Кіріспе

339 338 337

ТАБЕЛЬДІҢ ІШІНДЕ ЖАЗЫЛМАҒАН
338 жыл б.з.д. – Юлиан күнтізбесіне дейінгі римдік күнтізбе жыл санағы. Сол кезде бұл жыл Камилл мен Мэнийдің консулдығының жылы деп белгіленген (немесе сирек жағдайда, қала құрылғаннан бастап 416 жыл). Осы жылды 338 б.з.д. деп атау ерте орта ғасырлардан бастап қолданыла бастады, сол кезде Anno Domini күнтізбесі Еуропада жылдарды атаудың басым әдісіне айналды.

Парсы империясы

Парсы генерал және уәзирі, евнух Багоас патша Артаксеркс III-нің құрметінен түсіп қалады. Багоас билікте қалу үшін Артаксеркс III-ті оның ең кіші ұлы Арсеспен ауыстыруға тырысады, оны бақылау оңайырақ болады деп ойлайды. Сондықтан Багоас Артаксеркс III-ті және оның басқа барлық ұлдарын өлтіреді, бірақ Арсесті таққа отырғызады. Артаксеркс IV Арсес – Багоас тақтың артындағы күш ретінде әрекет ететін қуыршақ патша ғана.

Македония

Локриялықтарға қарсы маңызды жеңіске жеткеннен кейін, Македонияның Филипп II Фокиске жылдам кіреді. Одан кейін ол оңтүстік-шығысқа қарай Кефис өзенінің аңғарымен төменге қарай жылжып, Элатеяны басып алады және қаланың бекіністерін қайта жасайды. Афина Евбея, Мегара, Ахая, Коринф, Акарнания және Пелопоннес аймасындағы басқа да мемлекеттермен одақ құрады. Бірақ Афина үшін ең қажетті одақтас – Фива. Сондықтан афиналық көшбасшы Демосфен Беотия қаласына барады және Македониялық елшілердің Фиваны Македонияға қосылуға көндіру әрекеттеріне қарамастан, Фивамен одаққа келіседі. Бұл келісімге жауап ретінде Афина Фиваға Беотияны басқару құқығын береді, Фива құрлықта толық билікке ие болып, теңізде бірлесіп билік етеді, ал Афина жорықтың шығындарының үштен екі бөлігін төлейді. 2 тамыз күні Македонияның Филипп II Батыс Беотиядағы Херонея шайқасында афиналықтар мен фивалықтарды жеңіске жетеді. Шайқас кезінде оның ұлы Александр македониялық әскердің сол қанатын басқарады. Жеңісінен кейін Филипп II Фиваға қатал, бірақ Афинаға мейірімді болады, бұл афиналық шешен және дипломат Демадестің араласуының арқасында Македония мен Афина арасында бейбіт келісімге қол жеткізіледі. Филипп II Пелопоннеске жорыққа шығады. Ол Фессалияны жеңіп, Спартаны бағындырып, Коринфте жалпыгрек конгресін шақырады. Бұл Грекияның орталық бөлігінде (Афинаны қоса алғанда) Македонияның гегемониясын орнатуға әкеледі. Филипп II Лаконияның көп бөлігін басып алып, қиратып, спарталықтарды жерінен қуады, бірақ Спартаның өзін басып алмайды. Афиналық мемлекет қайраткері және шешен Ликургқа мемлекеттік қаржыны басқару тапсырылады және ол жылдық мемлекеттік кірістерді екі есеге арттыруға кіріседі. Спарта патшасы Архидамус III Оңтүстік Италияда бес жылдық науқаннан кейін ешқандай маңызды нәтижеге қол жеткізе алмайды және Луканиялықтарға қарсы Тарантумға көмектесу үшін жалдамалы әскерді басқарып бара жатқанда, Калабриядағы Мандурияда көптеген әскерлерімен бірге қаза табады. Архидамус III патшаның орнын оның ұлы Агис III иеленеді.

Сицилия

Карфаген Сицилияны толығымен жаулап алуға тағы да күш салады. Карфагендіктер Тимолеон мен сицилиялық тирандар арасындағы қақтығысты күшейту үшін жалдамалы әскерлерді жібереді. Бірақ бұл әрекет Леонтини тираны Хикетастың жеңілісімен аяқталады, ол тұтқынға алынып, өлімге кесіледі. Сиракуза мен Карфаген арасындағы шарт бойынша Карфагеннің Сицилиядағы үстемдігі Галикус (Платани) өзенінің батысындағы жерлермен шектеледі. Карфагенмен бейбітшілік орнаған соң, Сиракузалық Тимолеон Сицилияда тағы екі тиранды құлатып, жеке өмірге шығады.

Рим Республикасы

Латын соғысы Латын лигасының тарауымен және жеке Латын қалаларының Римнің талаптарын қабылдауымен аяқталады. Көптеген қалалар Рим мемлекетінің құрамына қосылады. Жеңілген Латын лигасының қалаларымен бейбіт келісім шарттарын жасасқанда Рим кеңдік танытып, жеңіл шарттар ұсынады. Осы қалалардың көптеген азаматтарына римдік азаматтық беріледі, нәтижесінде Рим жау емес, достарға ие болады. Олардың маңызды қаласы Антиум римдіктерге түскен соң, вольскілер римдіктерге қарсы қарсылық көрсетуді тоқтатып, Риммен одақтасуға келіседі.

Туылғандар

Сюань, Чу патшалығының қытай анасы (б.з.д. 265 ж. қайтыс болған)