды ұсынды, бірақ корей сарайы оның артықшылықтарын толыққанды бағалай алмады. Аркебус күшін бағаламау және оған қызығушылық танытпау соғыстың басында корей армиясының сәтсіздіктеріне елеулі үлес қосты. 1590 жылдың сәуір айында корей елшілері, оның ішінде Хван Юнгиль мен Ким Саунг-иль Киотоға аттанды, онда Хидэёси Ходжо кланына қарсы жорығын аяқтағанша екі ай күтті. Хидэёси оралғаннан кейін, олар салтанатты сыйлықтар алмастырып, король Сеонджоның хатын Хидэёсиге жеткізді. Хидэёси корейлердің Жапонияға салық төлеу үшін келгенін қате түсінді. Осы себепті елшілерге дипломатиялық өкілдерге лайықты ресми қабылдау жасалмады. Соңында корей елшілері Хидэёсиден корей патшасына жауап хат жазуын өтінді, олар Сакай портында 20 күн күтті. Елшілердің талабы бойынша қайта жазылған хат, тым әдепсіз болғандықтан, Кореяны Жапонияға бағынуға және Қытайға қарсы соғысқа қатысуға шақырды. Елшілер оралғаннан кейін Жосон сарайы Жапонияның шақыруына қатысты маңызды мәселелерді талқылады, ал Хван Юнгиль жапон әскери күші мен ниеттері туралы қарама-қайшы бағалаулар туралы хабарлады. Олар соғыс жақын екенін мәлімдеді. Ким Саунг-иль Хидэёсидің хатының жалаң-жалған екенін айтты. Сонымен қатар, соттың жапондықтардың әртүрлі кландық әскерлері бір-бірімен соғысып, дүрбелеңдегенін білгені сол кездегі жапон әскерлерінің біріккен күші мен қабілеттерін едәуір бағаламады. Король Сеонджо сияқты кейбіреулер Минге Жапониямен болған келіссөздер туралы хабарлау керек деп ұсынды, өйткені бұлай етпеу Миннің Кореяға деген адалдығына күдік тудыруы мүмкін, бірақ сот ақыр соңында тиісті шаралар анықталғанға дейін күтуге келісті. Соңында Хидэёсидің Кореямен дипломатиялық келіссөздері күтілген нәтиже бермеді. Жосон сарайы Жапонияны Кореядан төмен ел ретінде қарады және өзін Қытайдың салық жүйесіндегі артықшылықты жағдайына сәйкес жоғары санады. Ол Хидэёсидің басып кіру туралы қауіп-қатерлерін жалпы жапондық вокоу пираттық шабуылдарынан артық емес деп қате бағалады. Корей сарайы Хидэёсидің үшінші елшісі Шигенобу мен Генсоға король Сеонджоның Хидэёсиге қытайлық салық жүйесін сынаған хатын тапсырды. Хидэёси тағы бір хатпен жауап берді, бірақ оны дипломат жеке ұсынбағандықтан, сот оған назар аудармады. Екінші өтініші қабылданбағаннан кейін Хидэёси 1592 жылы Кореяға қарсы әскерін жіберді.

Минг Қытай

Минь әскері Азиядағы ең ірі әскер болды, жалпы саны шамамен 845 000 сарбазды құрады. Алайда, 1592 жылы Император әскері моңғолдармен соғыс жүргізіп, солтүстік-батыстағы көтерілісті басып тастады. Минь армиясы ұйымдастырудың үлкен қабілеттерін көрсетті, мысалы, моңғолдарға қарсы оттық күш беру үшін 480 км қатал ландшафт арқылы 400 артиллериялық зеңбірек тасыды. Минь армиясының негізгі күші – жаяу әскері, ол бес бөлімге бөлінді: мылтық ұстағандар, қылышпен шайқасқандар, от жебелері атып, садақ көтергендер, қарапайым жебелері бар садақшылар және найзагерлер. Оларға атты әскер мен артиллерия көмектесті. Қытай жаяу әскерінің негізгі қарулары – арбалет пен аркебус болды, ал атты әскер көбінесе садақ көтеріп шайқасқан атты жауынгерлерден құралды. Қытай жаяу әскері конусты темір дулығалар мен былғары немесе темірден жасалған қару-жарақ киген. Тернбуллдың сөзінше, «қытайдың далалық артиллериясы мен қоршау машиналары аймақтағы ең жақсылары болды». Қытай артиллериясы құйма темірден жасалды және бірнеше түрі болды, ең маңыздысы – «үлкен генерал зеңбірегі» және фоланг-цзи (t=佛朗支), соңғысы – зеңбіректердің аузынан оқталмайтын түрі. Қытай қолбасшыларының бірі – Ли Русонг, ол жапондық жазбаларда жиі кемсітілген. Тернбулл бағалауынша, ол «Минь Қытайының ең талантты генералдарының бірі» болды. Ли Пёкджеек шайқасында жеңілгенімен, бұл жеңіліс уақытша болды. Ол жапондықтарды Кореядан ығыстыру мақсатына жеткен шебер стратегияшы еді, ал жапондықтардың Пёкджеектегі жеңілісіне назар аудару оның жетістіктерін жасыруға бағытталған. Тағы бір қытай теңіз қолбасшысы – Гуандуннан шыққан Чэнь Лин, ол Жапонияны жеңіп, Кореяны қорғауда шешуші рөл атқарды. Соғысты жеңуге көмектескеннен кейін Чэнь Корея мен Қытайда батыр ретінде құрметке ие болды. Кейіннен Чэнь Кореядағы Гвандун Джин тайпасының негізін қалады, және бүгінде оның ұрпақтары Қытай мен Кореяда таралған. Чэнь теңіз және әскери жетістіктері үшін «Гуандун шебері» деген лақап алды.

Жосон Кореясы

Жосон армиясы мен әскери-теңіз флотының офицерлері тек аристократиядан шыққан, бірақ жастайынан жауынгер болуға үйретілген жоғары милитаристік жапон аристократиясынан айырмашылығы, Жосон аристократиясы үшін білім бағаланды және соғыс конфуцийшіл зиялыға лайық емес нәрсе ретінде қарастырылды. Корей генералдарының сапасы өте өзгергіш болды, кейбір офицерлер қабілетті болса, енді бірі – соғыс туралы зерттеуге көп уақыт бөлмеген, көбінесе садақ ату, жазу, каллиграфиямен айналысу және конфуций классикасын оқуды ұнататын адамдар еді. Юань әулетінің құлдырауынан кейінгі хаос кезеңінің соңында Жосон негізінен солтүстіктегі жуйшилер мен жапон қарақшыларының тонауларымен күресуге бағытталған. 1400 жылы Чончжон патшаның тұсында жеке армия жүйесі жойылды, ал 1457 жылы Седжо патшаның тұсында Бес гвардия (rr=Owi) деп аталатын бөлім құрылды, ол Имджин соғысына дейін сақталды. Соғыстың басында Жосон әскерінде мерзімі өткен жеңіл жаяу әскер, тұрақты армия және элиталық атты әскер, әсіресе атты садақшылар болды. Олар көшпелі тонаушылармен күресуге маманданған. Алайда, Имджин соғысының басында Жосон армиясы жеңіліске ұшырағандықтан, Жосон үкіметі Бес гвардия жүйесінде шектеулі болып, Бес армия лагері жүйесіне көшті. Жеңіл жаяу әскерлер Gambeson-ға ұқсас қызмет атқаратын мата шапанның үстіне кигізілген былғарыдан жасалған eomsimgap (hangul=엄심갑) киіп жүректерін қорғады, немесе қабыршақты броня киді. Пэнбэсу (hangul=팽배수), қолма-қол соғысқа маманданған ауыр жаяу әскер, ерте Жосон жаяу әскерінің негізгі күші болды, шынжырлы немесе пластиналы броня киіп, дөңгелек қалқан мен қылышпен қаруланды. Олар таулы жердегі шайқаста көшпелі шабуылдарға қалқан мен пышақпен жауап берді, ал жазықта атты әскердің шабуылын тоқтату үшін қалқан қабырғасын салды. Гапса (hangul=갑사) деп аталатын ақсүйек ұлдарынан құралған элиталық әскерлер мен офицерлер біліктілік емтиханын тапсыру үшін белгілі бір деңгейде байлыққа ие болуы керек еді. Олар мемлекеттен жалақы алатын белгілі бір дәрежедегі бюрократтар ретінде қарастырылмады, керісінше, әскерилердің, жылқылардың және қызметшілердің азық-түлік шығындарының барлығы олардың өзінде болды. Осы себепті бюджетті үнемдеуге мәжбүр болған Жосон үкіметі төменгі шендегілерді көбейту арқылы Гапса санын арттыруға тырысты. Нәтижесінде, 1475 жылға қарай Гапса саны 14000-ға жетті, бірақ нақты санын сақтауға тиіс тұрақты армия тиімді басқарылмады, соғыстан бұрын көптеген сандар жалған айтылды. Олар сол кездегі Маньчжурия мен Моңғолияда кең таралған бригандиндік броня киді. Бұл Дучжон (두정갑) деп аталды. Соғыстан кейінгі суреттер мен бұқаралық ақпарат құралдарының әсерінен олар корейлік әскери бронясын кимегендігі туралы қате түсінік пайда болды, бірақ бұл рас емес. Мысалы, Луис Фроис "Historia de Japam" еңбегінде Жосон армиясы қатты былғарыдан жасалған броня мен еуропалық үлгідегі болат қалпақтар кигенін, ал кейбіреулері құйма темірден немесе темірден жасалған броня кигенін жазды. Жосон әскерлерінің бронясын тарату немесе тексеру туралы жазбаларды Жосон әулетінің жылнамасы мен Нанжунг илгиде табуға болады, бірақ Жосон армиясы бронясыз соғысқандығы туралы ешқандай жазба расталмаған. Жосон армиясының қате танылған бейнесі – Подочхонгқа қарасты терминал полиция қызметкері (hangul=포졸). Корейлік стандартты қылыш – хвандо, ол Жосон әскерлері бейбіт уақытта жиі қолданған қисық қылыш, ол жапондық әріптесіне қарағанда қысқарақ, бірақ жеңіл. Корейліктерге тән қару – желкен, қызыл боялған қатты ағаш таяқ, ол темір тырнақтары бар тізбекке бекітілген тұтқа ретінде қызмет етті. Жосон жаяу әскерлері көбінесе садақшылар ретінде шайқасты, ал 1592 жылғы жапон дереккөздерінде корейлердің жапондықтарға жауынгер ретінде тек садақшылар ретінде ғана басым екендігі айтылды, өйткені олардың садақтарының ауқымы жапон садақшыларына қарағанда артық болды. Тернбулл Кореяның құтқарылуы оның теңіз флоты екенін жазды. Корейлік стандартты кеме – паноксеон, ол жапондық кемелерден сыртқы келбеті жағынан көп айырмашылығы жоқ, тек корейлік кемелер үлкен және ауыр оқ-дәрілер тасымалдайтын, ал жапондық кемелер ондай емес. Жапондық кемелерге қиындық туғызуға тиіс болған, қатты қаруланған және қаруланған әйгілі "құба кемелері" Корея әскери-теңіз флотының аз бөлігін құрады. Корея мен Жапонияның деректері "құба кемелері" туралы көп айтады, бірақ мұндай кемелер сақталған жоқ, және тарихшылар құба кемелерінің қалай болғанын әлі де талқылап жүр, бірақ қазіргі уақытта көпшілігі олардың шындығында құба тәрізді болғанына келіседі. Ий Сунсин, соғыстың басында Чолла провинциясының солтүстік теңіз командирі болған, Корея теңіз флотының бас қолбасшысы болды және Тернбулл оны "Кореяның ең ұлы батыры" және "барлық әлем тарихындағы ең көрнекті теңіз қолбасшыларының бірі" деп сипаттады.

Теңіз күштері

Жапондықтардың құрлықтағы басымдығына қарамастан, корейлер теңізде басымдыққа ие болды. Дамыған артиллерия және кеме жасау технологиясы, сондай-ақ жапон қарақшыларына қарсы бай теңіз тарихының арқасында корей теңіз күштері жоғары дамыған және қауіпті кемелерді пайдаланды. Жапон шапқыншылығы басталған кезде Кореяда паноксеон деп аталатын, көптеген зеңбіректермен жабдықталған, қуатты галералық кемелер қолданылды, олардың ату қашықтығы жапон кемелерінен асып түсті. Корей теңіз флоты осы теңіз үстемдігін Корея түбегінің батыс жағалауындағы жапондық логистикалық желісін бұзу үшін пайдаланды. Алайда, бұл артықшылық Жапонияның әскерін Жапониядағы Цусимадан Кореядағы Пусанға дейінгі жабдықтау маршруты арқылы үздіксіз нығайту қабілетіне әсер етпеді, әсіресе жақын жердегі корей теңіз базалары жапондық құрлық әскерімен бейтараптандырылғаннан кейін. И Сон Син басқаратын корей теңіз флоты кері шегініп, Чолла провинциясының солтүстік шебіне қайта орналасты. Толыққанды нығайтуға тосқау қоя алмаса да, корей теңіз флоты соғыс бойы жапондық жабдықтау флотына қиындық тудырып, шығын келтіруді жалғастырды. Соғыстың алғашқы кезеңінде жапондық кемелердің көпшілігінде зеңбіректер болмағандықтан, корей кемелері жапон мылтықтарының, садақтарының және катапульдаларының қашықтығынан тыс жерде жазасыз бомбалауға мүмкіндік алды. Жапондықтар өз кемелеріне зеңбірек орнатуға тырысқанда, олардың жеңіл конструкциясы бір кемеде көп зеңбірек орнатуға мүмкіндік бермеді, сонымен қатар олардың атыс күші мен қашықтығы корей кемелерінен кем болды. Флотын күшейту үшін жапондықтар Португалиядан екі галеонды қолдануды қарастырды. Жапон кемелерінде тиімді қару-жарақ болмағандықтан, көпшілігі әскер мен жабдық тасымалдауға арналған сауда кемелері болды, артиллериялық қару-жарақпен жабдықталуға қолайлы емес еді.

Әскери реформалар туралы ұсыныс

Бірінші және екінші шабуылдар арасындағы кезеңде Корея үкіметі жапондықтардың оларды оңай басып алу себептерін зерттеуге мүмкіндік алды. Премьер-министр Рю Сонг Рён корейлердің кемшіліктері туралы айтты. Рю корей қамалының қорғанысы өте әлсіз екенін атап өтті, бұл фактіні ол соғыстан бұрын да көрсеткен болатын. Ол корей қамалдарының толық емес бекіністері мен қабырғаларының өте оңай шабуылға ұшырауға болатындығын айтты. Сондай-ақ ол қабырғаларға зеңбіректер орнатуды қалады. Рю зеңбіректермен жабдықталған мықты мұнаралы қамалдар салуды ұсынды. Қамалдардан бөлек, Рю Кореяда қорғаныс желісін құруды қалады. Мұндай қорғаныста жау Хансонг елордасына жету үшін көптеген қабырғаларды басып өтуге мәжбүр болар еді. Рю жапон әскерінің тиімділігіне де назар салды, себебі олар Хансонгке бір айдың ішінде жетті және жапондықтардың ұйымшылдығына таң қалды. Ол жапондықтардың өз бөлімшелерін күрделі маневрлермен қалай жылжытқанын, көбінесе аркебуздермен жауларын әлсіретіп, содан кейін қолға түйіскен шабуылдар жасағанын атап өтті.

Әскери оқу агенттігі

Соңында Сеонжо патшасы мен Корея сарайы әскери реформаларды бастады. 1593 жылдың қыркүйегінде Әскери оқу агенттігі (кейде Әскери оқу басқармасы деп аударылады) құрылды. Агенттік әскерді бөлімдерге және роталарға жіті бөлді. Роталардың ішінде садақшылар, мылтық көтеріп жүретіндер, қылышбаздар және найзалы жаяу әскер тобы болды. Агенттік Кореяның әр аймағында дивизиялық бөлімдер құрып, қамалдарда батальондарды орналастырды. Бастапқыда 80-нен аз сарбаз болған агенттік көп ұзамай 10 000-ға жуық адамға дейін өсті. Ең маңызды өзгерістердің бірі – жоғары топтағы азаматтар мен құлдардың екеуі де әскерге шақырылуға тиіс болды. Барлық еркектер әскери қызметке қатысып, қару-жарақпен танысу керек еді. Осы шамада әскери шенеунік және әскери ғалым Хан Гё атақты қытай генералы Ци Цзигуанның «Жисяо Синьшу» кітабы негізінде «Муйеджебо» атты әскери өнер туралы нұсқаулық жазды.

Имджин соғысы: Жапондықтардың алғашқы шабуылдары (15921593)

Жапондықтардың бірінші толқыны 1-ші дивизия. Кониси Юкинага 7,000 18,700 Со Йошитоси 5,000 Мацура Шигенобу 3,000 Арима Харунобу 2,000 Омура Йошиаки 1,000 Гото Сумихару 700 2-ші дивизия. Като Киёмаса 10,000 22,800 Набесима Наосиге 12,000 Сагара Йорифуса 800 3-ші дивизия. Курода Нагамаса 5,000 11,000 Отомо Йошимуне 6,000 4-ші дивизия. Шимазу Йосихиро 10,000 14,000 Мори Йосимаса 2,000 Такахаси Мототанэ, Акидзуки Таненага, Ито Сукетака, Шимазу Тадатоё 2,000 5-ші дивизия. Фукусима Масанори 4,800 25,100 Тода Кацусиге Икома Казумаса 3,900 Чосокабе Моточика 3,000 Икома Чикамаса 5,500 Курусима Мичифуса 700 Хачисука Иемаса 7,200 6-шы дивизия. Кобаякава Такакаге 10,000 15,700 Кобаякава Хидекене, Тачибана Мунешиге, Тачибана Наоцугу, Цукуши Хирокадо, Анкокудзи Экеи 5,700 7-ші дивизия. Мори Терумото 30,000 30,000 Барлық саны 162,300 Резерв (8-ші дивизия) Укита Хидей (Цусима аралы) 10,000 21,500 (9-шы дивизия) Тоётоми Хидекацу және Хосокава Тадаоки (Ики аралы) 11,500 Барлық саны 183,800 Нагоядағы күштер Токугава Иэясу, Уэсуги Кагекацу, Гамо Удзисато, Сатакэ Йосинобу және басқалар 75,000 75,000 Барлық саны 258,800 Теңіз күштері ескерілмеді Куки Йошитака, Вакизака Ясухару, Като Йошиаки, Отани Йошицугу −9,000 Жалпы (шамамен) 250,000

Жапон әскерінің қонуы

1592 жылы 23 мамырда Кониси Юкинага бастаған 7000 сарбаздан тұратын жапондық басқыншы әскерінің бірінші дивизиясы таңертең Цусимадан аттанып, кешке Пусан портына жетті. Корея теңіз барлауы жапондық флотты байқаған, бірақ Кёнсан провинциясының теңіз командирі Вон Гюн оны миссиядағы сауда кемелері деп жаңылыстырды. Кейіннен тағы 100 жапон кемесі келгені туралы хабар күдік тудырды, бірақ ол ешқандай шара қолданбады. Со Йошитоши корейлерден Қытайға қауіпсіз өтуге рұхсат сұрау үшін жалғыз өзі Пусан жағалауына келді. Корейлер бұрынғыдай бас тартты, ал Со Йошитоси қаланы қоршауға алды. Келесі күні таңертең Кониси Юкинага жақын орналасқан Дадаэджин бекінісіне шабуыл жасады. Жапондықтар шайқаста корей әскерінің толығымен талқан етілгенін мәлімдейді (бірі 8500 адамның қаза болғанын, екіншісі 30000 бас кесілгенін айтады), ал корейліктердің мәліметінше, жапондықтар Пусанды басып алу алдында ауыр шығынға ұшырады. Пусандағы корей қолбасшысы Чон Бал жапон оғынан қаза тауып, оның өлімінен кейін корейлердің рухы құлдырады. Осы уақытта Кониси Дадаэджин бекінісін басып алды, жапондықтар қатты отпен қолдау көрсетіп, қабырғаларға баспалдақ тігіп, бекініске енді. Кониси тұтқынға алуға тыйым салды және барлық гарнизон қырғынға ұшырады. Содан кейін Кониси және бірінші дивизия солтүстікке бет бұрып, Хансонды басып алуға аттанды. Жапондықтар жасырылмағандарды атып өлтірді. 1592 жылғы 25 мамыр күні таңертең бірінші дивизия Доннэ бекінісіне жетті. Кониси бекініс командирі Сон Сан Хёнға хабар жіберіп, мақсатының Қытайды жаулап алу екенін және корейлер мойынсұнса, өмірлері сақталатынын түсіндірді. Сонг: «Мен үшін өлу оңай, бірақ сізді өткізу қиын», - деп жауап берді, бұл Конисиді қарсылық көрсеткені үшін жазалау үшін тұтқынға алуға бұйырды. Доннэ бекінісінің қоршауы он екі сағатқа созылды, 3000 адам қаза тауып, жапондықтар жеңіске жетті. Жапондықтар тұтқынға алмады және Доннэдегі барлық адамдарды – азаматтар мен әскерилерді, тіпті мысықтар мен итті де өлтірді. Конисидің мақсаты – корейлерді қорқытып, Жапонияға қарсы тұрудың қымбат екенін көрсету арқылы мойынсұнуға мәжбүрлеу болды, бірақ ол керісінше корейлердің қарсылығын күшейтті, өйткені қарапайым корейлер ешқандай себепсіз шабуыл жасаған және осылай қатыгездік көрсеткен жауға ашуланды. Доннэні басып алғаннан кейін Кониси Мирян қамалын, содан кейін Даэгуді басып алды, ол корейлер солтүстікке әскерін шоғырландырғандықтан қарсылықсыз берілді. Накдон өзенін кешіп өткеннен кейін Кониси корейлердің Санджуда әскерін жинап жатқанын білді. Осы уақытта үмітсіз корей елшілері Пекиндегі Тыйым салынған қалаға Ваньли императорынан жапондықтарды қуып шығу үшін әскер жіберіп, Кореядағы адал мемлекеттерін қорғауын сұрап жіберілді. Қытайлықтар корейлерге әскер жіберетінін уәде берді, бірақ олар Нинсядағы үлкен соғысқа қатысып жатқандықтан, корейлерге көмек күтуге тура келді.

Кёнсан провинциясының билігі

Като Киёмасаның екінші дивизиясы 27 мамырда Пусанға, ал Курода Нагамасаның үшінші дивизиясы 28 мамырда Накдоң өзенінің батысына түсті. Екінші дивизия 28 мамырда тасталған Тоңдо қаласын басып алды, ал 30 мамырда Кёнжуді жаулап алды. Үшінші дивизия жағаға түскен соң, қорғаушыларды атыспен ұстап тұрып, егін шоғырларынан пандустар жасап, жақын орналасқан Кимхэ қамалын басып алды. 3 маусымға дейін Үшінші дивизия Унсан, Чханнёң, Хёнпуң және Сонджу қалаларын басып алды. Осы уақытта Кониси Юкинаганың бірінші дивизиясы Янсан тау бекінісін (Доңнэ қамалының түнінде басып алынған, қорғаушылары жапондық барлаушылардың мылтықтарынан оққа ұшқаннан кейін қашқан) өтіп, 26 мамыр күні түстен кейін Мирян қамалын басып алды. Бірінші дивизия келесі бірнеше күнде Чхондо бекінісін нығайтып, Тэгу қаласын қиратты. 3 маусымда Бірінші дивизия Накдоң өзенін кешіп, Сонсан тауында тоқтады.

Санджу шайқасы

Жапон шабуылдары туралы хабар алғаннан кейін Жосон үкіметі, бұрынғы қалыптасқан саясатқа сәйкес, генерал И Ильді мобильді шекара командирі етіп тағайындады. Генерал И стратегиялық маңызы бар Чорионг асуының жанындағы Мунгьён қаласына әскер жинау үшін бағыт алды, бірақ Даэгу қаласында жиналған әскерлермен кездесу үшін оңтүстікке қарай сапар шегуге мәжбүр болды. Сол жерде генерал И барлық әскерді Санджуға көшірді, ал Донгнай қамалынан аман қалғандар Чорионг асуында тыл күзеті ретінде қалды. 4 маусымда генерал И 1000-нан аз сарбазды екі кішкентай төбеге орналастырып, жақындап келе жатқан Бірінші дивизияға қарсы тұрды. Генерал И жақын маңдағы жапон әскері ғимараттарды өртеп жатыр деген оймен, түтін көтерілгенін көрді және барлау үшін атты офицерін жіберді. Бірақ офицер көпірге жақындағанда, жапон мылтығынан атылған оққа түсіп, басы кесілді. Корей әскерлері оның құлағанын көріп, үлкен қайғыға батты. Жылдамдап, жапондықтар Санджу шайқасын бастады. Кореялықтар садақпен жауап берді, бірақ жебелері нысанаға жетпеді. Жапон әскері үш топқа бөлініп, корей қатарларына алдыңғы және екі бүйірден шабуыл жасады. Шайқас генерал И Ильдің шегінуімен және 700 корей сарбазының қаза болуымен аяқталды.

Чунджу шайқасы

Содан кейін генерал И Ил жапондықтардың алға жылжуын тоқтату үшін Собэк тауларының батыс шетіндегі жалғыз жол – Жорионг асуын пайдалануды жоспарлады. Алайда, Жосон үкіметі тағайындаған басқа қолбасшы Син Рип ат әскерлері дивизиясымен аймаққа келді және 100 000 сарбазды Жорионг асуының үстінде орналасқан Чунджу бекінісіне шоғырландырды. Қоршауға түсуден гөрі, Син Рип Тангеумданың ашық даласында шайқасуға шешім қабылдады, оны атты әскерін орналастыру үшін қолайлы деп есептеді. Бірақ, ат әскерінің көп бөлігі жаңа ғана қосылғандықтан, Син Риптің әскері шайқастан қашуға құмар болып қалуы мүмкін деген алаңдаушылық туды. Сондықтан, ол күштерін Танчон және Хан өзендерінің қиылысқан жеріндегі, "Y" әрпіндей үшбұрышты аймақта қоршау қажет деп ойлады. Алайда, бұл жер су басқан күріш егістіктерімен толы болғандықтан, атты әскер үшін тиімді емес еді. 1592 жылдың 5 маусымында Кониши Юкинага бастаған шамамен 18 000 сарбаздық Бірінші дивизия Санджудан шығып, түнде Мунгёнгтегі тастап кетілген бекініске жетті. Ертесі күні Бірінші дивизия таңертең Тангеумдаға келді, онда Чунджу шайқасында корей атты әскерімен кездесті. Кониши күштерін үшке бөліп, екі жақтан да және алдыңғы қатардан да аркебуздармен шабуыл жасады. Корей жебелері жапон әскеріне жетпеді, олардың қашықтығынан тыс болды, ал генерал Синнің екі шабуылы жапондық қатарларды бұзуға әкелмеді. Содан кейін генерал Син өзенде өз-өзіне қол жұмсады, ал өзен арқылы қашуға тырысқан корейлердің кейбіреуі суға батып, ал қалғандары жапондықтардың қуып жететінінен бас кесілді.

Хансеонгті басып алу

Като Киёмаса бастаған Екінші дивизия Чунджуға жетті, ал Үшінші дивизия одан көп ұзамай соңынан келді. Онда Като, Кониси Юкинаганың жоспарланғандай Бусанда күтіп тұрмағаны және барлық даңқты өзіне қамауға тырысқаны үшін наразылығын білдірді. Набесима Наошиге жапон әскерлерін екі топқа бөліп, Хансеонгқа (астана, қазіргі Сеул) екі бөлек бағытпен жүруді ұсынды, сондай-ақ Като Киёмасаға Екінші дивизияның Хансеонгқа қарайтын жолын өзі таңдауға рұхсат берді. Жапон күштерінің бөлінуіне басты себеп Като мен Кониси арасындағы бәсекелестік болды, бірақ күштерін бөлудің белгілі бір «стратегиялық артықшылығы» да болды, себебі Катоның Солтүстік-Шығыс Кореяға ілгерілеуі жапондықтарды Джурчен басшысы Нурхачидің шығыс жақтан шабуыл жасау әрекетінен қорғайтын еді. Дегенмен, жапон күштерінің бөлінуі Конишидің Кореяға қытай әскері келгенде жалғыз күшпен қарсы тұруына себеп болды. Екі дивизия 8 маусымда Хансеонгты басып алу үшін жарыс бастады. Като Хан өзенінен тікелей өтіп, қысқа жолды таңдады, ал Кониши өзеннің жоғары ағысына қарай, су кедергісі аз болатын жермен бағытталды. Кониши 10 маусымда Хансеонгқа бірінші болып жетті, ал Екінші дивизия өзенде қайықтары болмағандықтан тоқтады. Бірінші дивизия қамалдың есіктері мықтап жабылып, қорғаныссыз екенін анықтады, себебі король Сонджо күні бұрын қашқан еді. Жапондықтар қамал қабырғасындағы кішкентай су өткізгішті бұзып, астана қақпасын іштен ашты. Катоның Екінші дивизиясы келесі күні (Бірінші дивизиямен бірдей бағытпен) астанаға келді, ал Үшінші және Төртінші дивизиялар одан кейін келді. Темірқасықта, Бесінші, Алтыншы, Жетінші және Сегізінші дивизиялар Пусанға қонды, ал Тоғызыншы дивизия Ики аралында резервте қалды. Хансеонгтың бір бөлігі тоналып, өртенді, құлдардың тізімдері мен қару-жарақ сақталған кеңселер де қирады және тұрғындары оны тастап кеткен еді. Хан өзені бойындағы қорғанысты басқаруға жауапты генерал Ким Мён Вон шегінді. Корольдің қол астындағылар патшаның қораларындағы малды ұрлап, оның алдынан қашып, патшаларын шаруа малдарына тәуелді қалдырды. Корольдің жолындағы әрбір ауыл тұрғындары қатар тұрып, патшаларының оларды тастап кеткеніне және құрмет көрсету міндеттерін орындамағанына қайғырып, қарсы алды. Жапон әскерлерін өтуге қажетті материалдардан айыру үшін Имджин өзенінің оңтүстік жағалауының бір бөлігі өртелді, ал генерал Ким Мён Вон өзен бойындағы бес нүктеде 12 000 әскер орналастырды.

Имджин өзенін кесіп өту

Бірінші дивизия Хансеонда (қазіргі Сеул) демалып тұрғанда, Екінші дивизия солтүстікке қарай жол тартты, бірақ Имджин өзені оларды екі аптаға тоқтатты. Жапондықтар өзеннің арғы жағындағы корейлерге Қытайға жол ашуды сұрады, бірақ корейлер бас тартты. Одан кейін жапон командирлері негізгі күштерін Паджу бекінісіне көшірді. Корейлер мұны шегіну деп ойлады, сол себепті 13 000 корей әскері таңертең Имджин өзенінің оңтүстік жағалауындағы қалған жапон әскерлеріне шабуыл жасады. Жапондықтар жеке-жеке әрекет ететін корей әскерлеріне қарсы шабуылдап, олардың қайықтарын тартып алды. Генерал Гим Мён Вон басқаратын корей әскерлері ауыр зиянмен Кесонг бекінісіне қайтысты.

Жапон әскерлерінің 1592 жылғы үлестірілуі

Генерал Гим Мён Вон Пхеньянға шегіргеннен кейін Каэсонг қамалы тоналып, жапон әскерлері өз мақсаттарын бөлісті: Бірінші дивизия солтүстіктегі Пхеньян провинциясында корей патшасын қуалайтын болды (Пхеньян осы провинцияда орналасқан); Екінші дивизия Кореяның солтүстік-шығысындағы Хамгён провинциясына шабуылдайды; Алтыншы дивизия түбектің оңтүстік-батыс ұшындағы Чолла провинциясына шабуылдайды; Төртінші дивизия түбектің орталық-шығыс бөлігіндегі Канвон провинциясын бақылайды; ал Үшінші, Бесінші, Жетінші және Сегізінші дивизиялар тиісінше келесі провинцияларды бекітуге кіріседі: Хванхэ провинциясы (Пхеньян провинциясының оңтүстігінде), Чунчхон провинциясы (Кёнги провинциясының оңтүстігінде); Кёнсан провинциясы (жапондықтар алғаш қонған оңтүстік-шығыс); және Кёнги провинциясы (онда астана орналасқан).

Пхеньянды басып алу

Кониши Юкинаганың бірінші дивизиясы солтүстікке қарай жорып, Пхёнсан, Сохын, Пунгсан, Хванджу және Чунгхва қалаларын басып алды. Чунгхвада Курода Нагамаса басқарған үшінші дивизия бірінші дивизиямен бірігіп, Тэдон өзенінің ар жағында орналасқан Пхеньян қаласына қарай бет түзеді. 30 мың жапон әскеріне қарсы 10 мың корей әскері қаланы қорғады. Оларды генералдар И Иль және Ким Мён Вон сияқты түрлі қолбасшылар басқарды, және олардың қорғанысқа дайындығы жапондықтарға ешқандай қайық қолдануға мүмкіндік бермеді. Түнде корейлер өзенді үнсізден өтіп, жапондық лагерьге күтпеген шабуыл жасады. Бірақ бұл жапон әскерінің қалған бөлігін ескертіп, олар корей әскерінің арт жағына шабуылдап, өзенді кешіп жатқан күштерді талқандады. Корей әскерінің қалған бөлігі Пхеньянға қайта шегінді, ал жапон әскері корейлерді қууды тоқтатып, олардың өзенді қалай кешіп өткенін байқады. Келесі күні, шегініп келе жатқан корей әскерін бақылап алған тәжірибелерін пайдаланып, жапондықтар өзеннің саяз жерлері арқылы әскерлерін жүйелі түрде жіберуге кірісті. Осы көрініске куә болған корейлер бір түндік қаланы тастап кетті. 1592 жылдың 20 шілдесінде бірінші және үшінші дивизиялар құмқалған Пхеньян қаласына кірді. Қаладан олар 100 мың тонна әскери жарақтар мен азық-түлік тартып алды.

Гангвон провинциясындағы науқандар

Мори Йосинаридің басшылығындағы Төртінші дивизия шілде айында Хансеонг астанасынан шығысқа қарай жолға шығып, Анбьоннан Самчеокқа дейінгі шығыс жағалаудағы бірнеше бекіністерді жаулап алды. Содан кейін дивизия ішке бұрылып Чонсон, Йонгвол және Пхёнчхан қалаларын басып алды, провинция орталығы Вонжуда орналасты. Мұнда Мори Йосинари азаматтық басқаруды құрды, жапон үлгісінде әлеуметтік топтарды жүйеледі және жерді өлшеу жұмыстарын жүргізді. Төртінші дивизияның генералдарының бірі Шимазу Йосихиро Умекита көтерілісіне байланысты Ганвон провинциясына кешігіп келді және Чунчхонды бағындыру арқылы жорықты аяқтады.

Хамгён провинциясы мен Маньчжуриядағы науқандар

Като Киёмаса, 20 000-нан астам сарбазды құрайтын Екінші дивизияны бастап, он күндік жорықпен жарты аралды Анбьон округіне дейін кесіп өтіп, шығыс жағалау бойымен солтүстікке қарай жылжыды. Олар бағындырған қамалдардың арасында Хамгён провинциясының астанасы – Хамхун қаласы болды. Онда Екінші дивизияның бір бөлігі қорғаныс пен азаматтық басқаруға бекітілді. Дивизияның қалған 10 000 сарбазы солтүстікке қарай жорыққа шықты және 23 тамызда Сунджин шайқасында И Ён басқаратын Оңтүстік және Солтүстік Хамгён армияларымен шайқасты. Кореялық атты әскерлер Сунджиндегі ашық даладан тиімді пайдаланып, жапондықтарды астық қоймасына ығыстырды. Жапондықтар сол жерде күріш қаптарымен бекініп, корейліктердің аркебустарымен жасаған шабуылдарын сәтті тойтарды. Кореялықтар таңертең шайқасты қайта бастауды жоспарлағанда, Като Киёмаса оларға түнгі шабуыл жасады. Екінші дивизия корейлік әскерді, батпаққа апаратын бір жолды қоспағанда, толығымен қоршап алды. Қашқандар батпақта тұтқындалып, қырғынға ұшырады. Кореялықтардың қашқандығы басқа гарнизондарды ескертіп, жапондық әскерлер Кильджу, Мёнчхон және Кёнсон округтерін оңай басып алды. Содан кейін Екінші дивизия Пурьонг округі арқылы екі корей ханзадасы паналаған Хоерён қаласына қарай ішкі аймаққа бет бұрды. 1592 жылдың 30 тамызында Екінші дивизия Хоерёнге кірді, онда Като Киёмаса корей ханзадаларын және провинция губернаторы Ю Ён Рипті қабылдады, олар жергілікті тұрғындар тарапынан тұтқынға алынған еді. Ұзақ өтпей корей жауынгерлері тобы аты-жөні белгісіз корей генералдың басын және арқанмен байланған генерал Хан Кук Хәмнің қолын тапсырды. Содан кейін Като Киёмаса Манжуриядағы Тумен өзенінен арғы жағындағы Джурчен қамалына шабуыл жасауға шешім қабылдады, бұл "варварларға" қарсы әскерін сынап көру мақсатында болды (кореялықтар Джурчендерді "Орангэ" деп атады, бұл моңғол тіліндегі "Орианхай" – "орман варвары" сөзінен шыққан). Катоның 8 мыңдық әскеріне Хамгён провинциясында 3 мың корейлік қосылды, өйткені Джурчендер жиі шекараны шабуылдайтын. Біріккен күштер қамалды тонады және шекараға жақын жерде орналасты. Корейлер үйлеріне қайтқаннан кейін жапондық әскерлер Джурчендердің қарсы шабуылына ұшырады. Като Киёмаса ауыр шығынға ұшырамау үшін әскерін кері шегінді. Осы шабуылдан кейін өркендеген Джурчен көшбасшысы Нурхачи Жосон мен Минге соғыста әскери көмек ұсынды. Алайда екі ел де, әсіресе Жосон, солтүстік "варварлардың" көмегін қабылдау арсыздық деп есептегендіктен, ұсынысты қабылдамады. Екінші дивизия шығысқа қарай жылжуын жалғастырып, Чансеонг, Онсон, Кёнвон және Кёнхун округтерінің қамалдарын басып алды және ақырында Тумен өзенінің сағасындағы Сосупоға жетті. Жапондықтар жағажайда демалып, көкжиектегі жанартау аралын Фудзи тауы деп жаңылысты. Саяхаттан кейін жапондықтар провинцияны бюрократиялық басқаруға қатысты бұрынғы күш-жігерлерін жалғастырды және бірнеше гарнизонды корейлердің өздері басқаруына рұқсат берді. Осы шараларға қарамастан, Като Киёмаса Хамгён аралын толығымен бақылауға ала алмады. Оның негізгі күштері орналасқан жерден басқа жерлерде тұрақты қарсылыққа тап болғандықтан, Като Хидэёшиге басқа даймёлар сияқты, әділ әскерлер шабуылға ұшырағаннан кейін, ол басып алынған аумақты басқарып отырғанын дәлелдеу үшін, әскерін жүздеген адамнан тұратын топтарға бөліп жіберудің қателігін жасады. Сонымен қатар, Хамгёндоның суық және қиын жағдайы оңтүстік-батыс аймақтарынан келген жапондық әскерлерге қарсы тұруды және жабдықтауды қиындатты. Мәселені шеше алмаған Киёмаса Като тонауға тыйым салудан бас тартты, бұл корейлердің қарсылығын тудырды. Жауап ретінде 1592 жылдың 20 қазанында Хамгёндо офицері Чжон Мун Бу сарбаздарды жинап, тарап кеткен үкіметтік әскерлерді қайта құрды. Хамгён провинциясының халқының қолдауымен 3500 сарбаз Кёнсон, Хоерён және Пурьонг округтерін оңай қайтарып алды және жапондықтармен ынтымақтасқандарды жазалады, бұл қозғалысты бүкіл Хамгён провинциясына кеңінен таратты. 1592 жылдың 30 қазанында Жосон ауылдарын тонап келген 1000 жапондық әскер Сеоксонгрёнгте 500 Жосон атты әскерінің шабуылына ұшырады және кері шегінуге мәжбүр болды, соның салдарынан суық тауларда оқшауланды. Корей сарбаздары келесі күні таңертең тауды өртеп, жапондық әскерді жойды. Осы жағдайға қарамастан, Като әскер жіберуге немесе шегінуге асықпады, өйткені шайқастың бағыты баяу өзгере бастады. Ақырында, жағдай нашарлағанда және жапондықтар Цзинью қамалында ауыр зардап шеккенде, олар күштерін оңтүстікке шоғырландыруға мәжбүр болды. Сондықтан ол әскерлеріне Кильджу қамалын қорғауды және көмек күтуді бұйырды. Соңында Хамгёндодағы қалған жапондық әскерлер Кильджу қамалына шегінді, ал әділ әскерлер оларды үш ай бойы қамалдады, отын жинауға мүмкіндік бермейтін. 1593 жылдың қаңтарында Киёмаса Като Хамгёнгдоны қайта басып алу үшін әскер бастады. 21 қаңтарда әділ әскерлер Данчхонда шабуыл жасап, жапондық алғы шепке ауыр зиян келтірді, бірақ жапондық бас әскеріне үш рет жеңіліп, Кильджу қамалын бұзуға мәжбүр болды, бұл тұтқындалған жапондықтардың қашуына мүмкіндік берді. Алайда Като Киёмаса суық пен жабдықтау мәселелеріне байланысты Хамгён аралын тастап, ақпанның 29-ы күні Ханянға шегінді.

1592 жылғы теңіз науқандары

Пхеньянды басып алғаннан кейін, жапондықтар Ялу өзенінен өтіп, Джурчен жеріне енуді және Корея түбегінің батысындағы су жолдарын шапқыншылықты қамтамасыз ету үшін пайдалануды жоспарлады. Алайда, солтүстік теңіз флотының қолбасшысы болған И Сунь Синнің әрекеттеріне қарамастан, корей флоты ақырында Бусанды басып алудан бас тартып, шегінді. Жосон әулетінің жылнамасында (Корея үкіметінің Ханян ауданындағы бюрократы жазған Кореяның ресми тарихы) корей теңіз күштерінің Бусанда жапондықтарды жеңе алмағаны тіркелген. Дегенмен, басқа да маңызды тарихи дереккөздерде, мысалы, Жосон бюрократтарының ресми жинағы (李忠武公全書) және И Сунь Синнің соғыс күнделігі мен әскери есептерінде, бұл корейлердің шешуші жеңісі ретінде жазылған. Бұл жасақтар елдің барлық аймақтарында құрылып, шайқастарға, партизандық шабуылдарға, қамалдарды қоршауға, сондай-ақ соғыс қажеттіліктерін тасымалдауға және құрылыс жұмыстарына қатысты. Соғыс кезінде корей "әділ әскері" құрамында үш негізгі типтегі жасақтар болды: аман қалған және басшысыз корей әскерлері, патриоттық янбандар (аристократтар) мен қара халық, және будда монахтары. 1592 жылдың жазында Әділ әскерге 22 200-ге жуық корей партизандары қызмет етіп, жапон күштерінің көп бөлігін ұстап тұрды. Бірінші шапқыншылық кезінде Жола провинциясы Корея түбегіндегі жалғыз тиін жоймаған аймақ болып қалды. И Сунь Синнің теңіздегі табысты патрульдеуімен қатар, ерікті күштердің әрекеттері жапон әскерлерін провинциядан бас тартып, басқа мақсаттарға көшуге мәжбүр етті.

Гвак Чже-удың Накдун өзенінің бойындағы жорықтары

Гвак Чжэ Ю – корейлік әскери қозғалысының белгілі басшысы, жапон басқыншыларына қарсы қарсылық топ құрған алғашқы адам. Ол Кёнсан провинциясындағы Нам өзенінің жағасында орналасқан Уирьён қаласындағы жер иесі болған. Кореяда Гвак – жұмбақ, романтикалық батыр ретінде есте сақталады. Кореялық әскерлер қаладан кетуге асыққанда және шабуыл қаупі туғанда, Гвак 50 қала тұрғынын ұйымдастырды. Бірақ Үшінші дивизия Чанвоннан тікелей Сеонгжуға бет бұрды. Гвак өз әскерін жабдықтау үшін тастап кетілген мемлекеттік дүкендерді пайдаланғанда, Кёнсан провинциясының губернаторы Ким Су Гвак тобын бүлікшілер деп жариялап, таратуға бұйрық берді. Гвак басқа жер иелерінен көмек сұрап, тікелей патшаға үндеу жібергенде, губернатор жапондықтармен де қиындыққа тап болса да, Гвакқа қарсы әскер жіберді. Алайда, сол кезде астанадан келген бір шенеунік провинцияда әскер жинауға кірісті. Шенеунік жақын жерде тұрып, Гвакты жақсы білгендіктен, губернатордың ықпалынан оны құтқарып қалды. Гвак Чжэ Ю өз әскерлерін Накдон мен Нам өзендерінің қосылған жеріндегі биік қамыстардың арасында партизандық соғыс жүргізуге орналастырды. Бұл стратегия жапондық күштердің И Сун Син мен оның флоты орналасқан Чолла провинциясына оңай кіруіне кедерес жасады.

Уирьён/Чонгжин шайқасы

Кобаякава Такакаге басқаратын Алтыншы дивизия Жола провинциясын бағындыру міндетін алды. Алтыншы дивизия белгіленген жапон жолымен (яғни, жоғарыда айтылған Үшінші дивизия) Сеонгжуға жетті, содан кейін Чунчхон провинциясындағы Гымсанға бұрылып, Кобаякава провинцияға шабуыл жасау үшін бастапқы база ретінде бекітті. Мори Терумото мен Тойотоми Хидэёси арасындағы келіссөздердегі рөлі үшін генерал болған бұрынғы буддалық монах Анкокудзи Экей, Жола провинциясына шабуыл жасауға тағайындалған Алтыншы дивизияның бөлімшелерін басқарды. Бөлімдер Чанвон қаласынан Уирьёнға қарай жорықтап, Нам өзеніне жетті. Анкокудзидің барлаушылары өзеннің тереңдігін өлшеу үшін метрлерді орналастырды, осылайша бүкіл отряд өзеннен өте алатын болды. Бір түндік корей жасақтары өлшегіштерді өзеннің терең жерлеріне жылжытты. Жапон әскерлері өткел жасағанда, Гвак Чжэ У жасағы оларға шабуыл жасап, ауыр шығын келтірді. Соңында, Анкокудзидің әскері Жола провинциясына ену үшін қауіпті аймақтарды айналып, жапон гарнизондарының бекіністеріне жақындауға мәжбүр болды. Каэньёнгте Анкокудзидің мақсаты Геочангқа өзгертілді, оны Кобаякава Такакаге көмегімен бағындыру жоспарланды. Алайда, Ким Мён және оның партизандары таулардағы жасырын орындардан садақпен Анкокудзи әскерлеріне сәтті шабуыл жасағаннан кейін, Жола провинциясына жасалған жорық толығымен тоқтатылды.

Жола коалициясы және Йонгин шайқасы

Жапон әскерлері Хансонға қарай жылжуда болғанда, Чолла провинциясының губернаторы И Гван, жапондықтардың ілгерілеуін тоқтату үшін әскерін астанаға қарай жіберді. Астананың жаугершілікке түскенін естіген губернатор әскерін кері қайтарды. Бірақ, ерікті жасақтардың қосылуымен әскер саны 50 000 адамға жеткенде, И Гван мен жабдырылмаған командирлер Хансонды қайтарып алу жоспарын қайта қарастырып, біріктірілген күштерді Хансонның оңтүстігіндегі Сувонға қарай бастап кетті. 4 маусымда 1900 саяқты алғы шеп әскері Yongin бекінісін басып алуға тырысты, бірақ Вакизака Ясухарудың 600 жапондық сақшысы 5 маусымға дейін корейлермен шайқасудан жалтарды, сосын негізгі жапон әскері бекіністі қорғауға келді. Жапон әскері Чолла коалициясына қарсы сәтті шабуылдап, корейлерді қаруларын тастап, шегінуге мәжбүр етті.

Бірінші Гюмсан науқаны

Гьёнсан провинциясында генерал Гвак Чжэ Ю ерікті әскерін жұмылдырған шақта, Жола провинциясындағы Го Гьён Мён 6000 адамдық ерікті күш құрды. Го содан кейін өз күштерін Чунчхон провинциясындағы тағы бір жасақпен біріктіруге тырысты, бірақ провинция шекарасын кесіп өткеннен кейін, Алтыншы дивизияның Кобаякава Такакагесінің Гымсан тау бекінісінен Чонжуға (Жола провинциясының астанасы) шабуыл жасағанын естіді. Ол өз жеріне қайтып келді. Генерал Гвак Ёнмен бірігіп, Го әскерін Гымсанға бастап барды. Сол жерде, 10 шілдеде еріктілер, 8 шілдеде Ичи шайқасында жеңілгеннен кейін Гымсанға қайтып келе жатқан жапон әскерімен шайқасты.

Жауынгер-монахтар

Сеонджо патшаның ықпалымен буддалық монах Хюджонг барлық монахтарды қару алуға шақыратын манифест жариялады. “Ай-қай, аспан жолы жоғалыпты. Елдің тағдыры құлдырауда. Аспан мен ақылға қарсы келіп, жауыз жау мың кемемен теңізден кешіп өтті”, – деп жазды ол. Хюджонг самурайларды “улы жиын” деп атады, олар “жыландар мен қатыгез жануарлар сияқты” қатыгездік танытты. Олардың зұлматы әлсіз бен күнәсізді қорғау үшін буддизмнің бейбітшілігінен бас тартуға негіз болды. Хюджонг үндеуін: “Бодхисаттвалардың мейірімділік зәруін киіңдер, шайтанды құлату үшін қасиетті қылыштарды ұстаңдар, Сегіз Құдайдың молниясын қолданыңдар және алға қадам басыңдар!” – деп аяқтады. Кем дегенде 8000 монах Хюджонгтың шақыруына жауап берді, бірі корей патриотизмімен, екіншісі Конфуцийшілдікті қолдауға ниеттенген синофилдік сарайдың буддизмге жасаған кемсітуіне наразылық білдірді. Чхунчхон провинциясында игумен Ёнъгю белсенді партизандық көшбасшы болды және 1592 жылдың 6 қыркүйегінде Чхонджу шайқасында Жапониялықтарға шабуыл жасап, жеңіске жеткен 1100 сарбаздан тұратын Әділ Армияға (Jo Heon басқарды) қосылды. Жеңістен кейін корей көшбасшылары кімнің ең көп еңбегі сіңгені туралы дауласа бастады. Корейлер шабуылға шыққанда Юн Сонгактың ресми әскері қатысудан бас тартты, ал Жо Хённың Әділ Армиясы мен игумен Ёнъгюдің жауынгер монахтары жеке-жеке жорыққа шықты. 1592 жылдың 22 қыркүйегінде Жо Хён 700 Әділ Армия партизандарымен Кобаякава Такакаге басқарған 10 мың жапондық әскерге шабуыл жасады. Тернбулл екінші Геумсан шайқасын Жоның ақымақтығы деп сипаттады, өйткені оның азат күштері “ең қатыгез самурайдың 10 мыңына” қарсы тұрды, олар Әділ Армияны қоршап алып, “жойды”. Кобаякава тұтқынға алуға рұқсат бермеді, нәтижесінде корей күштерінің барлығы жойылды. Жоға көмектесуге міндетті болғандықтан, игумен Ёнъгю үшінші Геумсан шайқасында өзінің жауынгер монахтарын Кобаякаваға қарсы басқарып, сол сияқты “толық жойылды”. Алайда, Геумсан учаскесі бір ай ішінде үш рет корейлік шабуылдарға ұшырағандықтан, Кобаякаваның 6-дивизиясы қайтарылды. Тоётоми Хидэёси бұл учаскені ұстау қиындыққа тұрарлық емес деп шешті, ал аймақтың азап шеккен халқы үшін бұл маңызды болды. Жапондықтардың кетуі партизандық шабуылдарды одан әрі күшейтті. Әділ Армияның бір көшбасшысы Пак Чин жапондықтар бақылап тұрған Кёнджу қаласының қабырғасынан бір зат лақтырды, оны корейліктер әрқашан “тоналғандар” деп атады. Олар оны тексеруге барды. Бұл зат 30 жапондықты өлтірген бомба екені анықталды. Гарнизонының күші жеткіліксіз деп қорқып, жапондық командир Сосаенгподағы жағалаудағы ваджоға (бекініске) шегінуге бұйрық берді.

Циньцзю қоршауы

Цзинью – Қыңсан провинциясын қорғаған стратегиялық бекініс болатын. Жапондық командирлер Цзиньюді басып алу Жеолла провинциясының күріш егістік аймақтарына оңай қол жеткізуді білдіретінін жақсы білген. Сондықтан Хосокава Тадаоки бастаған зор әскер Цзиньюға жақындады. Цзиньюді Кореяның ең қабілетті генералдарының бірі – Гим Симин қорғады. Ол жақында жапондықтардың қаруларымен тең қуатты 170-ке жуық жаңа аркебус сатып алған еді. Әдеттегідей, жапондықтар басы жинауды бастады. Тайкокиде айтылғандай, Жирозаэмон есімді самурай «алғашқы басын алып, биікке көтерді. Ал қалған бесеуі де шабуылдап, бірнеше тамаша бас әкелді». Жапондықтар корей қамалдары мен қалаларын басып алуда көбінесе қиындыққа тап болған жоқ, самурайлар арасында корейлердің жауынгерлік қабілеттеріне деген сықпылық кең таралған еді. Сондықтан жапондықтар Цзиньюға шабуыл жасағанда, Гимнің әскері ауыр тастар мен бомбаларды лақтырып, аркебустарын оқтап, олардың шабуылын тоқтатқанда, олар үшін бұл үлкен жаңалық болды. Хосокава самурайлардың бамбук қалқандарымен және аркебуспен жақтан қорғап, қайтадан шабуыл жасауға бұйрық берді, бұл оларға Цзинью қабырғаларына баспалдақ тіктеуге мүмкіндік берді. Корейлер жапондықтарға тас лақтырып, кешіктірілген бомбаларды тастап, қырғынды жасады. Тайкокиде былай делінген: «Үш күн бойы жапондықтар Цзиньюға сәтсіз шабуыл жасады, ал бекіністің орлары өліктерге толып кетті». 1592 жылдың 11 қарашасында Гвак Чжэ Ю бастаған корейлік партизандық отряд көмекке келді. Жапондықтарды жаңылыстырып, оның күші зор екенін ойлату үшін Гвак өзінің әскеріне түнде төбелерде от жағуға бұйрық берді. 12 қарашада Хосокава Тадаоки Цзиньюға соңғы шабуыл жасауға бұйрық берді, солтүстік қақпаларда қатысты шайқас болды. Генерал Гим жапон оғынан басына тиіп қаза тапты, бірақ корейлік аркебус оқтары жапондықтарды кері шегіндірді. Осы кезде Нам өзенімен қажетті оқ-дәрілерді әкелген тағы бір корейлік көмекші күш келді, бұл Хосокаваны қоршаудан бас тартуға мәжбүр етті. Ол жапондықтар жау территориясына терең еніп, артын қорғауға резервтері жоқ екенін айтып, қоршауды жалғастыру тым қауіпті екенін мәлімдеді. Тоётоми Хидэёси жеңіліс туралы естігенде ашуға іш толды, жапондықтар ешқашан корейлерден жеңілуі керек емес деді және кек алуға ант берді. Аркебус, зеңбіректер мен минометтердің көмегімен корейлер жапондықтарды Чолла провинциясынан ығыстырып шығарды. Цзинью шайқасының нәтижесі жапондықтардың Чолла провинциясына енуіне кедергі келтірді.

Мин Қытайдың араласуы

Жапондықтардың басып кіруін тоқтата алмаған Корея, жапондықтардың түрлі логистикалық және ұйымдастырушылық қиындықтарына қарамастан, жапондықтардың ілгерілеуін тоқтату үшін Мин Қытайының араласуына сүйенуге мәжбүр болды. Кореялық сарай тарихшысы және саясаткер Рю Сонг Рёнг, Кореяның теңіздегі жеңісі басып алушылардың бүкіл стратегиясын тоқтатты деп мәлімдеді, өйткені ол Жапонияның Кореяны қоршауға тырысқан "бір қолын кесіп тастады", Пхеньяндағы Кониши Юкинага әскерін оқшаулады және Қытай суларын жапондық шабуылдан сақтап, "Аспан әскері Кореяға көмекке құрлықпен келе алды". Жосондағы дағдарысты көріп, Ванли императоры мен Мин сарайы бастапқыда олардың қарауындағы мемлекет қалай осылай тез басылып алынғанына түсініксіздік пен күмәнмен қарады. Кореялық сарай бастапқыда Мин әулетінен көмек сұрауға кешігіп, Пхеньянға шегінуді бастады. Король Сонджоның бірнеше рет өтініштерінен кейін және жапон әскері Кореяның Қытаймен шекарасына жеткен соң, Қытай ақыры Кореяға көмекке келді және жапондықтардан аз қарсылыққа тап болды. Өзінің соңғы табысына тым сенімді болған және мүмкін жалған хабарламаларға алданған Ли Русон 1593 жылғы 21 қаңтарда 20 мыңдық одақтас әскерімен бірге астана Хансонға қарай жылжыды. 26 қаңтарда әскерлер Бёкджегван жерінде шамамен 30 мың жапондықтан күтпеген қарсылыққа тап болды. Бастапқыда Ча Да Шо және корей генералы басқарған барлау тобы 600-ден аспайтын жапондықтардың шағын тобымен кездесті. Топ оларды сәтті жеңіп алды, бірақ көп ұзамай Тачибана Мунешиге басқаратын әлдеқайда үлкен күшке тап болды және қорғану үшін жақын төбеге шегінді. Ли өзінің барлау тобының жағдайы туралы естіген соң, қалған шағын әскерімен бірге жылдамдап алға жүгіруге шешім қабылдады. Ол барлау тобымен түскі уақытта кездесті, бірақ сол кезде одан да көп жапондық күштер аймаққа жинала бастады. Мин әскерлері бірнеше шабуыл толқындарын тойтарып, біртіндеп солтүстікке шегінді. Ли Русон және көптеген басқа да генералдар жеке өзі шайқасқа қатысып, күннің кешкі уақытында қалған әскерлерімен кездескенше ауыр зардап шекті. Осы кезде жапондықтар одан әрі шабуылдаудан бас тартып, екі тарап та шегінді. Мин әулеті өзінің элиталық сарбаздарының арасында ауыр зардап шеккендіктен, Ли соғыстың қалған бөлігінде агрессивті қимылдар жасауға құлшынбады.

Хаэнджу шайқасы

Жапондықтардың Жола провинциясына жасаған шабуылы тоқтатылды және генерал Гвон Юл оларды Ичирьён төбелерінде кері тартты. Сан жағынан кем болған корей сарбаздары Бёкжегван шайқасында жапон әскерлерімен күресіп, жеңіске жетті. Гвон Юл тез арада солтүстікке қарай жылжып, Сувонды қайта басып алды, сосын Хан өзенінің үстіндегі жартасқа орналасқан ағаш бекініс – Хаэнджу бекінісіне бет бұрды, онда ол қытайлық күштердің келуін күтті. Ли Русон басқаратын Мин әскері Бёкжедегі шайқаста жеңіліске ұшырағанын естіген соң, Гвон Юл Хаэнджу бекінісін нығайтуға шешім қабылдады. Квонның 2300 сарбазы – қатардағы жауынгерлер, монах-жауынгерлер және Әділ Армия партизандарынан құралған. Бёкжегван шайқасындағы жеңістің нәтижесінде Като Киёмаса және оның 30 мыңдық әскері Хансеон қаласының оңтүстігіне жетіп, Хаэнджу бекінісіне шабуыл жасады – бұл бекініс айналасын көріп тұратын таулы қорғаныс еді. Гвон Юл басқаратын бірнеше мың сарбаз бекіністе жапондықтарды күтіп отырды. Като өзінің көптеген әскері корейлерді жеңе алады деп сенді, сондықтан жапон сарбаздарына таңғы сағат 6 шамасында Хаэнджудың тік беткейлеріне жоспарсыз шабуыл жасауға бұйрық берді. Гвон Юл жапондықтардың шабуылына бекіністен хвачалар, тастар, мылтықтар және садақтар арқылы қарсы шабуыл жасады. Хвача ("өрт арбасы") бірден 100 дана ракета немесе 200 дана жебе атуға қабілетті көлік болды; хвачаны қайта толтыру көп уақыт алды, бірақ олар қатты зиян келтіре алатын. Гвон өзінің сарбаздарын бір уақытта хвачаларды атуға үйреткен, ал жапондықтар тығыз орналасқандықтан, "өрт арбаларының" атысы оларға ауыр шығын келтірді. Хансеон әйелдері де еркектермен бірге тастарды әкеліп, көмектесті. Тоғыз шабуылдың барысында жапондықтар корейлерді екінші қатарға итеріп жіберді, бірақ одан әрі жылжуға мүмкіндік таппады, нәтижесінде шамамен 10 мың адам қаза тапты. Цзинбирокте: "Гвон Юл сарбаздарына жаудың мәйіттерін жинап, оларға деген ашуларын жыртып, ағаштарға іліп қоюға бұйырды". Күтпеген қарсылыққа тап болып, көп шығынға ұшыраған Като Киёмаса өліктерін өртеп, әскерін кері шегіндірді. Хаэнджу шайқасы корейлер үшін маңызды жеңіс болды, себебі ол корей армиясының рухын көтерді. Бұл шайқас бүгінде корейлердің ең шешуші үш жеңісінің бірі ретінде тойланады (қалған екеуі – 1592 жылғы Хансан аралы шайқасы және Цзиньдзю қамалы). Бүгінде Хаэнджу бекінісі орнында Гвон Юлдың құрметіне ескерткіш орнатылған. Осы кезде жапондықтардың шамамен 150 мыңдық әскері 53 мыңға дейін азайды, ал қытайлық күштер күн сайын келіп түсті. Жапондықтардың көпшілігі аштықтан, суықтан және қардан соқыр болып, кейбір жапон сарбаздары аштықтан сонша әлсірегендіктен, таулардағы жолбарыстардан қорғана алмады. Жағдайдың қиындығына байланысты жапондықтар жағалауға қарай шегінді.

Қақтығыстар

Биёкджегван шайқасынан кейін Мин әскері сақтық танытып, Хаэнджу шайқасында корейліктердің сәтті қорғанысынан соң ақпан айының соңында Хансеонгқа қайта оралды. Келесі бірнеше ай бойы екі тарап Кесонг пен Хансеонг арасындағы шекарада тоқтап қалды, ешқайсысы да жаңадан шабуылға түсуге дайын да, қалаулы да болмады. Жапондықтардың солтүстікке жылжуға жеткілікті жабдығы болмады, ал Пхеньяндағы жеңіліс Кониси Юкинага және Ишида Мицунари сияқты жапондық көшбасшылардың бір бөлігін Мин әулетімен келіссөздер жүргізуді ойластырды. Бұл оларды Като Киёмаса сияқты басқа да соғысқа бейім генералдармен қатысты қызу пікірталасқа түсірді. Бұл қақтығыстардың салдары Жапониядағы соғыстан кейін Секигахара шайқасында екі тараптың қарсыластарға айналуымен одан әрі күшейді. Мин әскерінің де өз қиындықтары болды. Кореяға келгеннен кейін көп ұзамай Мин шенеулері корей сарайынан жеткіліксіз логистикалық қолдау көрсетіліп жатқанын байқады. Цян Шичжэннің жазбаларында Пхеньянды қоршаудан кейін де Мин әскері Кесонгқа аттанғанға дейін жетіспеушілікке байланысты шамамен бір апта тоқтап тұрғаны айтылған. Уақыт өте келе жағдай нашарлай түсті. Ауа райы жылыған кезде Кореядағы жолдар да қиын жағдайға түсті, Сонг Инчан және басқа Мин офицерлерінің көптеген хаттарында расталатындай, бұл Қытайдан қайта жабдықтауды да ауыр процесске айналдырды. Мин әскері келген кезде корей ауылдары жауапсыз шабуылдардан қирап қалған еді, ал қыстың ортасында корейліктерге жеткілікті азық-түлік жинау өте қиын болды. Сот жағдайды түзету үшін барлық қолдағы күштерін жұмылдырса да, олардың елін қайтарып алуға деген құштарлығы және көптеген әкімшілерінің әскери тәжірибесіздігі салдарынан, жағдайға қарамастан Мин әскерлеріне алға жылжуды талап ете берді. Бұл оқиғалар екі тарап арасындағы сенімсіздікті күшейтті. 1593 жылдың сәуір айының ортасында, И Сунсиннің корей теңіз блокадасының және Мин әскерлерінің жапондық астық қоймасының маңызды бөлігін өртеп жіберуге сәттілік әкелген арнайы операциясынан кейін, жапондықтар келіссөздерді тоқтатып, Хансеонгтан шықты.

Цзиньюдың екінші қоршауы

Жинжудың бірінші қоршауынан өзгеше, екінші қоршау жапондықтардың жеңісімен аяқталды. Тоётоми Хидэёси Цзиньюді алуға ерекше бейілді болды және жапондықтардың бұрын қаланы басып алмауына кек алуға бұйрық берді. Укита Хидэи 90 000 жапондық әскерді бастап Цзиньюді басып алды, соның салдарынан бүкіл соғыс барысында жапондық күштердің бір операциядағы ең ірі жұмылдырылуы орын алды. Жапондықтардың қайда бет алғанын білмейтін корейлер күштерін бөліп, Ким Чон-иль басқаратын Цзиньюдегі 4000 сарбаздық гарнизонға еріктілер, партизандар, шағын қытай күші және әйелдер мен балаларды қоса алғанда, көптеген азаматтар қосылды, жалпы саны шамамен 60 000 адамды құрады. 1593 жылғы 20 шілдеде жапондықтар қабырғаларға қарсы шабуыл жасауға мүмкіндік беретін ағаш қалқандарды жасауға кірісті. Батыста 26 мың сарбазбен Кониши Юкинага, солтүстікте 25 мың сарбазбен Като Киёмаса, ал 17 мың сарбазбен Укита Хидэи болды. 1593 жылғы 21 шілдеде жапондықтар шабуыл жасап, Цзиньюді қоршап тұрған ордыны толтырған бөгетті бұзды, ал самурайлар ағаш қалқандарының артынан жылжуда, корейліктердің от жебелері, зеңбіректер мен аркебустарының оқтарымен тоқтатылды. 23 шілдеде жапондықтар ағаш қоршау мұнараларымен шабуыл жасады, олар корейлік зеңбіректердің оқтарымен құлатылды. 25 шілдеде Укита Кимге елші жіберіп, егер Цзинью бірден берілмесе, жапондықтар тұтқынға алған 10 000 корей шаруасын өлтіретінін мәлімдеді. Бірақ Ким бас тартты, соның салдарынан 10 000 корей шаруасының басы кесілді. Жапондықтар "таяқшалы вагон" деп аталатын бронекарттармен шабуыл жасады, бұл оларға қабырғаларға дейін жетіп, саперлер тастарды шығарып тастауға мүмкіндік берді. Бірақ жапондықтардың бір есебінде айтылғандай: "Олар шабуылдауға тырысты, бірақ қамалдың ішінде шөпті өртеп жіберген қарағайлы маштар лақтырылды. Таяқшалы вагон ішіндегі сарбаздар да өртеніп, кері шегінді". 27 шілдеде жапондықтар тағы да "таяқшалы вагон" арқылы шабуыл жасады, бірақ бұл жолы қатты дауыл болды, ол корейліктердің майға батырылған маштарды лақтыру арқылы жапондықтарды өртеп жіберу әрекеттеріне кедері келтірді. Жапондық саперлер қабырғаның бір бөлігін бұзып, үлкен шабуыл басталды, самурайлар қамалға бірінші болып кіру үшін бір-бірін итеріп, құлатты, өйткені бұл үлкен құрмет саналды. Кюрода Нагамасаның адамы Гото Мотоцугу Цзиньюге бірінші болып кіруге асығып жатқанда, Като Киёмасаның адамы Иида Какбэй бұл құрметті өзіне таңу үшін Ничирен туын жарыққа лақтырып жіберді. Корейлік гарнизон оқ-дәрі мен қылыштардан тапшылық көріп, көптеген корейлер катанамен қаруланған самурайлардың шабуылына қарсы ағаш таяқтармен күресті. Корей генералы Со Ёвон Окамото Гондзё есімді самураймен ұзақ жекпе-жекке түсті, ол жараланған генерал Соның демі бітіп, ағашқа құлап түскен кезде аяқталды, ал Окамото бір соққымен оның басын кесіп тастады. Соның басы Нам өзеніне құлап түсті, самурай үшін жаудың басын алу үлкен құрмет болғандықтан, Окамото оның басын іздеуге бұйрық берді, осылайша оны тұздап, Жапонияға қайтарып әкелуге болатын еді. Корей командирі, генерал Ким Чон-иль өз-өзіне қол жұмсады. Әдеттегідей, жапондықтар тұтқынға алмады, әскерилер мен азаматтардың барлығын өлтірді, ал Нам өзені қанға боялды, өйткені мыңдаған адам оны жүзуге тырысты, бірақ екінші жағында күтіп тұрған самурайлар оларды қырды. Като тайпасының жылнамашысы: "Барлық қытайлықтар біздің жапондық қылыштардан қорқып, өзенге секіріп түсті, бірақ біз оларды тартып, басын кесіп тастадық". Корейлік деректерде Цзиньюдегі 60 000 сарбаздың барлығы дерлік қаза тапқан, ал жапондық деректерде самурайлар жеңістен кейін Жапонияға 20 000 бас жіберген. Тек Цзиньюдің кисаенгтері (әдемі әйелдер) ғана аман қалды, өйткені олар сол күні кешке жақын жердегі төбедегі Ч'оксьонгу павильонында жеңісін тойлау үшін өткен кеште жапондық генералдарға қызмет етуге мәжбүр болды, өйткені ол төмендегі "тозақтық көріністің" ең жақсы көрінісін ұсынды. Бір әдемі әйел, Нонгае, самурайдың назарын аударды, Кейамура Рокуносуке, оны жыныстық қатынасқа шақырып, жартастан тартып алды, содан кейін өзі де, оны да жартастан лақтырып жіберді, Кореяның ұлттық қаһарманы болды. Цзинью тек символикалық мақсаттар үшін басып алынды, ал алға жылжудың орнына, Цзиньюдегі жапон күші солтүстікке қарай үлкен қытай күшінің бар екендігіне байланысты Пусанға кері шегінді. Тоётоми Хидэёси 1592 жылы Цзиньюде болған жеңілістің кекін алғанына өте риза болды, бірақ Тернбулл тек символикалық себептермен қаланы алу үшін соншама көп адамды жоғалту ысырап екенін айтты.

Қытай мен Жапония арасындағы келіссөздер мен бітімгершілік (15941596)

Жапондықтарды кері шегінуге итермелеген екі фактор болды: бірінші, қытайлық коммандос Хансеонгке (қазіргі Сеул) еніп, Йонгсандағы қоймаларды өртеп, жапон әскерлерінің азық-түлік қорының көбін жойды. Екінші, Шэн Вэйцзинь келіссөздер жүргізу үшін тағы келді және жапондықтарға 400 000 қытай әскері шабуылдайды деп қорқытты. Кониши Юкинага мен Като Киёмаса басқаратын жапондықтар өздерінің қиын жағдайын сезініп, Пусан аймағына шегінуге келісті, ал қытайлықтар Қытайға қайта оралды. Соғыс тоқтатылды, ал Мин елшісі Жапонияға бейбіт келісімдерді талқылауға жіберілді. Келесі үш жыл бойы жапондықтар бірнеше жағалау бекіністерін бақылауда ұстады, ал Кореяның қалған бөлігін кореялықтар басқарды, сондықтан шайқастар аз болды. 1594 жылдың 18 мамырына дейін барлық жапон әскерлері Пусан аймағына шегінді және көптегені Жапонияға қайта оралуға кірісті. Мин үкіметі өздерінің көп бөлігін кері шақырды, бірақ 16 000 әскерін Корея түбегінде татуды сақтау үшін қалдырды. Қытай мен Жапония арасындағы бейбіт келіссөздер басталғаннан кейін, қытайлық келіссөзшілер Мин императорына соғыста жеңілген, шағын мемлекетпен келісім жасап жатқаны туралы жаңылысқан ой берді. Сонымен қатар, олар жапондық регент Тоётоми Хидэёшидің оның вассалы болуға дайын екенін жеткізді. Мұндай жағдайда қытайлықтар Жапонияны өздерінің тәуелділік жүйесіне қосып, мәселені өз пайдаларына шешуге тырысты. Олар Хидэёшиді Жапонияның патшасы деп жариялап, Мин әулетімен ресми сауда қатынастарын орнату құқығын берді. Жапонияда Хидэёшидің келіссөзшілері, Қытай бейбітшілікке ұмтылып, оны император ретінде қабылдауға дайын екенін оған сендірген сияқты. Сондықтан Хидэёши жеңімпаздың талаптарын қойды: бірінші, Мин императорының қызы Жапон императорының әйелі болу үшін жіберілуі керек; екінші, Жосонның оңтүстік провинциялары Жапонияға берілуі керек; үшінші, Қытай мен Жапония арасындағы қалыпты сауда қатынастары қайта жандануы керек; төртінші, Жосон ханзадасы және бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктер кепіл ретінде Жапонияға жіберілуі керек. Мұндай түбегейлі түрде әртүрлі көзқарастардан келіссөздер жүргізудің ешқандай перспективасы болмады. 1597 жылдың басында екі тарап та соғысты қайта бастады.

Бастапқы шабуыл

Бастапқыда жапондықтар шектеулі табысқа жетті, көбінесе Кёнсан провинциясымен шектеліп, корей қорғанысын әлсірету және мазалау үшін көптеген шабуылдар жасады. 1597 жылдың тамыз айының басында жапондықтар күшті, тұрақты шабуылға көшті. Жапондықтар түбектің оңтүстік-батыс бөлігіндегі Чолла провинциясына шабуыл жасап, аймақтың орталығы Чонжу қаласын басып алуды жоспарлады. 1592 жылғы Жинжу қамалында корейлердің жеткен табысы осы аймақты алғашқы шабуыл кезінде қираудан сақтап қалды (1593 жылғы Жинжу қамалында жапондықтар жеңіске жеткенімен, бұл жеңіс тек символдық мақсатта болды). Мори Хидемото мен Укита Хидэе басқаратын екі жапон армиясы Пусаннан шабуылға шығып, Чонжуға қарай жорық жасап, Сачхон мен Чханпён қалаларын басып алды.

И Сун Синді босату туралы сөз

Корея теңіз күштері екінші шабуылда да, біріншісіндегідей, маңызды рөл атқарды. Жапондықтардың құрлықтағы әскерін қиындыққа салып, теңіздегі жабдықтау кемелерін шабуылдау арқылы олардың ілгерілеуіне кедергі келтірді. Дегенмен, бұрынғы жетістіктеріне қарамастан, И Сунь Син патша Сонджоның бұйрығымен қызметтен шеттетіліп, түрмеге қамалды. Бұл жапондықтардың корей сарайын алдап, саяси дау-жанжалдарды пайдалану ниетінен туындады. Үкімет шенеуніктері, жапондық тыңшыдан алынған сенімді ақпаратқа сүйене отырып, жапондықтарға қарсы күтпеген теңіз операциясын жүргізуге тікелей бұйрық берді. И Сунь Син бұл бұйрыққа бағынудан бас тартты, себебі бұл оның өзінің флотын тікелей қауіпке тікелей салуға бағытталған айла-шаруа екенін түсінді. Осы оқиға сарайдағы басқаларға жеке мүдделерін ілгерілетуге мүмкіндік берді, ал И Сунь Син қатаң жазаланды. Нәтижесінде, Вон Гюн И Сунь Синнің орнына Корея теңіз күштерінің басшысы болып тағайындалды.

Чильчеолляң шайқасы

Вон Гюн И Сун Синнің орнын басып, Корея теңіз флотының басшысы болғаннан кейін, ол дереу әрекет етіп, жаңа қызметін ақтауға тырысты. Ол Ясудан тыс жерде 100-ден астам кемеден тұратын Корея флотының барлығын жинап, жапондықтарды іздеді. Осыдан кейін Вон Гюн бүкіл флотын Пусанға қарай бағыттап жіберді. Теңізде бір күн өткен соң, Вон Гюнға Пусан маңында үлкен жапон флоты бар екені хабарланды. Ол кеме экипаждарының шаршағаны туралы есептерге қарамастан, дереу шабуыл жасауға шешім қабылдады. Нәтижесінде болған Чильчеоллянг шайқасында Вон Гюн жапондықтардың күтпеген шабуылында толық жеңіліске ұшырады. Оның кемелері аркебуздан атылған оқтармен және дәстүрлі жапондық шабуылдармен толып, флотының көп бөлігі жойылды. Осы шайқасқа дейін, Вон Гюннің басшылығына бағынбаған теңіз офицері Бэ Сеол (1551–1599) он үш паноксеонды өзінің бағынысында ұстап, шайқастан шетте қалды. Оның кемелері келесі айларда Корея теңіз күшінің жалғыз күшіне айналды. Чильчеоллянг шайқасы – Жапонияның соғыстағы жалғыз шешуші теңіз жеңісі болды. Вон Гюн өзінің флагмандық кемесі жойылғаннан кейін аралға жүзіп шығып, жапондық гарнизоннан қаза тапты. Бұл жеңіс жапондық теңіз флотына әскер тасымалдау кемелерін қауіпсіз сүйемелдеуге және жоспарланған десант операцияларын қолдауға мүмкіндік берді.

Намвонды қоршау

Чильчеоллянгтағы апаттан кейін оңтүстіктегі одақтас күштердің қорғанысы тез күйреп, жапон әскері Джеолла провинциясына еніп кірді. Намвон гарнизоны олардың келесі маңызды нысаны болды. Намвон Чжонжу қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 50 шақырым қашықтықта орналасқан. Жапон шабуылын дұрыс болжаған 6000 сарбаздан (оның ішінде Ян Юань басқаратын 3000 қытай әскері және еріктілер) жақындап келе жатқан жапон күштерімен шайқасуға дайын тұрды. Жапондықтар бекіністің қабырғаларын баспалдақтар мен қоршау мұнараларымен шабуылдады. Екі тарап та аркебуздар мен садақтармен атысып алды. Соңында жапон әскері қабырғаларды басып алып, бекіністі тонады. Жапон командирі Окочи Хидемотоның айтуынша, Намвон қамалында корей және қытай әскерлерінен 3726 адам қаза тапты. Корей әскерінің және оның басшыларының көп бөлігі қаза болды. Қақпалар ашылғанда, көптеген корейлер тізе бүгіп, самурайлардың басын кесетінін білді, ал басқалары Като Йошиаки мен Шимазу Йосихиро басқаратын самурайлардың күтіп тұрған солтүстігіне қашуға тырысты. Самурайлар катаналарымен барлық корейлерді қырды. Самурайлармен бірге саяхаттаған жапон буддалық монахы Кейнен, толық айдың жалынды қиратуды, Намвонның бұрынғы ақ қабырғаларының қанға боялғанын және корейлердің өлімге бет қарай зарлағанын көрді. Самурайлар мейірімсіздік танытпай, барлығын өлтірді. Тек Ян Юань қамалдың қабырғасы бұзылғаннан кейін, азат болып, бірнеше адамымен бірге Хансонға қайта оралды. Кейіннен ол Мин сотында жеңіліске ұшырағаны үшін өлім жазасына кесілді. Дәстүр бойынша, самурайлар өлтіргендердің басын жинап алатын, ал Тоётоми Хидэёси оларға соғысқандарын дәлелдеу үшін өлтіргендердің мұрындарын жіберуді талап еткен. Окочи сол күні өлтірілген 3725 корейдің басын санап, мұрындарын алып, тұзға салып, Жапонияға жіберді. Самурайлар өлтірген корейлердің мұрындары Хидэёси Киотодағы Ұлы Буддаға арнап салған ғибадатхананың жанына жерленді. Тернбулл атап өткендей, "олар Киотоның ең аз айтылатын және жиі жалғыз қалған туристік орны - Мимидзука, "Құлақтар үйіндісі" деп дұрыс емес аталатын шөпті жерлеу орнында әлі де сақталған".

Хвангсоксан шайқасы

Хвангсоксан бекінісі Хвангсок тауының айналасын қоршаған кеңді-бірі қабырғалардан тұрады және Жо Жонгдо мен Гвак Джун генералдары басқарған мыңдаған сарбаздарды орналастырды. Като Киёмаса оң жақ армиясымен тауға қоршау салып, толу айының түнінде шабуыл жасағанда, корей сарбаздары рухтан танып, 350 адам шығынмен кері шегінді. Дегенмен, сәтті қоршаудан кейін Кёнсан провинциясынан әрі жылжу мүмкін болмады.

Бірінші корей және Мин қарсы шабуылдары

Екінші шабуыл басталғанда, Мин императоры бейбіт келіссөздерінің жалпы сәтсіздігіне қатты ашуланып, оның басты қолдаушыларына қаһарымен қарады; әсіресе, Әскери министр Ши Син, ол қызметінен алынып, түрмеге қамалды (бірнеше жылдан кейін түрмеде қайтыс болды). Бас келіссөзші Шен Вейцзин өлім жазасына кесілді. Ляодун әкімшілігінің бас комиссары Син Цзе жаңа Әскери министр, ал Ян Хао Кореяның жаңа Бас инспекторы болып тағайындалды; Син Цзе өзі соғыс аяқталғанға дейін Кореяда қалды. Мин басшылығы Кореямен шекараға жақын орналасқан көптеген әскер бөлімдерін жылдам шақырып алды.

Жиксан шайқасы

Жапониялық әскерлер құрлықта үздіксіз ілгерілеуді жалғастырғаннан кейін, 1597 жылдың тамыз айының соңында немесе қыркүйек айының басында Хансеонгке шабуыл жасауды жоспарлады. Алайда, бұл жоспарлар Жиксан (қазіргі Чхонан) маңындағы Мин қорғанысымен күйретілді. Курода Нагамаса басқаратын күштер Оң армияның алғы шебін құрап, Хансеонгке қарай жорыққа шықты, бұл сол жердегі сарайды қатты алаңдатты. Кореяда орналасқан бірнеше Мин генералдары сарайға күштерін кері тартып алуды, қосымша күш жинағанға дейін ұсынды, бірақ Мин әкімшілігі өз генералдарының ұсынысын қабылдамай, оларға қарсы тұруға бұйрық берді. Осылайша, сол кездегі Мин әскерлерінің бас қолбасшысы Ма Гуй, жапондық күштерге қарсы тұру үшін генерал Цзе Шенгті және тағы үш генералды элиталық атты әскермен жіберді. Жиксан шайқасы жапондықтардың солтүстікке қарайғы ілгерілеуін тоқтатты. Кореялық деректерге сәйкес, Мин әскерлері Жиксан ауданында Курода Нагамаса басқаратын алғы шеп күштерімен кездесті. Бірінші күні олар шағын барлау тобын жеңіп қайтарды. Екінші күні екі күш қақтығысты, нәтижесінде жапондықтар кері шегінді. 1597 жылдың 16 қазанында Курода Нагамасаның 5000 сарбазынан тұратын әскері 6000 Мин сарбазының орналасқан Жиксанға келді. Куроданың әскерлері жауға шабуыл жасады, жақын арада оларға армияның қалған бөлігі қосылды, жапондық күштердің саны 30 000-ға жетті. Япондықтар Мин әскерлерінен сандар жағынан басым болғанымен, Миннің жоғары сапалы қару-жарағының арқасында көп зиян келтіре алмады. Курода мен Мори Хидемотоның сөзіне сүйенсек, олардың оттық қарулары қытай сарбаздары қолданатын темір қалқандарды тесіп өте алмады, ал олардың қару-жарағы кем дегенде жартылай оқтан қорғалған. Шайқас кешке дейін жалғасты, содан кейін екі тарап та шегінді. Курода түнгі уақытта тағы бір шабуыл жасады, бұл жолы жауды аралап, оларды қысып алуға бағытталған құран құсының пішініндегі шабуылды ұйымдастырды. Шабуыл сәтсіз аяқталып, 2000 Мин атты әскері қосылған жеңіліске ұшырады. Жиксан – екінші шабуыл кезінде жапондықтардың Хансеонгке (Сеулге) жетуіне ең жақын болған нүкте болды.

Мёнгнянг шайқасы

Чильчеоллянгтағы сәтсіздіктен кейін Сеонжо патша И Сун Синді дереу қызметіне қайта орнатты. И Сун Син тез арада Еосуға оралды, онда оның теңіз күштерінің көп бөлігі жойылған екенін көрді. И теңіз күштерін қайта ұйымдастырды, енді Бае Сеол Чильчеоллянгтан сақтап қалған он үш кеме мен шамамен 200 сарбазға дейін азайтты. 1597 жылғы 26 қазанда Мёнгянь бұғазында И Сун Син шамамен 133 әскери кемеден тұратын үлкен жапон флотымен кездесті, оларға қосымша 200 логистикалық кеме көмек көрсетіп тұрды. Тар өткелді пайдалана отырып, И кемелерін жапондықтардың сандық артықшылығын пайдалануына мүмкіндік бермейтіндей соғыс шебіне орналастырды. Мёнгянг шайқасы корейлердің жеңісімен аяқталды, И Сун Син теңіздік бастаманы қайтадан қолға алды. Корейлер бірде-бір кемесін жоғалтпады, шамамен 30 жапондық әскери кемесін жойды және тағы 30 кемеге ауыр зақым келтірді (жапон флотындағы 333 кеме санына әскери емес, қолдау көрсететін кемелер де кіреді). Мёнгянг шайқасы И Сун Синнің ең маңызды шайқасы саналады, бұл негізінен тараптардың күштерінің арасындағы үлкен айырмашылыққа байланысты. Бірақ жеңіске жеткеннен кейін де Жосон теңіз күштерінің саны жапондық теңіз күштерінен кем болғандықтан, адмирал И флотын қайта жабдықтау және мобильді қорғану үшін кеңірек орын табу үшін Сары теңізге шегінді. Корея теңіз күштері кері қайтқаннан кейін жапондық теңіз күштері Кореяның батыс жағалауына, Йонггуан ауданындағы кейбір аралдарға шабуыл жасады.

Ульсанды қоршау

1598 жылдың 29 қаңтарында Жосеон мен Миннің одақтас әскерлері Жиксан шайқасында жеңіске жетіп, жапондықтарды оңтүстікке қарай ығыстырды. Мёнгнянг шайқасындағы жеңілістен кейін Като Киёмаса бастаған жапон әскері Біріккен Силланың бұрынғы астанасы – Гьёнджу қаласын тонады. Жапондықтар қаланы талқандады, көптеген мүліктер мен ғибадатханалар қиратылды, оның ішінде буддалық Болгукса ғибадатханасы ерекше көзге түсті. Мин және Жосеон әскерлері жапондықтарды үздіксіз мазалады, олар одан әрі оңтүстікке қарай, бір ғасыр бұрын маңызды жапон сауда орталығы болған, ал Като стратегиялық бекініс ретінде таңдаған Ульсан портына шегінді. И Сунь Синнің Джеола жағалауындағы аймақтарды бақылауы Корея түбегінің батыс жағына, көптеген салалы өзендер құятын жерге, жабдықтау кемелерінің жетіп келуіне мүмкіндік бермеді. Азық-түлік пен күшін күшейтуге мүмкіндік таппаған жапондықтар өздері бақылап отырған жағалаудағы ваджо типті бекіністерге шектелді. Алға жылжыған Мин әскерлері осы жағдайды пайдаланып, Ульсанға шабуыл жасауға тырысты. Бұл қоршау соғыстың екінші кезеңіндегі Мин әскерлерінің алғашқы ірі шабуылы болды. Ульсан гарнизонының (шамамен 7000 сарбаз) күші күтілетін шабуылға дайындық үшін бекіністі нығайтуға жұмсалды. Като Киёмаса базаның қорғауын және басқаруын Като Ясумаса, Куки Хиротака, Асано Нагаёси және басқаларға тапсырды, содан кейін Ульсан маңындағы Сосэнгпоға бет бұрды. 1598 жылдың 29 қаңтарындағы Мин әскерлерінің алғашқы шабуылы жапондықтарды дайынсыз басып алды, олардың көп бөлігі Ульсанның аяқталмаған қабырғаларының сыртында орналасқан болатын. Сингиджондар мен хуачалардың көмегімен шамамен 36000 сарбаз қалмақты тонауға жақын келді, бірақ қоршалған бекініске көмектесу үшін өзеннен Мори Хидемото басқаруындағы күштер келді. Жапондық гарнизон азық-түлік тапшылығына ұшырағанына қарамастан, Мин қолбасшысы Ма Гуй жағдайды одақтастарға қарсы деп бағалады, өйткені айналадан жапондық күштер келіп, одақтас әскерлердің саны тез азайды. Бір түні Ма Гуй одақтас әскерлердің жалпы ұйымдастырылған шегінуін бұйырды, бірақ жағдай шатасуға түсті, ал ауа райының нашарлауы және жапондықтардың шабуылдары жағдайды одан әрі қиындатты. Бас инспектор Ян Хао қорқып, әскердің алдында Хансонға қарай асығыс жолға шықты. Жалпы шегіну тез арада хаостық шатаққа айналды, осы мүмкіндікті пайдаланған жапондықтар шегініп келе жатқан Мин және Жосеон әскерлеріне шабуыл жасады. Шегініп келе жатқан Мин және Жосеон әскерлері 20 мыңнан астам сарбазын жоғалтты.

Сунчхонды қоршау

Сунчхонда Кониши Юкинага 13 700 жапондық әскермен бірге Сунчхон қамалындағы өз орнын қорғады. Барлығы 43 000 Мин және Жосон әскері оны басып алуға тырысты, бірақ үш рет жасаған шабуылдары сәтсіз аяқталып, 800 адамдық шығынға ұшырады.

Хидэёшидің өлімі

1598 жылдың күзінде Сачон, Ульсан және Сунчон шайқастарында жапондықтардың сәтті қорғанысынан кейін, Мин, Жосеон және жапон әскерлері түбетей аймақтың оңтүстігінде әскери дағдарысқа түсті. 1598 жылдың 18 қыркүйегінде Тоётоми Хидэёши қайтыс болғаннан кейін, бес ақсақал кеңесі қазан айының соңында Кореядан барлық күштерді кері алуға бұйрық берді. Хидэёшидің өлімі әскердің рухын сақтау үшін кеңес тарапынан құпия сақталды.

Норианг шайқасы

Норианг шайқасы – соғыстың соңғы теңіз шайқасы болды. Шимазу Йосихиро басқаратын шамамен 500 кемеден тұратын жапон флоты жиналып, Кониси Юкинаганың блокададағы флотилиясымен қосылып, содан кейін Пусан арқылы Жапонияға қайтуға дайындалып жатқан еді. И Сун Син басқаратын корей флоты Норианг бұғазында бекінген Шимазу флотын анықтады. Аймақтың тар географиялық ерекшеліктерін ескере отырып, Мин генералы Чэнь Лин, Дэн Цзилун мен И Сун Синге жетекшілік етіп, 1598 жылдың 16 желтоқсанында қараңғыда зеңбіректер мен от жебелерін қолданып, жапон флотына күтпеген шабуыл жасады. Таң атқанда жапон флотының жартысынан астамы шашырап, жойылды. Қалған жапон кемелерін қуу кезінде И Сун Син мен Дэн Цзилун қаза тапты. Жапондықтар көп шығынға ұшырағанына қарамастан, шайқас корей әскерлерінің үлкен тактикалық жеңісімен аяқталды, нәтижесінде жапон флотының жартысынан астамы жойылды және мыңдаған жапондық әскерлері қаза тапты. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, жапондықтар өз мақсатына жетті, өйткені бұрын Мин және корей күштерімен блокадаланған Кониси Юкинагаға 16 желтоқсанда өзінің әскерімен бірге бекінісінен шығып, Намхэ аралының оңтүстік жағынан өтіп, Норианг бұғазы мен шайқасты айналып өтіп, кері шегінуге мүмкіндік берді, бірақ бұл үшін өзінің жапондық генералдарына сатқындық жасады. Кониси Юкинага, Шимазу Йосихиро, Като Киёмаса және солтүстік армияның басқа да жапондық генералдары Пусанда жиналып, 21 желтоқсанда Жапонияға қайтып кетті. Соңғы зардап шеккен кемелер 24 желтоқсанда Жапонияға аттанды, осымен алты жылдық соғыс аяқталды.

Соғыстан кейінгі келіссөздер

Цусима аралы Кореямен сауда-саттығын жоғалтудан қатты зардап шеккендіктен, сол кезде Цусимада үстемдік құрған Со кланынан Со Йоситоси Жапония атынан бейбіт келіссөздерді бастап кетті. Ол 1599 жылы қарым-қатынасты жаңартпақ ниетпен Жосонға төрт бейбітшілік миссиясын жіберді. Бірінші үш миссияны қытай әскерлері тұтқындап, Пекинге тікелей жіберді, ал төртінші миссия 1601 жылы Жосон сарайынан қалған Жосон тұтқындары қайтарылған соң қарым-қатынасты жаңартпақ уәде алуға сәттілікке жетті. Жапон әскерлері Кореядан шыққаннан кейін Мин әскерлері Кореяда қалуын жалғастырғандықтан, Жосон үшін Жапониямен қарым-қатынасты жаңартпаудың басты себебі – қытай әскерлерінің өз территориясынан кетуі болды. Мин қытайлары өздері де қиындықтар тудырып, олардың болуы Жосонның ұлттық экономикасына және инфрақұрылымына үлкен салмақ салды. Жосонның өтінішіне жауап ретінде Йоситоси бірден бірнеше Жосон тұтқындарын босатып, 1603 және 1604 жылдары Киотода Токугава Иэясумен – сол кездегі Жапонияның шогунымен – келіссөздер ұйымдастырып, Жосон елшілеріне тағы 3000 адамды елдеріне қайтаруға көмектесті. Бейбіт қатынастарды орнату бойынша дипломатиялық әңгімелер жалғасқанда, Жосон 1606 жылы талаптарын кеңейтіп, шогуннан бейбітшілік туралы ресми хат жазуды және Хансон маңындағы Жосон патшалық қабірлерін қорлаған жапон әскерлерін сотқа беруді талап етті. Шогунаттың мұндай талапқа ешқашан келіспейтінін түсінген Со Йоситоси жалған хат пен қылмыскерлер тобын жіберді. Мин әскерлерін қуудың үлкен қажеттілігі Жосонды оны қабылдауға және 1608 жылы елші жіберуге итермеледі. Нәтижесінде Жосон тұтқындары қайтарылды және екі ел арасындағы дипломатиялық және сауда қатынастары қайта жаңғыртылды.

Соңы және қорытынды

Жапондық шабуылдар – Шығыс Азиядағы заманауи қару-жарақпен жабдықталған, көптеген әскерлерді қамтыған алғашқы аймақтық соғыстар болды. Бұл қақтығыста 200 мыңға дейінгі жапон әскері, 80 мыңға жуық Мин әскері және жүздеген мың жергілікті корей күштері үздіксіз түрде қолданылды. Шабуылдар екі деңгейде Қытайдың қалыптасқан әлемдік тәртібіне де сын салды: әскери тұрғыдан, соғыс Мин Қытайдың Шығыс Азиядағы басты әскери күш ретіндегі мәртебесіне күдік тудырды, ал саяси тұрғыдан, соғыс Қытайдың өзіне тәуелді мемлекеттерін қорғауға көмектесуге дайын екенін көрсетті.

Шығындар мен пайдалар

Тоётоми Хидэёсидің ниетіне қайшы, Кореяға жасалған жапон шабуылдары Тоётоми кланының Жапониядағы күшін едәуір әлсіретті. Хидэёси қайтыс болғаннан кейін, оның жас ұлы Тоётоми Хидэёри Тоётоми кланының басшысы болды. Дегенмен, науқан барысында түрлі даймёлардың ұлы шығындарға ұшырауы, соғыстан кейін Жапониядағы билік тепе-теңдігінің бұзылуына себеп болды. Кюсю және Хонсюдың батыс аймақтарындағы даймёлар (ішінара географиялық жағдайларға байланысты) Корея қақтығысында қолданылған күштердің басым бөлігін құрады, бұл Хидэёсиді қолдаған одақты Токугава Иэясудың (өзі Кореяға әскер жібермеген) негізінен шығыстан қолдау тапқан күштерімен болашақтағы күреске әлсіретті. Токугава 1603 жылы Секигахара шайқасында батысқа негізделген даймёлардың коалициясына қарсы шешуші жеңіске жетіп, Жапонияны біріктіріп, өзін сёгун ретінде бекітті. Мин Қытайы да Кореяны қорғауға және сол онжылдықтағы басқа да қақтығыстарға қатысуға байланысты ауыр қаржылық жүктемеге түсті. Салық түсімдерінің төмендеуі, әскерлердің дезертирлеуі, Қытай экономикасына күтпеген проблемалар әкелген шетелдік күмістің ағыны, астық қоймаларын нашар бақылау және ауа райының қолайсыздығы Мин әулетінің құлауына әкелді. Мин әулетін Ли Цзычэн есімді көтерілісшіл жеңді. Бұрынғы Мин генералы У Сангуидің көмегімен маньчжурлар Лиді жеңіп, 1644 жылы Қытайда билігін орнатты. Алайда, Мин қорғаған орталықтандырылған салық жүйесі Цин әулетімен сақталды, соғыс нәтижесінде сауда жаңадан басталды және үш тараптың қарым-қатынасы жақсарды. Соғыс тек Корея аумағында болғандықтан, үш қатысушы елдің ішінде ең көп зиян Кореяға тиді. Ол әскери күшінің және азаматтық халқының үлкен бөлігін жоғалтты, көптеген мәдени мұра орындары зақымдалды немесе жойылды, сондай-ақ көптеген технологиялық жетістіктері тоналды. Көп жағдайда, шабуылдар ел тарихындағы басқа кез келген оқиғадан да қиын болды (мүмкін, тіпті Корея соғысынан да). Жартыаралдағы егістік жерлер соғысқа дейінгі көлемнің 66%-ға дейін азайды, бұл Кореяның негізінен ауыл шаруашылығына негізделген экономикасына үлкен нұқсан келтірді. Тарихи мұрағаттардың, мәдени және ғылыми артефакттардың (мысалы, Жа гюк роо су сағаты) жоғалуы және білікті шеберлердің жетіспеуі корей ғылымының төмендеуіне әкелді. Кореяның негізгі патша сарайлары – Кёнбоккун, Чхандоккун және Чхангёнкун өртеніп кетті, ал Доксукун уақытша сарай ретінде пайдаланылды. Бэкчон (корей қоғамындағы ең төменгі дәрежедегі корейліктер) шабуылдардың салдарынан туындаған ішкі қауіпсіздіктің жоқтығынан пайдаланып, халық санағы кітапшалары сақталған чангнье (корей үкіметі кеңселері) өртенді. Жер және халық санағы тіркелімдерінің жойылуы салық салу мен міндетті еңбекке негізделгендіктен, салықтық жүйені жаңартқызуды қиындатты. Үкімет астық алмасу арқылы шендер мен лауазымдармен сауда жасауға мәжбүр болды, бұл практика napsok pogwan (астық үлесі арқылы тағайындау) деп аталды. Жалпы саны 100 000-нан астам жапондықтар қаза тапты.

Қытайда соғыс 20 ғасырда жапон империализміне қарсы ұлтшыл қарсылықты ынталандыру үшін саяси құрал ретінде пайдаланылды. Қытай академиясындағы тарихшылар бұл соғысты Ванли императорының "Үш ұлы жазалау науқанының" бірі деп санайды. Қазіргі қытай тарихшылары осы науқандарды Қытай мен Корея арасындағы достықтың мысалы ретінде келтіреді. Кореяда соғыс корей ұлтшылдығының тарихи негізі болып табылады және Қытайдағыдай, 20 ғасырда жапон империализміне қарсы ұлтшыл қарсылықты қозғау үшін саяси құрал ретінде қолданылды. Соғыс кезінде Кореяда И Сун Син және Чэнь Лин (Гвандон Джин кланының негізін қалаушы) сияқты бірнеше ұлттық батырлар пайда болды. Кореядағы қазіргі жапонға қарсы сезімдер 1592 жылғы жапон шабуылдарына дейін жетеді, бірақ негізгі себеп жақында болған оқиғаларға, әсіресе 1910 жылдан 1945 жылға дейінгі жапон үкімшілігі кезінде корей халқының бастан өткерген қиындықтарына байланысты. Жапон басқыншылығына қарсы корей азаматтарының қарсылығын басқарған түрлі әділ әскерлер жүргізген кең ауқымды партизандық соғыс корей халқының ұлттық санасы мен жеке басының ұғымына үлкен әсер етті. Жергілікті ақсүйектердің жапондықтардың басып алуына қарсы тұру және қарапайым халықты біріктіруге жасаған күш-жігері Кореядағы ұлттық бірегейлік туралы түсінікке үлкен әсер етті, өйткені ақсүйектер жапон басқыншыларына қарсы көптеген хаттар мен жарияламалар жіберген және корей халқын біріктіру үшін ортақ корей тарихына, мәдениетіне және сенімдеріне сілтеме жасаған.

Халықаралық танымалдық

Шығыс Азиядағы соғысқа үлкен қызығушылық болғанына қарамастан, Кореяға жасалған жапон шапқыншылығы Батыс елдерінде кеңінен зерттелмеген. Көптеген тарих оқулықтарында осы соғыс туралы бірнеше ғана жол жазылған. «Самурайлардың шапқыншылығы: Жапонияның Корея соғысы 1592–98» (2002) кітабын жазған Тернбуллдың еңбегінен басқа, ағылшын тілінде осы тақырып бойынша толыққанды академиялық зерттеулер жоқ. Шындығында, Джеймс Мердок пен Джордж Сансом Жапонияның тарихына арналған жалпы шолуларында, сәйкесінше «Жапония тарихы» (1903) және «Жапония тарихы» (1958) кітаптарында бұл мәселені біршама егжей-тегжейлі қарастырған. Генри Киссинджер де «Әлемдік тәртіп» (2014) кітабында осы қақтығысқа тоқталып өткен.