Кіріспе
Салиан франк патшасы (шамамен 450–468)
Меровех (; Meroveus; 411 – 458) – Меровингтер әулетінің атасы. Ол салиан франктарының патшасы болған деген хабар бар, бірақ оның өмір сүруі туралы мәліметтер аңызбен және мифтермен ұштасады. Ең маңызды жазба дереккөз – Григорий Турский, Меровехтің қазіргі Францияның Парижден солтүстікке қарай Соммаға дейін, қазіргі Бельгияның орталық бөлігіндегі Сильва Карбонариядан итермелеп келген, шамамен бір замандас франк әскербасы Хлодиодан тарағандығы айтылады. Оның ұрпақтары саналған патшалар Хилдерик I және Хлодовик I – жақсы куәландырылған алғашқы Меровингтер. Ол, мүмкін, 451 жылы Галлиядағы Каталаун жазығы шайқасында Атилла басқарған ғұндарға қарсы римдік генерал Аэциймен одақтас болған бірнеше варвар әскербасыларының бірі болған шығар.
Атауы
Меровех есімі Марвигпен байланысты (қазіргі голланд тіліндегі "жаңалық, қауесет", vermaard "атақты" және (ge)vecht "күрес" сөздерімен салыстырыңыз).
Тарихи деректер
Франктердің кейінгі тарихында оның туралы аз мәлімет бар. Грей Турский оны Кильдерик I-нің әкесі ретінде бір рет қана атайды, бірақ оның Клодиомен қарым-қатынасы туралы түсініксіз қалды. Фредегардың жылнамасында Меровехтің Клодионың әйелі теңізде шомылып жатқанда теңіз жаратылысына тап болғаннан кейін туғаны айтылады; Фредегардың айтуынша, Меровехтің әкесі – жаратылыс немесе Клодио екені белгісіз. Тағы бір теорияда бұл аңыз Батыс Еуропада тез дамып келе жатқан франк билігін қолдау үшін қажет болған мифологиялық өткеннің жасалуы деп қарастырылады. Хлодий 448 жылы Артуадағы Викус-Хеленада Флавий Аэтиуспен жеңілді деп айтылады. Сондықтан Иан С. Вуд оның ұлын V ғасырдың екінші жартысында орналастырмақ. Рим тарихшысы Приск Римде әлі беті түксіз, шашы иығына дейін жеткен ақ шашы бар жігітті көргенін айтады. Приск Атилланың франктармен соғысқа шығуына олардың патшасының өлімі мен оның балаларының мұрагерлік туралы келіспеушілігі себеп болды деп жазады, үлкені Атилламен, кішісі Аэциймен одақтасты. Атилланың басып кіруінен бұрын Клодион қайтыс болғандықтан, бұл Меровехтің шын мәнінде Клодионның ұлы болғанын білдіреді. Тарихшылар Меровее Прискестің баяндамасындағы басты кейіпкерлердің бірі ме, жоқ па деген сұраққа екіге бөлінеді: Эрих Зелльнер сияқты кейбіреулер Рейн франктары патшалығы Саль франктарынан айырмашылығынше Атилланың жолында болғандықтан, бұл үзінді Рейн франктары патшаларына қатысты деп санайды. Эмилиен Демугео сияқты басқалар Мерове 451 жылы қайтыс болған патша және оның ұлы Хильдерик Аэтидің асырап алған ұлы деп санайды. Ақырында, Кристиан Сетипани, егер фрагмент салий франктарына қатысты деп есептейтін болса, ол хронологиялық тұрғыдан Клодион 451 жылы қайтыс болған патша және Мерове Риммен одақтасқан ұлы деп санайды. Ол Приск атаған франк князьдерінің бірі ме, жоқ па, Мерове Брабант аймағындағы Галлия Бельгияда қоныстанған және өзінің резиденциясын Турнайда орнатқан. Георг Вайтц сияқты кейбір тарихшылар Меровехті теңіздің баласы (франк тілінде мари) деп болжаған мифологиялық тұлға болуы мүмкін деп болжайды. Бұл христиан дініне кірмес бұрын франктар құрметтеген құдай немесе жартылай құдай болған дегенді білдіреді. Тағы бір болжам бойынша, Меровех – бұл Меруде, голланд өзені, оның бастапқы бағыты салий франктар тұрған аймаққа сәйкес келеді, деп кейбір римдік тарихшылар айтады. Алайда этимологиялық зерттеулер бұл теорияны жоққа шығарады. Тарихшы Этьен Ренард, 9 және 10 ғасырлардағы екі патшалық шежірелердің жаңа түсіндірмесіне сүйене отырып, Меровех Генилдистің бабасы емес, шежіре негізін қалаушы атаулы ата-баба болуы мүмкін деп болжайды. Оның айтуынша, Мерове – аты ешқандай соғыс әрекетімен немесе тарихи оқиғамен байланысты емес, тез арада жоғалып баратын кейіпкер. Меровее-нің болуы мүмкін екендігі жоққа шығарылмауы керек. 629 – 639 жылдар аралығында жасалған австразиялық шежіреде Хлоио франктердің алғашқы патшасы деп аталады. Хлоио Глодободты тудырды. Глодобедус Меревеоны тудырды. Меревеос Хилбриконы тудырды. Хильдебрик Генниодоның әкесі болды. Генниодос Хильдериконы тудырды. Хильдерик Хлодовеоны тудырды. Генеалог Кристиан Сетипани үшін бұл салий патшаларының тізімі болар еді, онда оның конституциясынан кейін ұрпақтар құрылған. Сондықтан шежіредегі қателерді түзетіп, Хлодионнан Хлодебода мен Меровея туылған. Меровея Кильдерикті дүниеге әкелді. Алайда тарихшы Жан-Пьер Поли егер Мерове (Мероу'и) 435 жылы үйленген Хлодебодтың (Хл'удбед) ұлы болса, онда 456 жылы патша болған Хилдериктің (Хилдрих) ұлы болуы мүмкін емес деп санайды. Ол Мерове (Мероу'и) – Хлодебодтың (Хл'удбед) ұлы Хлодионның (Хл'удио) лақап аты деп есептейді. Рим империясымен федуспен байланысты деп қабылдануға ұқсаса да, салий франктары 451 жылы Каталаун далалары шайқасында (Шалон мен Шампан мен Троя маңындағы жазық) римдік генерал Этиймен бірге шайқасты. Алайда бұл жазбаларда оларды кім басқарғаны айтылмаған. Франктар Гепидтерге қарсы алғашқы ұрыста ауыр зардап шекті, алайда тарих бұдан артық ештеңе айтпайды, ал Визиготтардың патшасы Теодорих І-нің келесі күні шайқаста қаза тапқанын жазды.
Some, like Erich Zöllner, believe that as the kingdom of the Rhenish Franks is in the path of Attila, unlike that of the Salian Franks, this passage concerns the kings of the Rhenish Franks. Others like Émilienne Demougeot believe that Merovee is the king who died in 451 and his son Childeric is the adopted son of Aetius. Finally, Christian Settipani believes that, if one considers that the fragment applies to the Salian Franks, of which he is not sure, chronologically, Clodion is the king who died in 451 and Merovee is the son allied with Rome. Whether he is one of the Frankish princes mentioned by Priscus or not, Merovee would have settled in Gallia Belgica, in the region of Brabant and would have established his residence in Tournai. Some historians, such as Georg Waitz, suggest that Merovech might be a mythological figure, theorized to be a son of the sea (mari in Frankish), implying a god or demigod revered by the Franks before their conversion to Christianity. Another proposition is that Merovech is a reference to the Merwede, a Dutch river, whose initial course matched the area where the Salian Franks lived, as per some Roman historians. However, etymological studies seem to refute this theory. Historian Étienne Renard, based on a new interpretation of two royal genealogies from the 9th and 10th centuries, suggests that Merovech could be an eponymous ancestor founder of the lineage rather than being a grandfather of Genildis. According to him, Merovech is an evanescent character, whose name is not associated with any act of war or any historical event. The existence of Merovee should not be excluded. A Austrasian genealogy carried out between 629 and 639 mentions that Chloio is the first king of the Franks. Chloio begot Glodobode. Ghlodobedus begot Mereveo. Mereveus begot Hilbricco. Hildebricus begot Genniodo. Genniodus begot Hilderico. Childericus begot Chlodoveo For the genealogist Christian Settipani, this would be a list of Salian kings in which the lineages were established after its constitution. The genealogy should thus be corrected as follows: Chlodion begot Chlodebaude and Merovee. Merovee begot Childeric. However the historian Jean Pierre Poly believes that if Merovee (Merow'ih) is the son of Chlodebaude (Hl'udbead), married in 435, he could hardly have had Childeric (Hildrih), himself king around 456, as a son. He deduces that Merovee (Merow'ih) is the nickname of Chlodebaude (Hl'udbead), son of Chlodion (Hl'udio). While it seems accepted that bound by a foedus with the Roman Empire, the Salian Franks fought alongside the Roman general Aetius at the Battle of the Catalaunian Fields, (a plain near Châlons en Champagne and Troyes), in 451. The sources do not, however, specify who led them into battle. The Franks suffered heavy losses in a preliminary engagement against the Gepids, however history does not say anything more, while it has recorded the death of Theodoric I, king of the Visigoths, killed the next day in the battle.
Халықтық мәдениеттегі сілтемелер
Меровехтың дүниеге келу туралы аңызды 1982 жылы Майкл Бейгент, Ричард Ли және Генри Линкольн «Киелі қан және киелі грааль» атты кітабында жаңа идеяның бастауы ретінде пайдаланды. Олар бұл «балықтан тараған» аңыздың, шын мәнінде, Меровингтер әулетінің Иса Мәсіхтің қандық туысына үйленгендігі туралы түсінікке сілтеме жасағанын болжады, себебі ерте христиандардың символы да балық болған. Бұл теория авторлардың болжамынан басқа ешқандай негізге ие емес еді және 2003 жылы Дэн Браунның «Да Винчи коды» атты бестселлер романы арқылы одан әрі танымал болды. Дегенмен, Меровехтың Исадан тарағандығына ешқандай дәлел жоқ. Меровехтың кім екені және оның тарихи тұлға ретінде болуы Роберт Антон Уилсонның «Тарихи иллюминатус хроникалары» кітабының екінші кітабындағы – «Жесірдің ұлында» – маңызды жұмбақтардың бірі болып табылады. Ол оқырманға бұл балық аңызын алғаш рет ертедегі Меровингтердің қорқынышты балық кейпінде көрінуі арқылы таныстырады. Уилсон одан әрі Иса мен Магдалинаны «Христиан Розикростың алхимиялық некесі» кітабында күйеу және қалыңдық ретінде бейнелейді, ал Меровехті масондық аңыздағы Жесірдің ұлы деп атайды, соның салдарынан бүкіл әулеттің шетелдік-адамдық гибридтерден тарағанын айтады.