Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресей-Жапон соғысындағы шешуші шайқас, 1931 жылы Жапонияның Маньчжурияға басып кіруіне әкелген оқиға.
Decisive battle in the Russo Japanese war
the 1931 incident that led to the Japanese invasion of Manchuria
Мұкден шайқасы (奉天会戦), Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін өткен ең ірі құрлық шайқастарының бірі және Ресей-Жапон соғысының соңғы және ең шешуші ірі құрлық шайқасы, 1905 жылдың 20 ақпанынан 10 наурызына дейін Жапония мен Ресей арасында Маньчжуриядағы Мұкден маңында болды. Қала қазір Шэньян деп аталады, ол Қытайдың Ляонин провинциясының астанасы. 610 000 жауынгерлік қатысушы және 164 000 жауынгерлік қаза болды. Бұл Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін өткен ең үлкен заманауи шайқас және сол кездегі әлем тарихындағы ең үлкен шайқас болуы мүмкін. Шайқастың ауқымы, әсіресе қолданылған қару-жарақ мөлшері, әлем тарихында бұрын-соңды болмаған. Жапондықтар он күндік шайқаста 20,11 миллион мылтық пен пулемет оқ-дәрісін және 279 394 артиллериялық снарядты атты (бірақ ресейліктер одан да көп атты), бұл неміс армиясының 191 күндік франко-пруссия соғысындағы оқ-дәрі тұтынуымен шайкес келеді. Бұл шайқас жапондықтар үшін шешуші стратегиялық жеңіс болды және төрт айдан кейін Цусима шайқасындағы жеңісімен бірге соғысты олардың пайдасына аяқтау үшін маңызды рөл атқарды.
The Battle of Mukden (奉天会戦 ), one of the largest land battles to be fought before World War I and the last and the most decisive major land battle of the Russo Japanese War, was fought from 20 February to 10 March 1905 between Japan and Russia near Mukden in Manchuria. The city is now called Shenyang, the capital of Liaoning province in China. Involving 610,000 combat participants and 164,000 combatant casualties, it was the largest modern era battle fought prior to World War I, and possibly the largest battle in world history at that point. The scale of the battle, particularly in the amount of ordnance being expended, was unprecedented in world history. The Japanese side alone fired 20.11 million rifle and machine gun rounds and 279,394 artillery shells in just over ten days of fighting (yet the Russians still fired more), matching the ammunition consumption of the German army in the entire 191 day Franco Prussian War. The battle was a decisive strategic victory for the Japanese and, coupled with their victory at the Battle of Tsushima four months later, proved critical in ending the war in their favor.
Өмірбаян
Ляоян шайқасынан кейін (1904 жылдың 24 тамызы – 4 қыркүйегі) орыс әскерлері Мукденнің оңтүстігіндегі Ша Хо өзеніне шегініп, қайта жинақталды. 1904 жылдың 5 қазанынан 17 қазанына дейін, Шахо шайқасы барысында орыстар қарсы шабуылға сәтсіз тырысты, бірақ жапондықтардың жылжуын уақытша баяулатты. 1905 жылдың 25-29 қаңтарында болған екінші орыс қарсы шабуылы – Сандепу шайқасы да сәтті аяқтамады. Генерал Алексей Куропаткин басқарған біріккен орыс армиясы аяқталмаған Транссибір темір жолы арқылы күшін арттыруға дайын болғанмен, "Қанды жексенбінің" салдары мен ішкі тәртіпсіздіктер бүкіл Императорлық армияның әскер жинағына салмақ түсірді, себебі оның көптеген ресурстары елдің аумағындағы көтерілістерді басуға жұмсалуға тиіс болды. Сондықтан Ресей әскеріне отаннан күш-жабдық пен жарақтар аз немесе мүлдем жетпейді деп күтілді. Жапондықтардың жағдайы да жақсырақ емес еді. Генерал Маресуке Ногидің Порт-Артурды басып алуы олардың 3-армиясын босатты, ол солтүстікке қарай жылжып, Мукден маңындағы жапондық бекіністерін күшейтіп, шабуылға дайындық жүргізді. Генерал Ногидің 3-армиясы келгеннен кейін, Жапонияның барлық соғысқа қабілетті күштері Мукден ауданында шоғырландырылды. Ауыр жарақаттар, қатал суық климат және орыс Балтық флотының жақындауы маршал Оямаға орыс әскерін толық жоюға, орыстардың Маньчжурияға қарай шегінуіне мүмкіндік беретін жай ғана жеңіске емес, үлкен қысым жасады.
Following the Battle of Liaoyang (24 August to 4 September 1904), Russian forces retreated to the river Sha Ho south of Mukden and regrouped. From 5 October 1904 to 17 October 1904, during the Battle of Shaho, the Russians unsuccessfully counter attacked, but managed to temporarily slow the Japanese advance. A second Russian counter offensive, the Battle of Sandepu, fought from 25 to 29 January 1905 was likewise unsuccessful. Though the combined Russian army led by General Aleksey Kuropatkin was set to receive reinforcements via the unfinished Trans Siberian Railroad, the effects of the Bloody Sunday and the now ongoing unrest at home placed a strain on the manpower of the whole Imperial Army as much of its resources now had to be dedicated in the quelling of the uprisings throughout its territories. Therefore, the Russian force was expected to receive little to no reinforcements and supplies from home. The situation for the Japanese was hardly better. Though the capture of Port Arthur by General Maresuke Nogi freed up their 3rd Army, which then advanced north to reinforce the Japanese lines near Mukden in preparation for an attack, the manpower reserves of the Japanese army had been drained by February 1905. With the arrival of General Nogi's 3rd Army, Japan's entire fighting strength was concentrated at the vicinity of Mukden. The severe casualties, bitter cold climate, and approach of the Russian Baltic Fleet created pressure on Marshal Ōyama to effect the complete destruction of the Russian forces, rather than just another victory from which the Russians could withdraw farther into Manchuria.
Шайқас
Жарыс 20 ақпанда Жапонияның 5-армиясы Ресей күштерінің сол қанатына шабуыл жасаумен басталды. 27 ақпанда 1905 жылы Жапонияның 4-армиясы оң қанатка шабуыл жасады, ал басқа жапон күштері де Ресейдің алдыңғы қатарларына шабуылдады. Сол күні Жапонияның 3-армиясы Мукденнің солтүстік-батысында кең шеңбермен қозғалысын бастады. 1905 жылдың 1 наурызына қарай шығыс және орталық майдандағы жағдай көбінесе өзгеріссіз болды. Жапондықтар аз ғана алға жылжыды, бірақ ауыр шығынға ұшырады. Дегенмен, 7 наурызға қарай генерал Куропаткин Мукденнің батыс жағындағы Жапонияның 3-армиясының қимылдарына қарсы тұру үшін шығыс майданынан күштерді шығара бастады және генерал Ногидің қимылдарына қатты алаңдады, тіпті қарсы шабуылға өзі жетекшілік етуді шешті. Күштерді шығыстан батысқа ауыстыру ресейліктер тарапынан тиімді үйлестірілмеді, нәтижесінде 1-ші және 3-ші Манжур армиялары хаоске ұшырады. Содан кейін Куропаткин қаланың оңтүстік-батысында және қаланың оңтүстік-шығысындағы Хун өзенінің жағалауында жапон күштерімен бетпе-бет кездесу үшін әскерлерін солтүстікке қарай Мукденге қайтаруға шешім қабылдады. Осы сәтте фельдмаршал Ояма күткен мүмкіндігі пайда болды, және оның "шабуылдау" бұйрығы "құйырылып, жою" деп өзгертілді. Ауа райының кешіккен еруі жапондықтарға қосымша сәттілік әкелді. Генерал-майор Михаил Алексеев басқаратын Ресейдің сол қанатын қорғаған Хун өзені мұздап қалды, жапондық шабуылға кедергі келтірмеді. Бірақ, өзеннен өтіп бара жатқанда, жапондық шабуылға ресейліктердің қатты қарсылығы және ауыр артиллериялық атысы кедергі келтірді, енді генерал Пол фон Ренненкампф басшылық етіп тұрды, бұл одан да көп шығынға әкелді. Ауыр шайқастан кейін жапондықтар өзеннің солтүстік жағалауын басып алды, нәтижесінде жағалауды қорғаған ресейлік қорғаныс желілері құлап, олардың сол қанатының шеткі бөлігі Куропаткиннің негізгі күштерінен ішінара үзіліп қалды. Сонымен қатар, Мукденнен батысқа қарай 15 шақырым жерде жапондықтар үшін оң қанатын толығымен қоршауға мүмкіндік беретін шығыңқы жер пайда болды. Толығымен қоршалған және жеңіске үмітсіз генерал Куропаткин 9 наурызда сағат 18:45-те солтүстікке шегінуге бұйрық берді. Ресейліктердің кері шегінуі генерал Нозудың Хун өзенінен Ресей тылына жасаған шабуылымен қиындады. 10 наурызда сағат 10:00-де жапон күштері Мукденді басып алды. Мукденді басып алғаннан кейін жапондықтар ресейліктерді қуып жетуді жалғастырды, бірақ Ояма әскерінің жабдықтау желілері тым жұқа екенін білген соң бұл қиындыққа ұшырады; алайда, ол жауды жалқау және баяу жылдамдықпен қуып жетуді жалғастырды. Қуып жету Мукденнен 20 шақырымдай жерде тоқтатылды, бірақ ресейліктер Тьилингке қарай, Қытай-Ресей шекарасына қарай жылдам қашып бара жатты, және шайқас жапондықтардың жеңісімен аяқталды. Шайқас бойында көптеген шетелдік әскери сарапшылар келесі үлкен соғыстың қалай жүргізілетінін бақылау үшін қатысты. Мукден шайқасы Бірінші дүниежүзілік соғыста қолданылатын тактиканы болжады.
The battle opened with the Japanese 5th Army attacking the left flank of the Russian forces on 20 February. On 27 February 1905 the Japanese 4th Army attacked the right flank, while other Japanese forces also attacked the Russian front lines. On the same day, the Japanese 3rd Army began its movement in a wide circle northwest of Mukden. By 1 March 1905, action on the eastern and center fronts was largely static. The Japanese had made small advances but under heavy casualties. However, by 7 March, General Kuropatkin began withdrawing forces from the eastern front to counter the Japanese 3rd Army's moves on the western flank of Mukden, and was so concerned about General Nogi's movements that he decided to lead the counterattack himself. The shifting of forces from east to west was not well coordinated by the Russians, causing the 1st and 3rd Manchurian Armies to all but disintegrate into chaos. Then Kuropatkin decided to withdraw his troops north towards Mukden to face the Japanese forces head on on the city's southwest and at the banks of the Hun River in the city's southeast. Then Field Marshal Ōyama seized the chance he had been waiting for, and his orders to "attack" were changed to "pursue and destroy". Luck was further with the Japanese due to the late thaw in the weather. The Hun River, guarded by the Russian left flank commanded by Major General Mikhail Alekseyev, remained frozen, and was not an obstacle to the Japanese attack. However, as they crossed the river, the Japanese attack was hampered when they encountered stiff resistance and heavy artillery fire coming from the Russians, now commanded by General Paul von Rennenkampf, resulting in yet more heavy casualties. After heavy fighting the Japanese succeeded in taking the northern bank of the river, causing the Russian defense lines defending the bank to collapse and the far edge of their left flank to be partially cut off from the rest of the main body of Kuropatkin's army. At the same time a salient was formed just 15 kilometers west of Mukden, enabling the Japanese to totally encircle the Russians on their right flank in the process. All but encircled and with no hope for victory, General Kuropatkin gave the order to retreat to the north at 18:45 on 9 March. The Russian withdrawal was complicated by General Nozu's breach through Russian rearlines over the Hun River. At 10:00 AM on 10 March, Japanese forces occupied Mukden. After they occupied Mukden the Japanese continued their hard driven pursuit of the Russians, but this was hampered when Ōyama knew that his army's supply lines were stretching too thin; however, he continued the pursuit of the enemy, though in a lazy, slow manner. The pursuit was stopped 20 kilometers short of Mukden, but the Russians were already fleeing farther north from Tiehling towards the Sino Russian border at a fast pace, and the battle was over with the Japanese as the victor. Throughout the battle, many foreign military observers were present in order to observe how the next great war might be fought. The Battle of Mukden heavily foreshadowed the tactics to be used in World War I.
Қорытынды
Ресейліктердің қаза тапқандары шамамен 90 мыңға жетті. Осы шайқастан кейін екі әскер – орыс және жапондықтар соғыстан шаршағандықтан, құрлықта ірі шайқастар болған жоқ.
Russian casualties amounted to nearly 90,000. No serious fighting on land occurred after this battle as both Russian and Japanese armies were exhausted from the conflict.
Салдары
Мұқденде Ресейдің Маньчжурия армиясының жеңілісімен Ресей әскерлері Оңтүстік Маньчжуриядан ығыстырылды. Дегенмен, жабдықтау желілерінің тым созылып кетуіне байланысты туған қиындықтардан, жапон армиясы аймақтағы ресейлік күштерді толығымен жоя алмады. Куропаткиннің әскері, моральдық жағдайы нашарлап, азық-түлік жетіспесе де, көбінесе сақталды. Бірақ Мұқден шайқасы ресейліктердің рухын күйретіп, аяқталмаған Транссибір теміржолы жапондықтардың қолына тигендіктен, патша үкіметінің соғыс қабілетін әлсіретті. Соғыстың шешуші соңғы шайқасы Цусима суларында болды. Бұл жеңіс Еуропаның империялық державаларын таң қалдырды, себебі жапондықтар, ресейліктердің адам күші мен материалдық артықшылығына қарамастан, шайқаста үлкен басымдық танытты. Бұл еуропалық армиялардың басқа елдердің армияларынан автоматты түрде жоғары емес екенін, тіпті шайқаста айқын жеңіліске ұшырауы мүмкін екенін көрсетті. Осы шайқас Жапония армиясын әлемдегі 6-шы ірі армия ретінде бекітті. Ресейдің жер аумағының шамамен 2% құрайтын Азиядағы шағын Жапония мемлекетінің күшті және алып Ресей империясын жеңе алатыны туралы хабар Санкт-Петербургтегі сарайға жеткенде, патша Николай II ерекше қатты таң қалды. Патша үкіметі шайқас кезінде командирлерінің тиімсіздігі мен ұқыпсыздығына наразылық білдірді. Генералдар Александр Самсонов пен Пол фон Ренненкампф бір-бірін жек көре бастады, себебі Самсонов фон Ренненкампты оған көмектеспегендігі үшін көпшілік алдында айыптады. Бірінші дүниежүзілік соғыста осы генералдар одан да ауыр салдарын болған Танненберг шайқасындағы екі армияға басшылық етті.
With the defeat of the Russian Manchurian Army in Mukden, the Russian forces were driven out of southern Manchuria. However, with problems concerning its overstretched supply lines, the Japanese army failed to destroy the Russian forces stationed in the region completely and Kuropatkin's forces, though severely demoralized and short of supplies, were still largely intact. But the battle of Mukden was decisive enough to shatter the Russians' morale and, with the unfinished Trans Siberian railroad now in Japanese hands, undermined the tsarist government's war effort. The final, decisive battle of the war would be eventually fought on the waters of Tsushima. The victory shocked the imperial powers of Europe, as the Japanese proved overwhelming throughout the battle despite the Russians having more manpower and material. It showed that European armies were not automatically superior to those of other nations, and could be even decisively outmatched in battle. The battle had confirmed the Japanese army the 6th largest army in the world. Tsar Nicholas II was particularly shocked, when the news reached the palace in St. Petersburg, that the tiny Asian island nation of Japan approximately 2% of Russia's landmass could defeat the powerful and huge Russian empire. The tsarist government was irritated over the incompetence and clumsiness of their commanders during the battle. The generals Aleksandr Samsonov and Paul von Rennenkampf began to loathe each other as Samsonov very publicly accused von Rennenkampf of failing to assist him. In World War I these Generals would command the two armies involved in the even more disastrous Battle of Tannenberg.