Родезияға мұнай жеткізілімін тоқтату блокадасы

Кіріспе

Родезияға мұнай тасымалын блокадалау

Бейра патрулі – Біріккен Ұлттар Ұйымының Родезияға (қазіргі Зимбабве) сауда санкциялары салдарынан Мозамбик, Бейра арқылы Родезияға мұнай тасымалын тоқтату болды.

Өмірбаян

Родезия үкіметі 1965 жылғы 11 қарашада расалық теңдік және қара көпшіліктің билігін қамтитын тәуелсіздік алғанға дейінгі британдық шарттарды қабылдамағаннан кейін бұрынғы колонияның тәуелсіздігін бір жақты түрде жариялады. Ол кездегі сайланған премьер-министр Иан Смит осы лауазымында қалды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі 217-ші қаулыны қабылдап, Родезияға қарсы санкциялар енгізуге шақырды. Кейін бұл қаулы британдықтарға блокаданы заңды түрде негіздеуге мүмкіндік берді. Ұлыбритания өз ұлттық санкцияларын, соның ішінде мұнай эмбаргосын енгізді, бірақ Родезияға басып кіруден бас тартты. Британдықтар бастапқыда әскери әрекеттерге қарсы болды, оның орнына Родезияға қысым көрсету үшін БҰҰ санкцияларына сүйенді. БҰҰ мүше мемлекеттерінің көпшілігі санкцияларды және әскери шараларды кеңейтуді қалады. Британдықтар бастапқыда мұндай бастамаларды тоқтатуға тырысты. 1965 жылғы қазан айында Біріккен барлау комитеті толық сауда эмбаргосының Родезия экономикасын құлатуға жеткіліксіз болатынын бағалады, себебі португалдық Мозамбик пен Оңтүстік Африка санкциялардан қашуға мүмкіндік берді, бірақ ұзақ және қатаң экономикалық қысым ақ тері сайлаушыларды үкіметті құлатуға итермелейтінін атап өтті. 1966 жылдың басында премьер-министр Харольд Уилсон санкциялардың нәтежесін беріп жатқанын мәлімдеді және Родезия үкіметінің жақын арада құлайтынын болжады. Сонымен қатар, Сыртқы істер министрлігі Родезияға толық блокада салуға мүмкіндік беретін санкцияларға қатысу үшін португалдық үкіметпен қарқынды келіссөздер жүргізді. 1966 жылдың соңында Португалия Родезияға қарсы ынтымақтастыққа дайын еместігі анық болғаннан кейін, Корольдік теңіз күштері Родезияға мұнай тасымалдайтын Мозамбикке бағытталған кемелерге қарсы теңіз блокадасын құру мүмкіндігін қарастыра бастады. 1966 жылғы ақпан айының бірінші аптасында Родезия португалдық Мозамбик арқылы құрлықпен мұнай импорттауын жалғастырып жатқаны белгілі болды, және премьер-министр Уилсонға қара Африка мемлекеттері шұғыл санкциялар талап ететінін және мәселені БҰҰ-да көтеруі мүмкін екені ескертілді. 24 ақпанда Штаб басшылары комитеті Родезияға мұнай тасымалдайтын танкерлердің Родезияға баратын құбырдың соңғы нүктесі Бейра портына ешкім байқамай келуі мүмкін екенін ескертті және премьер-министрге ұсыну үшін теңіздік бақылау жоспарын дайындауға кірісті. Ақпан айының соңында британдық үкімет және әлемдік баспасөз Родезияға мұнай тасымалдайтын танкерлерге назар аудара бастады. 25 ақпанда Родезияның сауда және өнеркәсіп министрі Родезияға мұнай тасымалдайтын танкердің жақын арада келетінін хабарлады.

Rhodesia's government unilaterally declared the former colony's independence on 11 November 1965, after rejecting British preconditions for independence that involved racial equality and rule by the black majority. Ian Smith, the country's elected prime minister, continued in that role. The United Nations Security Council reacted by passing Resolution 217, calling for sanctions on Rhodesia. The resolution was later used by the British as legal justification for the blockade. Britain imposed its own national sanctions, including an oil embargo, but ruled out invading Rhodesia. The British were initially opposed to military action, instead relying on UN sanctions to pressure the Rhodesians. A majority of UN member states wanted expanded sanctions and military measures. The British initially attempted to block such initiatives. In October 1965, the Joint Intelligence Committee estimated that even a full trade embargo would fail to cripple Rhodesia's economy due to sanctions evasion enabled by Portuguese Mozambique and South Africa, but suggested that prolonged and severe economic pressure could induce the white electorate to overthrow the government. In early 1966, Prime Minister Harold Wilson made statements that sanctions were working, predicting that the Rhodesian government would soon fall. At the same time, the Foreign Office was feverishly negotiating with the Portuguese Government to participate in the sanctions, which would effectively impose a total blockade on Rhodesia. By the end of 1966, when it became clear that Portugal was unwilling to cooperate against Rhodesia, the Royal Navy began looking into the possibility of a maritime blockade against Mozambique bound ships carrying oil destined for Rhodesia. During the first week of February 1966, it became clear that Rhodesia continued to import oil by land from Portuguese Mozambique, and Prime Minister Wilson was warned that black African states could push for more urgent sanctions and raise the matter at the UN. On 24 February, the Chiefs of Staff Committee warned that tankers with oil for Rhodesia could arrive in the port of Beira, the terminus of a pipeline going to Rhodesia, unnoticed, and began preparing a maritime surveillance plan for submission to the Prime Minister. Later in February, the British government and world press began focusing on tankers carrying oil for Rhodesia when on 25 February, the Rhodesian Commerce and Industry Minister announced that a tanker with oil for Rhodesia would soon arrive.

Блокада

Родезияның теңіз жолымен мұнай эмбаргосын бұзуы туралы хабарлардан кейін британдықтар әрекет етуге қысым сезінді және осылайша санкцияларға берілгендігін дәлелдеуге тырысты. 1 наурызда Корольдік теңіз күштері Бейра патрулін құрды. Көптеген елдер санкция саясатын қабылдағандықтан, Бейраға мұнай тасымалдайтын кез келген танкердің мемлекеттік тілі анықталуы тиіс болды. Бұл міндет авианосецке және HMS Rhyl, HMS Lowestoft және кейін Бейра маңына орналасқан эскорт күштеріне жүктелді. Нәтижесінде, Ark Royal 1966 жылдың 1 наурызында Момбасадан шығып, Бейра маңында бақылау патрулін бастау үшін Мозамбик бұғазына баруға бұйрық алды. 6 наурызда Ark Royal әуе кемесінен Мозамбик бұғазында іздеу жұмыстары басталды. Патруль 1975 жылға дейін жалғасты. Кез келген уақытта екі британдық фрегат немесе эсминец, құрлықтағы және авианосец негізіндегі бақылау ұшақтары мен қосымша кемелердің қолдауымен патрульге жіберілді. Әртүрлі британдық әскери кемелер Бейрадан Мозамбик бұғазында жүзіп, портқа бет алған мұнай танкерлерін тексерді. Мысалы, 1967 жылдың басында бір кеме Сингапурға бару жолында Бейра патруліне қатысу үшін тоқтап қалды. Бастапқыда Корольдік теңіз күштерінің кемелері Бейраға баратын танкерлерді бақылап, сұраққа алуға тиіс болды, ал танкерді күшпен тоқтатуға тек Ұлыбритания оның мемлекеттік тілінен рұқсат алғаннан кейін ғана рұқсат етілді. Бірақ рұқсат алынған жағдайда, британдық әскери кемелеріне тек оның мемлекеттік тілі атынан бағытын өзгертуді талап етуге және қажет болмаған жағдайда, кеме алдынан оқ атуға рұқсат берілді. Күш қолдануға рұқсат жоқ еді, егер танкер толығымен мойынсұнудан бас тартса, бақылап жүрген кеме басқа шара қолдана алмай, тек Мозамбиктің алты теңіздік мильдік шегіне дейін ілесіп қалуға тиіс болды. Бұл танкердің портқа тосқаусыз өтуіне мүмкіндік беретін еді. Грек танкері Joanna V HMS Plymouth кемесімен тоқтатылғаннан кейін, бірақ Plymouth күш қолдануға рұқсатсыз болғандықтан, танкер Бейраға еркін жүзіп кірді. Осыдан кейін британдықтар БҰҰ-дан күш қолдануға рұқсат сұрады. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі 221-ші қаулыны қабылдады. Алайда, қаулыда блокада Бейрамен шектелді және тек Корольдік теңіз күштеріне күш қолдануға рұқсат берілді. Нәтижесінде, Корольдік теңіз күштері ғана блокаданы көмексіз жүзеге асыруға тиіс болды, ал Родезияға мұнай тасымалдайтын танкерлер Мозамбиктің басқа порттарына еркін кіре берді. Қаулы британдықтарға Бейрадан шыққан кезде Joanna V танкерін тұтқындауға, егер ол мұнда мұнай жүгін түсірген болса, құқық берді. 1967 жылдың 8 сәуірінде фрегат Manuella танкерін тоқтатып, Мозамбик бұғазынан алып кетті, бірақ Berwick май құю үшін тоқтағанда Manuella қайта Бейраға бет алды, бірақ фрегат оны тоқтатып, танкердің Бейраға жетуіне кедергі келтірді. Minerva фрегатынан келген ескерту оғына жауап бермеген соң, қорғаныс министрлігі Артуаға Бейраға кіруге рұқсат берді, содан кейін ұрысқа қатысу ережелері өзгертілді, бұл кемелерді қабілетсіз етуге рұқсат берді. Үш айдан кейін Мадагаскар Республикасы Корольдік әуе күштерінен Маджунгадағы жасағын жоюды сұрағаннан кейін патруль әуе құрамын жоғалтты. Фрегаттардың саны азайғаннан кейін Корольдік теңіз күштеріне патрульді үзіліспен жүргізуге рұқсат берілді. Патруль 1975 жылдың 25 маусымында Мозамбик Португалиядан тәуелсіздік алғаннан кейін және Ұлыбританияға Родезияға мұнай тасымалдауға рұқсат бермейтінін мәлімдегеннен кейін тоқтатылды. Операцияға 100 миллион фунттан астам қаражат жұмсалды, және операцияға Корольдік теңіз күштерінің 76 кемесі қатысты.

Following the reports of Rhodesia defying the oil embargo by sea, the British felt pressure to take action and thus prove their commitment to sanctions. On 1 March, the Royal Navy established the Beira Patrol. As many nations had committed themselves to the policy of sanctions, it was required that the nationalities of any tankers carrying oil to Beira should be known. This was the task of aircraft carrier and the escort forces HMS Rhyl, HMS Lowestoft and later Stationed off Beira, directing it to prepare for intercept operations starting on 4 March. Consequently, Ark Royal left Mombasa on 1 March 1966 and was ordered to proceed to the Mozambique Channel to commence a surveillance patrol off Beira. On 6 March, early warning aircraft from Ark Royal began search operations in the Mozambique Channel. The patrol lasted until 1975. At any time, two British frigates or destroyers, with the support of land and carrier based surveillance aircraft and auxiliary vessels, were committed to the patrol. Various British warships cruised the Mozambique Channel from Beira and checking on oil tankers heading for the port. As an example of such deployments, interrupted her passage out to Singapore to carry out a deployment on the Beira Patrol early in 1967. Initially, Royal Navy ships were to shadow and question Beira bound tankers, and were only allowed to forcibly divert a tanker away after Britain obtained permission from its flag state. However, in the event that permission was granted, British warships were only allowed to demand it change course in the name of its flag state, and fire a shot across the bow if it did not work. The use of force was not authorised, and if the tanker absolutely refused to comply, the shadowing warship could take no more action and only follow it to within Mozambique's six mile territorial limit. This meant that the tanker would be allowed to proceed unhindered to port. After an incident where the Greek tanker Joanna V was intercepted by HMS Plymouth, but as Plymouth was not authorised to use force, the tanker freely sailed into Beira, the British lobbied for UN authority to use force. The UN Security Council subsequently passed Resolution 221. However, the resolution confined the blockade to Beira and authorised only the Royal Navy to use force. As a result, the Royal Navy alone had to enforce the blockade without assistance, and tankers with oil for Rhodesia could freely dock at other Mozambican ports. The resolution also empowered the British to seize the Joanna V upon its departure from Beira if it had discharged its oil cargo there. On 8 April 1967, the frigate intercepted the tanker Manuella and escorted her away from the Mozambique Channel, but when Berwick broke off for refuelling, Manuella again set course for Beira, but was intercepted by the frigate , which kept the tanker from reaching Beira. which ignored a challenge from the frigate with Minerva firing warning shots before the MoD signalled that Artois was authorised to enter Beira, the rules of engagement were further modified, allowing the use of disabling fire. Three months later, the patrol lost its air component when the Malagasy Republic asked the Royal Air Force to eliminate its detachment at Majunga. After an overall drop in the number of frigates in the fleet, the Royal Navy was allowed to make the patrol intermittent. The patrol was finally eliminated on 25 June 1975, when Mozambique gained independence from Portugal and assured Britain that it would not allow transship oil to Rhodesia. The operation had cost more than 100 million pounds, and 76 Royal Navy ships took part in the operation.