Мұртты мүйізділер отбасысы

Кіріспе

Сүтқоректілер отбасы

Носорог (/r//aɪ/'/n//ɒ//s//ər//ə//s/; ; ; носорог немесе носорогтар), көбінесе носорог деп қысқартылады, Rhinocerotidae тұқымдасына жататын бес қазіргі түрінің (немесе көптеген жойылған түрлерінің) мүшесі болып табылады; сонымен қатар Rhinocerotoidea суперотбасының жойылған түрлерінің кез келген мүшесін де білдіруі мүмкін. Қазіргі кездегі екі түрі Африкаға, ал үш түрі Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияға тән. Носорогтар – қалған мегафаунаның ең ірілерінің бірі: барлығы ересек күйде кем дегенде бір тонна салмаққа жетеді. Олар шөппен қоректенеді, олардың мөлшеріне қарағанда миы кішкентай, бір немесе екі мүйізі және коллаген қабаттарынан құралған қалың, қорғаныш терісі болады. Олар көбінесе жапырақты материалдарды жейді, бірақ олардың ішекте азықты ферменттеу қабілеті қажет болған жағдайда талшықты өсімдіктермен де тіршілік етуге мүмкіндік береді. Басқа перисодактилдерден айырмашылығы, Африканың екі носорог түрінің аузының алдыңғы бөлігінде тістері жоқ; олар тамақтарды жұлып алу үшін көбінесе еріндеріне сенеді. Носорогтарды браконьерлер мүйіздері үшін өлтіреді, олар қара нарықта жоғары бағаға сатылады, нәтижесінде көптеген қазіргі носорог түрлері жойылу қаупінде деп есептеледі. Носорог мүйізінің қазіргі нарығын Қытай мен Вьетнам басып алған, онда оны дәстүрлі қытай медицинасында және басқа да мақсаттарда бай тұтынушылар сатып алады. Носорог мүйізі шаш пен тырнақтардың құрамына жататын кератиннен жасалған, және оның денсаулыққа пайдасы бар екенін көрсететін ешқандай нақты дәлел жоқ. Йеменде носорог мүйізінен жасалған пышақ саптарына да сұраныс бар, ол 1970 және 1980 жылдары носорог мүйізіне деген сұраныстың басты көзі болды.

Таксономия және атау беру

Құйрықмүйіз (лат. Rhinoceros) сөзі латын тіліндегі ῥινόκερως сөзінен шыққан, ол мүсінің ("ῥίς") және мүйіздің ("κέρας") сөздерінен құралған – яғни, мүсінде мүйізі бар жануар. Бұл атау 14 ғасырдан бері қолданылып келеді. Rhinocerotidae тұқымдастығына қазіргі кезде тек төрт туыс жатады: Ceratotherium (ақ құйрықмүйіз), Diceros (қара құйрықмүйіз), Dicerorhinus (Суматра құйрықмүйізі) және Rhinoceros (Индия және Ява құйрықмүйіздері). Қазіргі түрлер үш санатқа бөлінеді. Африканың екі түрі – ақ және қара құйрықмүйіздер – Dicerotini тайпасына жатады, олар орта Миоценде, шамамен 14,2 миллион жыл бұрын пайда болған. Бұл түрлер ерте Плиоценде (шамамен 5 миллион жыл бұрын) бір-бірінен бөлініп кеткен. Қара және ақ құйрықмүйіздердің басты айырмашылығы – ауыздарының пішіні. Ақ құйрықмүйіздердің жайылым үшін кең, жалпақ еріндері бар, ал қара құйрықмүйіздердің жапырақтарды жеу үшін ұзын, сүйір еріндері бар. Қазіргі кезде екі Dicerorhinini түрі бар – Индия және Ява құйрықмүйіздері, олар шамамен 10 миллион жыл бұрын бір-бірінен бөлініп кеткен. Суматра құйрықмүйізі – Dicerorhinini туысының жалғыз сақталған өкілі. 1977 жылы Чехиядағы Двур Кралове хайуанаттар бағында (Zoological Garden Dvur Kralove nad Labem) ақ құйрықмүйіздің гибридтік ұрпағы (Ceratotherium s. simum × C. s. cottoni) өсірілді. Қара және ақ құйрықмүйіздердің түрлер аралық будандасуы да расталған. Қара құйрықмүйіздің 84 хромосомасы бар (диплоидтық саны, 2N, әр жасушада), ал қалған құйрықмүйіз түрлерінің барлығында 82 хромосома бар. Хромосомалық полиморфизм хромосомалар санының өзгеруіне алып келуі мүмкін. Мысалы, бір зерттеуде 81 хромосомасы бар үш солтүстік ақ құйрықмүйіз анықталған.

Ақ

Ақ мүйізбұрқақтың екі түрі бар: оңтүстік ақ мүйізбұрқақ (Ceratotherium simum simum) және солтүстік ақ мүйізбұрқақ (Ceratotherium simum cottoni). 2013 жылғы мәліметтер бойынша, оңтүстік түрінің табиғатта 20 405 жеке саны бар – бұл оларды әлемдегі ең көп кездесетін мүйізбұрқақ түріне айналдырды. Солтүстік түрінің саны өте аз, құрып кету қаупі төніп тұр, қазіргі таңда тек екі анасы ғана тірі қалған. "Ақ мүйізбұрқақ" атауының шығу тегі нақты белгілі емес. "Ақ" сөзі африкаанс тіліндегі "wyd" немесе голланд тіліндегі "wijd" (немесе оның басқа да жазылу варианттары: whyde, weit және т.б.) сөздерінің бұрмалануынан туындаған деген кең таралған пікір бар, бұл сөздер "кең" мағынасын білдіреді және мүйізбұрқақтың төртбұрышты ерініне сілтеме жасайды, бірақ лингвистикалық зерттеулер бұл тұжырымды қолдамайды. Ақ мүйізбұрқақтың денесі алып, басы ірі, мойны қысқа, кеудесі кең болады. Аналықтарының салмағы , ал еркектерінің салмағы . Басы мен денесінің ұзындығы және иық биіктігі . Мұрнында екі мүйіз болады. Алдыңғы мүйіз екінші мүйізден үлкен, орташа ұзындығы ал максималды ұзындығы дейін жетеді. Ақ мүйізбұрқақтың жақсы дамыған бұлшық еттері бар ісікшесі де бар, ол салыстырмалы түрде үлкен басын ұстап тұруға көмектеседі. Бұл жануардың түсі сарғыш қоңырдан шағын сұрға дейін өзгеруі мүмкін. Денесіндегі қылдың көп бөлігі құлақ шеттерінде және құйрық қылдарында орналасқан, ал қалғаны денесінің қалған бөлігіне сирек таралған. Ақ мүйізбұрқақтардың ерекше белгісі – жайылым үшін пайдаланатын жалпақ, кең аузы. Тувана тіліндегі "keitloa" атауы Оңтүстік Африкадағы қара мүйізбұрқақтың түрін сипаттайды, онда артқы мүйіз алдыңғы мүйізден тең немесе ұзын болады. Ересекті қара мүйізбұрқақтың иығына дейінгі биіктігі , ал денесінің ұзындығы . Ересектің салмағы , ерекше жағдайларда , аналықтары еркектерге қарағанда кішірек болады. Бас сүйегіндегі екі мүйіз кератиннен жасалған, үлкен алдыңғы мүйіз әдетте ұзын, ал кейде үшінші, кішірек мүйіз де пайда болуы мүмкін. Қара мүйізбұрқақ ақ мүйізбұрқақтан әлдеқайда кішірек, және оның ұшты аузы бар, ол тамақтану кезінде жапырақтар мен бұтақтарды ұстап алуға көмектеседі. 20 ғасырдың соңғы жартысында олардың саны 1960 жылдардың соңында шамамен 70 000 болғаннан 1995 жылы 2 410-ға дейін күрт төмендеді. Содан бері олардың саны континенттік деңгейде тұрақты түрде өсіп келеді, 2010 жылдың соңына қарай олардың саны 4 880-ге дейін екі есеге артты. 2008 жылғы мәліметтер бойынша, олардың саны үш буын бұрынғы санынан 90% төмен.

There are two subspecies of white rhinoceros: the southern white rhinoceros (Ceratotherium simum simum) and the northern white rhinoceros (Ceratotherium simum cottoni). As of 2013, the southern subspecies has a wild population of 20,405—making them the most abundant rhino subspecies in the world. The northern subspecies is critically endangered, with all that is known to remain being two captive females. There is no conclusive explanation of the name "white rhinoceros". A popular idea that "white" is a distortion of either the Afrikaans word wyd or the Dutch word wijd (or its other possible spellings whyde, weit, etc.,), meaning "wide" and referring to the rhino's square lips, is not supported by linguistic studies. The white rhino has an immense body and large head, a short neck and broad chest. Females weigh and males The head and body length is and the shoulder height is On its snout it has two horns. The front horn is larger than the other horn and averages in length and can reach The white rhinoceros also has a prominent muscular hump that supports its relatively large head. The colour of this animal can range from yellowish brown to slate grey. Most of its body hair is found on the ear fringes and tail bristles, with the rest distributed rather sparsely over the rest of the body. White rhinos have the distinctive flat broad mouth that is used for grazing. The native Tswanan name keitloa describes a South African variation of the black rhino in which the posterior horn is equal to or longer than the anterior horn. An adult black rhinoceros stands high at the shoulder and is in length. An adult weighs from , exceptionally to , with the females being smaller than the males. Two horns on the skull are made of keratin with the larger front horn typically long, exceptionally up to Sometimes, a third smaller horn may develop. The black rhino is much smaller than the white rhino, and has a pointed mouth, which it uses to grasp leaves and twigs when feeding. During the latter half of the 20th century, their numbers were severely reduced from an estimated 70,000 in the late 1960s to a record low of 2,410 in 1995. Since then, numbers have been steadily increasing at a continental level with numbers doubling to 4,880 by the end of 2010. As of 2008, the numbers are still 90% lower than three generations ago.

Үндістандық

Үнді мүйізбұрышы немесе үлкен бір мүйізді мүйізбұрыш (Rhinoceros unicornis) – 20-дан 60 см-ге дейін ұзындығы бар бір мүйізі болады. Ол Африка ақ мүйізбұрышынан шамамен кем емес. Оның қалың, күміс қоңыр терісі иығына, арқасына және құйрық бөлігіне бүктеліп, оған қарулы түр береді. Жоғарғы аяқтары мен иықтарында дөңгелектерге ұқсас өскіндер болады, ал денесінде өте сирек түк өседі. Ересек еркектер ұрғашылардан ірілеу, салмағы иық биіктігінен асып түседі. Ұрғашылардың салмағы шамамен ... және олардың ұзындығы ... болады. Рекордтық өлшемдегі нұсқасы шамамен ... болды.

Үнді мүйізбұрыштары бұрын Пәкістаннан Мьянмаға, тіпті Қытайдың кейбір аймақтарына дейін көптеген жерлерде мекендеген. Адамдардың салдарынан, қазір олар Үндістанның (Ассам, Батыс Бенгалия және Уттар-Прадеш штатында бірнеше жұп) және Непалдың бірнеше қорғалған аймақтарында, сондай-ақ Непалдан қайта қоныстандырылған Пәкістанның Лал Суханра ұлттық паркінде ғана кездеседі. Олар Гималай тауларының етегіндегі биік шөптекті далалар мен ормандарда таралған. Әлемдегі үнді мүйізбұрыштарының үштен екісі қазір Үндістанның Ассам штатының Голахат ауданында орналасқан Казиранга ұлттық паркінде шоғырланған.

Яван тілі

Явандық бұрышкер (Rhinoceros sondaicus) – әлемдегі ең көп қауіп төніп тұрған ірі сүтқоректілердің бірі. 2015 жылғы есептерге сәйкес, олардың саны 60-қа жуық, барлығы да Индонезияның Ява аралында, жабайы табиғатта қоныстанған. Бұл сонымен қатар ең аз зерттелген бұрышкер түрі. Тығыз туыс және ірілеу Үнді бұрышкері сияқты, Явандық бұрышкердің де бір ғана мүйізі болады. Оның түктері жоқ, күлгін сұр түсті терісі иық, арқа және құйрық бөліктеріне бүктеліп, зәрлі қапталғандай көрінеді. Оның ұзындығы басымен бірге, ал биіктігі де жетеді. Ересектердің салмағы немесе еркектердің мүйізінің ұзындығы дейін жетеді, ал аналықтарында мүйіздер дөңгелек болып келеді немесе мүлдем болмайды.

Суматран

Суматралық мүйізтұмсық (Dicerorhinus sumatrensis) – қазіргі уақытта тірі қалған мүйізтұмсықтардың ең кішкентай түрі, сонымен қатар ең көп түктісі. Олар Борнео және Суматрадағы өте биік таулы жерлерде кездеседі. Қоныстану ортасының жойылуы және браконьерлік салдарынан олардың саны азайып, мүйізтұмсықтардың екінші ең қауіпті түріне айналды. Шамамен 275 Суматралық мүйізтұмсық қалған деп есептеледі. Суматралық мүйізтұмсықтың үш түрі бар: нағыз Суматралық мүйізтұмсық (Dicerorhinus sumatrensis sumatrensis), Борнейлік мүйізтұмсық (Dicerorhinus sumatrensis harrissoni) және, мүмкін, жойылып кеткен Солтүстік Суматралық мүйізтұмсық (Dicerorhinus sumatrensis lasiotis). Ересек мүйізтұмсықтың бойы әдетте иығына дейін жетеді, ұзындығы және салмағы шамамен 500 кг, бірақ ең ірілері 1000 кг салмаққа жетеді. Африкалық түрлер сияқты, олардың екі мүйізі бар; үлкені – алдыңғы мүйіз, ал кішісі әдетте 30 см-ден қысқа. Аталықтардың мүйіздері аналықтарға қарағанда әлдеқайда үлкен. Түктері тығыз (жас балаларда ең тығыз) немесе сирек болуы мүмкін. Бұл мүйізтұмсықтардың түсі қызыл қоңыр. Денесі қысқа, аяқтары жалпақ. Еріні икемді. Бұрын Суматралық мүйізтұмсықтар Оңтүстік-Шығыс Азияда кеңінен таралған, бірақ қазір олар жойылудың алдында тұр, тек Индонезия мен Малайзияның кейбір аймақтарында ғана қалды. 1995 жылы 320 D. sumatrensis болса, 2011 жылы олардың саны 216-ға дейін азайды. ДНК-ны салыстыру арқылы Суматралық мүйізтұмсықтың ең көне мүйізтұмсық екені және жойылып кеткен Еуразиялық жүнді мүйізтұмсық Coelodonta-ға туыс екені анықталды. 1994 жылы Алан Рабиновиц үкіметтерді, үкіметтік емес ұйымдарды және басқа да институттарды Суматралық мүйізтұмсықты сақтауға салған күш-жігерінің жеткіліксіздігі үшін жазғырды. Оларды сақтау үшін оларды кішкентай орманнан өсірудің табыстылығын бақылай алатын шаруашылыққа көшіру қажет. Көбеюді ынталандыру үшін Малайзия және Индонезия үкіметтері Суматралық және (кішірек) Борнейлік түрлерінің гаметаларын алмасуға келісе алады. Индонезия мен Малайзия үкіметтері осы екі көне түрді басқару үшін бірыңғай бірлік құруды ұсынды. Пальма майы плантациялары олардың тіршілік ету ортасын жойды және Суматрадағы мүйізтұмсықтың жойылуына әкелді.

The Sumatran rhinoceros (Dicerorhinus sumatrensis) is the smallest extant rhinoceros species, as well as the one with the most hair. It can be found at very high altitudes in Borneo and Sumatra. Because of habitat loss and poaching, their numbers have declined, and it has become the second most threatened rhinoceros. About 275 Sumatran rhinos are believed to remain. There are three subspecies of Sumatran rhinoceros: the Sumatran rhinoceros proper (Dicerorhinus sumatrensis sumatrensis), the Bornean rhinoceros (Dicerorhinus sumatrensis harrissoni) and the possibly extinct Northern Sumatran rhinoceros (Dicerorhinus sumatrensis lasiotis). A mature rhino typically stands about high at the shoulder, has a length of and weighs around , though the largest individuals have been known to weigh as much as Like the African species, it has two horns; the larger is the front , with the smaller usually less than long. Males have much larger horns than the females. Hair can range from dense (the densest hair in young calves) to sparse. The color of these rhinos is reddish brown. The body is short and has stubby legs. The lip is prehensile. Sumatran rhinoceros once were spread across South east Asia, but now are on the verge of extinction, confined to several parts of Indonesia and Malaysia by reproductive isolation. There were 320 D. sumatrensis in 1995, which, by 2011, had dwindled to 216. It has been found through DNA comparison that the Sumatran rhinoceros is the most ancient extant rhinoceros and related to the extinct Eurasian woolly rhino species, Coelodonta. In 1994 Alan Rabinowitz publicly denounced governments, non governmental organizations, and other institutions for lacking in their attempts to conserve the Sumatran rhinoceros. To conserve it, they would have to relocate them from small forests to breeding programs that could monitor their breeding success. To boost reproduction, the Malaysian and Indonesian governments could also agree to exchange the gametes of the Sumatran and (smaller) Bornean subspecies. The Indonesian and Malaysian governments have also proposed a single management unit for these two ancient subspecies. Plantations for palm oil have taken out the living areas and led to the eradication of the rhino in Sumatra.

Эволюция

Риноцеротоидтар ерте эоценде басқа перисодактилдерден бөлініп шықты. Солтүстік Америкада табылған Hyrachyus eximus қазбалары осы кезеңге жатады. Бұл кішкентай, мүйізсіз ата-тегі тапирге немесе кішкентай жылқыға мүйізді жануарлардан көбірек ұқсаған. Эоценнің соңында төрт туыс топ, кейде Rhinocerotoidea суперотбасы ретінде біріктірілетін, дамыды: Hyracodontidae, Amynodontidae, Paraceratheriidae және Rhinocerotidae.

Гиракодонтидалар

Hyracodontidae, "жүгіретін түйеқұйрықтар" деп те аталатын, жылдамдыққа бейімделіп, қазіргі түйеқұйрықтарға қарағанда жылқыға көбірек ұқсаған. Ең кішкентай гиракодонтидтер ит сияқты болған. Гиракодонтидтер эоценнің ортасынан олигоценнің басына дейін Еуразияда кеңінен тараған.

Аминдонтидтер

Аминдонтидалар, сондай-ақ "су қарақұйрықтары" деп те аталады, Эоценнің соңынан Олигоценнің басына дейін Солтүстік Америка мен Еуразияда кеңінен тараған. Аминдонтидалар экологиясы және сыртқы түрі жағынан бегемоттарға ұқсас, өзендер мен көлдерде тіршілік еткен және бегемоттар сияқты суда өмір сүруге бейімделген көптеген қасиеттерге ие болған.

Парацератеридтер

Парацератеридтер, сондай-ақ парацератерлер немесе индрикотерлер деп те аталады, эоцен дәуірінде пайда болды және ерте миоценге дейін өмір сүрді. Алғашқы парацератерлер шамамен үлкен иттердің мөлшерінде болды, эоцен мен олигоценнің соңында біртіндеп үлкейді. Бұл отбасының ең ірі туысы – Парацератериум, ол африкалық бұқа пилден екі еседен астам салмаққа ие және кез келген уақытта өмір сүрген ең ірі құрлықтағы сүтқоректілердің бірі болды.

Жыртқыш аңдар, браконьерлік және аңшылық

Ересек мүйізқұйрықтардың табиғатта адамдардан басқа нағыз жоратыны жоқ. Жас мүйізқұйрықтар кейде ірі мысықтарға, крокодилдерге, африкалық жабайы итттерге және гиеналарға жем болады. Мүйізқұйрықтар үлкен, агрессивті және төзімді деп есептелсе де, оларды аңға алу өте оңай; олар суаттарға күнделікті келіп, су ішкенде оңай өлтіріледі. 2009 жылдың желтоқсанынан бастап браконьерлік әлемдік деңгейде өсті, ал мүйізқұйрықты қорғауға бағытталған күш-жігерлер күрделеніп, тиімсіздікке ұшырады. Зимбабведе браконьерлердің сәтті тоқтатылғандарының үлесі тек 3% құрайды, ал Непал бұл дағдарыстан мүлдем аулақ болды. Браконьерлердің тәсілдері күрделенді. Оңтүстік Африка билігі Йоханнесбургке жақын орналасқан Крюгерсдорп қорығында браконьерлер соңғы мүйізқұйрық анасын өлтіргеннен кейін браконьерлікке қарсы жедел шаралар қабылдауға шақырды. Оңтүстік Африка Ұлттық парктерінің мәліметтері бойынша, 2010 жылы Оңтүстік Африкада 333 мүйізқұйрық өлтірілді, 2012 жылы – 668, 2013 жылы – 1004-тен астам, ал 2015 жылы – 1338-ден астам мүйізқұйрық қырғынға ұшырады. Кейбір жағдайларда мүйізқұйрықтарды ұйықтатады да, мүйіздерін алып тастап, қансырап өлуге тастайды, ал кейбір жағдайларда мүйізден басқа да бөліктері алынады. Намибия үкіметі мүйізқұйрықтың трофейлік аң аулауын консервацияға қаржы жинаудың бір жолы ретінде қолдайды. Намибияның бес қара мүйізқұйрығына аң аулау лицензиясы жыл сайын аукционға шығарылады, түскен қаражат үкіметтің Жылдамдық өнімдеріне сенімді қорға қосылады. Кейбір табиғатты қорғаушылар мен халықтың бір бөлігі бұл практикаға қарсылық білдіреді немесе күмәнмен қарайды.

Мүйізді қолдану

Құйрықты бұзаудың мүйіздері тері асты тіндерінен пайда болады және кератиннен тұратын минералданған бөліктерден құралған. Мүйіздердің тамыры өсу қабатында орналасқан. Құйрықты бұзаудың мүйіздері Азияның кейбір аймақтарында дәстүрлі медицинада, ал Йемен мен Оманда пышақ саптарын жасау үшін қолданылады. Эсмонд Брэдли Мартин Йемендегі пышақ саптары саудасы туралы хабарлаған. Еуропада бұрынғыда құйрықты бұзау мүйіздері суды тазартуға және уланған сұйықтықтарды анықтауға қабілетті деп сенген, сондай-ақ олардың құмарлықты қоздыратын және уға қарсы дәрі екеніне сенеді. Құйрықты бұзау мүйізін ұнтақталған күйде дәстүрлі қытай медицинасында (ДҚМ) Cornu Rhinoceri Asiatici (犀角, xījiǎo, "құйрықты бұзау мүйізі") афродизиак немесе ракқа ем ретінде қолданады деген жалған түсінік бар; ДҚМ тарихында мұндай рецепттер кездеспеген. ДҚМ-да құйрықты бұзау мүйізі кейде қызба мен құрылыстарға қарсы тағайындалады, бірақ бұл емді ғылыми медицина растамайды: оны суға тырнақ қиындыларын салумен салыстыруға болады. 1993 жылы Қытай CITES шартына қол қойып, Денсаулық сақтау министрлігі басқаратын қытай медицинасының фармакопеясынан құйрықты бұзау мүйізін алып тастады. 2011 жылы Ұлыбританиядағы қытай шөптерін тіркеу органы құйрықты бұзау мүйізін пайдалануды айыптайтын ресми мәлімдеме жасады. ДҚМ оқытушыларының саны артып келеді, бірақ кейбір ДҚМ дәрігерлері оның өмірді сақтап қалатын дәрі екеніне сенбестен қалады. Вьетнам құйрықты бұзау мүйізін тұтынушылардың ең көп санына ие, олардың сұранысы браконьерліктің көп бөлігін тудырып, рекордтық деңгейге жеткізді. "Вьетнамның CITES басқару органы" Ханойда құйрықты бұзау мүйізін пайдалану 77%-ға төмендегенін мәлімдеді, бірақ National Geographic бұл мәлімдемеге күмәнділенді, қылмыскерлердің қамауға алынып сотталғандарының саны өспегенін атап өтті. Оңтүстік Африкадағы құйрықты бұзауды браконьерлік жолмен аулаудың негізгі нарығы Вьетнам болып табылады. Орташа мүйіз Вьетнамда 250 мың долларға дейін сатылуы мүмкін, ал көптеген құйрықты бұзаулар мекендейтін елдерде мүйіз қоры бар.

Rhinoceros horns develop from subcutaneous tissues, and are made of keratinous mineralized compartments. The horns root in a germinative layer. Rhinoceros horns are used in traditional medicines in parts of Asia, and for dagger handles in Yemen and Oman. Esmond Bradley Martin has reported on the trade for dagger handles in Yemen. In Europe, it was historically believed that rhino horns could purify water and could detect poisoned liquids, and likely believed to be an aphrodisiac and an antidote to poison. It is a common misconception that rhinoceros horn in powdered form is used as an aphrodisiac or a cure for cancer in traditional Chinese medicine (TCM) as Cornu Rhinoceri Asiatici (犀角, xījiǎo, "rhinoceros horn"); no TCM text in history has ever mentioned such prescriptions. In TCM, rhino horn is sometimes prescribed for fevers and convulsions, a treatment not supported by evidence based medicine: this treatment has been compared to consuming fingernail clippings in water. In 1993, China signed the CITES treaty and removed rhinoceros horn from the Chinese medicine pharmacopeia, administered by the Ministry of Health. In 2011, the Register of Chinese Herbal Medicine in the United Kingdom issued a formal statement condemning the use of rhinoceros horn. A growing number of TCM educators are also speaking out against the practice, although some TCM practitioners still believe that it is a life saving medicine. Vietnam reportedly has the biggest number of rhino horn consumers, with their demand driving most of the poaching, which has risen to record levels. The "Vietnam CITES Management Authority" has claimed that Hanoi recently experienced a 77% drop in the usage of rhino horn, but National Geographic has challenged these claims, noticing that there was no rise in the numbers of criminals who were apprehended or prosecuted. South African rhino poaching's main destination market is Vietnam. An average sized horn can bring in as much as a quarter of a million dollars in Vietnam and many rhino range states have stockpiles of rhino horn.

Мүйіз саудасы

1977 жылдан бері жабайы фауна мен флораның құрып кету қаупі төнген түрлерінің халықаралық саудасы туралы конвенция (CITES) бойынша мүйіздің халықаралық саудасы заңсыз деп жарияланды. 2016 жылдың қазан айында Свазилендтің халықаралық тыйымды алып тастау туралы ұсынысы қабылданбады. Қалған носорогтардың 80% мекендейтін Оңтүстік Африкада носорог мүйізін ішкі саудаға 2009 жылдан бастап тыйым салынды. 2017 жылы сот шешімімен тыйым күшін жойды, және Оңтүстік Африка "коммерциялық емес мақсаттарда" экспортты қамтитын носорог мүйізін сату ережелерін әзірлеуді жоспарлап отыр. Оңтүстік Африка үкіметі носорог мүйізінің заңды саудасын орнатуды ұсынды, бұл браконьерлікпен күресуге және осы түрдің жойылуын болдырмауға көмектеседі деп санайды. 2013 жылдың наурыз айында кейбір зерттеушілер браконьерлікті азайтудың жалғыз жолы – тірі носорогтардан гуманитарлық және жаңаруға болатын тәсілмен мүйізді алуға негізделген реттелген сауданы құру екенін айтты. Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры (WWF) мүйіз саудасын заңдастыруға қарсы, себебі бұл сұранысты арттыруы мүмкін, ал IFAW EcoLarge ұйымының есебінде сауданы қолдау үшін экономикалық факторларды жақсырақ зерттеу қажеттігі көрсетілген.

Қорғау

Дүниежүзілік табиғат қорының мәлімдемесіне сәйкес, Африка мүйізтұмсықтарының көп мөлшердегі өсімдіктерді тұтыну арқылы сақталуы Африка ландшафтысының түрін және жергілікті қауымдастықтардың табиғи ресурстарын сақтау үшін өте маңызды.

Мүйізді алып тастау

Құқықсыз аң аулауды болдырмау үшін, кейбір аймақтарда мүйіздерінен айырылған тыныштандырылған қарақұйрықтар бар. Әсіресе Оңтүстік Африкада қарулы саябақ күзетшілері браконьерлікпен күресудің алдыңғы шебінде тұр, кейде құқық бұзушыларды қолға түскен кезде өлтіреді. 2012 жылы қарақұйрықтарды өлтіру көрсеткішінің күрт өсуі түрдің болашағына қатысты алаңдаушылықты күшейтті.

Қынаптан улану

2011 жылы «Рино құтқару жобасы» рог саудасын бақылау әдісін енгізді. Бұл әдіс бойынша тірі қарақұйрықтардың рогтарына қызыл бояу және акарицид (кенелерді өлтіру үшін) қоспасы құйылады, бұл қарақұйрықтар үшін қауіпсіз, бірақ адамдар үшін зиянды. Процедураға сондай-ақ үш RFID идентификациялық чипін енгізу және ДНК сынамаларын алу кіреді. Ұлыбританиялық «Save the Rhino» қайырымдылық ұйымы рогты улауды моральдық және практикалық тұрғыдан сынға алды. Ұйым инфузия әдісінің күтілгендей жұмыс істейтініне күмән келтіреді, сондай-ақ улы зат тиімді болған жағдайда да, табысты, заңсыз саудамен айналысатын делдалдардың сатып алушыларға тигізетін әсеріне қаншалықты мән беретінін сұрақтайды. Бұған қоса, қарақұйрық рогын дәстүрлі медицинада қолданудың орнына, көбінесе декоративтік мақсаттар үшін сатып алу көбейіп келеді. «Save the Rhino» барлық африкалық қарақұйрықтарға бұл әдісті қолданудың мүмкіндігіне күмән келтіреді, себебі жұмысшылар акарицидті әр төрт жыл сайын қайтадан енгізуі керек.

Тарихи бейнелеулер

Грек тарихшысы және географы Агатархид (б.з.д. II ғасыр) өзінің «Эритрей теңізі туралы» кітабында қарақұйрықтан айтады. Кхмер өнерінде индуист құдайы Агни өзінің ваханасы ретінде қарақұйрықпен бейнеленген. Сол сияқты ортағасырлық тай әдебиетінде Агни, сонымен қатар Фра Флоенг деп те аталады, кейде қарақұйрыққа мініп жүргені ретінде сипатталады. Альбрехт Дюрер 1515 жылы Лиссабонда тұратын неміс баспашысы Валентим Фернандестің жазбаша сипаттамасы мен қысқаша эскизіне сүйене отырып, қарақұйрықтың әйгілі ағаш кескінін жасаған. Ол бұл жануарды ешқашан көрмеген, сондықтан Дюрердің қарақұйрығы біршама дұрыс емес бейнеленген. Францияның Шове үңгірінде 10,000–30,000 жыл бұрын суреттелген қарақұйрықтар бар. Бірма, Үндістан және Малайзияда өртті басып сөндіретін қарақұйрық туралы аңыздар бар. Мифтік қарақұйрықтың малай тілінде ерекше аты бар – бадак api, мұнда бадак – қарақұйрық, ал api – от деген мағынаны білдіреді. Жануар орманға от жаққанда келіп, оны басып сөндіретін болған. Бұл құбылыстың соңғы кездері расталған деректері жоқ. Бұл аңыз «Құдайлар ақымақ болуы керек» (1980) фильмінде көрсетілген, онда африкалық қарақұйрық екі отты басып сөндіреді. 1974 жылы гей қауымдастығының символы ретінде лаванды түсті қарақұйрық символы қолданыла бастады.