Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уиг (Ùig), сондай-ақ Sgìr' Ùig деп те аталады, Шотландияның Сыртқы Гебрид аралдарындағы Льюис аралының батысындағы азаматтық приход және қауымдастық. Уиг приходы Льюис аралының төрт азаматтық приходының бірі болып табылады. Оның құрамында Карловей, Шығыс Уиг, Бернера және Батыс Уиг аудандары бар (әдетте Уиг ауданы немесе Уиг Льюис деп аталады). Атауы "Vik" скандинавия сөзінен шыққан, ол "ширатылған жағалау" немесе "қосылған шығанақ" деген мағынаны білдіреді.
Uig (Ùig ), also known as Sgìr' Ùig, is a civil parish and community in the west of the Isle of Lewis in the Outer Hebrides, Scotland. The Parish of Uig is one of the four civil parishes of the Isle of Lewis. It contains the districts of Carloway, East Uig, Bernera and West Uig (commonly known as Uig district or Uig Lewis). The name derives from the Norse word Vik meaning 'a bay'.
География
Уиг азаматтық округі оңтүстіктегі Харрис шекарасынан солтүстіктегі Далморға дейін және батыстағы Бреништен шығыстағы Лохганвичке дейін кең аумақты (шамамен 250 шаршы миль (647 км²)) қамтиды. Льюис аймағында Уиг деп белгілі аудан "Батыс Уиг" деп те аталады және ол шамамен Кіші Лох Роагтың батысындағы аймақ (Кіші (Батыс) Лох Роагтан оңтүстікке қарай созылатын тар шығанақ). Батыс Уигте 20 елді мекен, ал Уиг округінде 36 елді мекен бар. 1841 жылғы санақ бойынша Батыс Уигте 2000-ға жуық адам тұрған, бірақ сол кездегі Жоғарғы Таулар тазартуы (Highland Clearances) басталғандықтан, бұл округ ауыр зардап шекті. Қазіргі Ардройл шағын ауылы орналасқан жерлердегі Кападейл, Пеннидоналд, Балникол, Балгреасич және Эриста ауылдары қой шаруашылығы мен саятшылыққа орын беру үшін тазартылған көптеген ауылдардың ішінде болды. Балтос (Вальтос) – Уигтегі ең ірі ауыл, онда шамамен 35 адам тұрады. 1999 жылдан бері Балтос түбегіндегі жерлер, соның ішінде Кливх (Клиф), Книп (Книп), Риоф (Риф) және На h Ùigean (Уиген) сияқты кішігірім ауылдар, қоғамдық меншікте және Балтос қоғамдық қоры (Bhaltos Community Trust) басқарады. Уиг, басқаша айтқанда Батыс Уиг, Льюис аралының ең үлкен және ең сирек қоныстанған ауданы болып табылады. Ол Льюис аралындағы ең биік нүктесі – Меласбхал Лох Лангаватты (гейл/норвег тілінен "ұзын көл" деген мағынада) қамтиды, ол батысқа қарай 5 км² аумақты алып жатыр және 5 км-ден аса ұзын. Жағалауда Кіші Лох Роаг, Лох Тамнабах, Лох Реасорт және Камас Уиг сияқты маңызды шығанақтар бар. Камас Ùig кең құмды жағалауға ие, ол құнарлы "макира" (machair) жиегін құрайды. Басқа құмды жағалаулар мен макиралар Tràigh na Beirigh, Bhaltos, Cliff, Capadale, Mangurstadh және Mealastadh ауылдарында кездеседі. Галлан Хедтен Лох Ресортқа дейінгі Атлант мұхитының батыс жағалауында жартастар мен "геод" деп аталатын көптеген шағын ойыстар басым. Ішкі аумақта мұздық рельефі, жұқа қышқыл топырақ және Льюис гнейсінің үлкен тас шығындары бар. Геологиялық тұрғыдан ерекшелігі – Ұлыбритания аралдарында табылған ең ірі сапфирдің табылуы. 1995 жылы табылған тас Шотландияның Ұлттық мұражайында қойылған.
The civil parish of Uig extends over a considerable area (roughly 250 square miles (647 km2)) from the Harris border in the south to Dalmore in the north, and from Brenish in the west to Lochganvich in the east. The district known locally in Lewis as Uig is also called "West Uig" and is broadly the area west of Little Loch Roag (the narrow inlet extending south from (West) Loch Roag). West Uig contains 20 settlements; Uig parish contains 36 settlements. West Uig was a district of 2,000 people around the 1841 census, but the Highland Clearances had set in by then and this parish suffered greatly. The villages of Capadale, Pennydonald, Balnicol, Balgreasich and Erista, around where the modern scattered crofting township of Ardroil now stands, were some of the many cleared to make way for sheep farming and country sports. Bhaltos (Valtos) is the largest village in Uig and is home to about 35 people. Since 1999 the land on the Bhaltos peninsula, comprising also the smaller villages of Cliobh (Cliff), Cnìp (Kneep), Riof (Reef) and Na h Ùigean (Uigen), has been owned by the community and managed by the Bhaltos Community Trust. Uig, otherwise known as West Uig, is the largest and most sparsely populated district of the Isle of Lewis. It contains the highest point on Lewis of Mealasbhal Loch Langavat (from the Gaelic/Norse meaning "long lake") to the west covers an area of and is over in length. The coast has significant inlets notably Little Loch Roag, Loch Thamnabhagh, Loch Reasort and Camas Uig. Camas Ùig contains a vast strand of shell beach which produces a fertile "machair" fringe. Other shell sand beaches and machair are found at Tràigh na Beirigh, Bhaltos, Cliff, Capadale, Mangurstadh and Mealastadh. The Atlantic west coast from Gallan Head to Loch Resort is dominated by cliffs and many small chasms known as "geodhs". Inland the land contains a glaciated profile with thin acidic soil and large rock outcrops of Lewisian gneiss. Of geological note is the discovery of the largest sapphire ever found in the British Isles. The stone discovered in 1995 is on display at the National Museum of Scotland.
Қамысты
Уиг жағажайы (Камас Уиг) Льюис шахматтарының (Тайлеасг Уиг) табылған жері ретінде әйгілі. 1831 жылға дейін жергілікті шаруа бір дауыл кезінде ашылған шахмат фигураларының көмілген қоймасын тапты. Шахматтар қазір Эдинбургтағы Шотландия ұлттық мұражайында, ал көшірмелері Туимисгеаррайдтағы Уиг мұра орталығында сақталады. Британ мұражайында (Лондон) олардың көрмесі де бар. Олар көбінесе морж сүйегінен жасалған және шамамен 12 ғасырда Норвегияда жасалған болуы мүмкін, бірақ олар қалай және қашан Уигке келгені белгісіз. Камас Уигті Крадхласта (Кроулиста), Туимисгеаррайд (Тимсгарри), Эдар Дха Фадхайл (Ардройл) және Карнеис (Карниш) ауылдары қоршап тұрады. Бұл жағажай Шотландиядағы кайт-багги спорты үшін ең қолайлы орындардың бірі болып саналады, себебі ол үлкен, тегіс және көбінесе қолайлы желге толы.
Uig Beach (Camas Ùig) is best known as the site where the Lewis Chessmen (Tàileasg Ùig) were found. Before 1831, a local crofter discovered a buried hoard of chess pieces, uncovered by a storm. The chessmen are now in the Museum of Scotland, Edinburgh with an overseas exhibit in the British Museum in London, and replicas in the Uig Heritage Centre in Tuimisgearraidh. They are mostly carved from walrus tusks, and probably originated in Norway sometime in the 12th century, although when and how they came to be in Uig is unknown. Camas Ùig is surrounded by the villages of Cradhlasta (Crowlista), Tuimisgearraidh (Timsgarry), Eadar Dhà Fhadhail (Ardroil) and Càrnais (Carnish). The beach is one of Scotland's leading kite buggy locations, being large, flat, and frequently subject to suitable winds.
Тарих
Көптеген скандинавиялық қоныстың дәлелдері табылды, ең алдымен аудандағы жер-су аттарының түсіндірілуі арқылы, сондай-ақ археологиялық жаңалықтар арқылы, олардың бір бөлігі Уиг мұражайында көрсетілген. Уиг атауы көне скандинавиялық «Vík» сөзінен шыққан деп қабылданған. Әскери қызмет – Уиг ауданы Наполеон соғыстары үшін 78-ші Сифорт-Гайленд полкіне сарбаздарды жинау үшін өнімді аймақ болды, олар 1778, 1793, 1794 және 1804 жылдары төрт толқынмен қабылданып алынды. Ең маңызды жеңістер 1806 жылы Италиядағы Майда шайқасы мен 1811 жылы Явадағы шайқас болды. Жабылулар – Көптеген адамдардың әскери қызметіне қатысуына және олардың қаһармандық құрбандықтарына қарамастан, аудан 19-шы ғасырда кең ауқымды көшірулерге ұшырады, бұл ірі қой шаруашылықтары мен спорттық иеліктерге орын ашу үшін жасалды. Уиг шығанағының маңындағы Кападейл, Пеннидоналд, Бейленэакил, Бейлегройсейх, Эрастад және Меластад ауылдары жабылды, соңғысы аудандағы ең ірі поселке болды. Таулы аймақтардағы жабылулармен бірге 1840 жылдары ұйымдасқан шаруалық жүйе пайда болды. Бұл бүгінгі күні таныс жеке жерлер мен сызықты поселкелер үлгісін құрады. Шаруалық жүйе халықты асырауға жеткіліксіз болғандықтан, осы қауымдастықтардың өмір сүруі үшін басқа да табыс көздері маңызды болды. Бұл теңіз шөптерін өңдеу және балық аулау салалары болды. Басты спорттық иеліктер Уиг-Лодж, Морсгейл және Скалискродада құрылды.
Evidence of extensive Norse settlement has been uncovered, most notably through interpretation of the place names in the district but also through archaeological discoveries, some of which are on display at the Uig Museum. The name Uig is generally accepted to be derived from the old Norse ‘Vík’. Military service – Uig district was a fruitful recruiting ground for soldiers in the 78th Seaforth Highlanders for the Napoleonic Wars, who were notably recruited in four waves in 1778, 1793, 1794 and 1804. Most notable of battle honours won was the victory at Maida, Italy, in 1806 and Java in 1811. Clearances – Despite military service and the ultimate sacrifice by many, the district was the subject of widespread evictions in the nineteenth century to make way for enlarged sheep farms and sporting estates. Villages around Uig Bay that were cleared were: Capadale, Pennydonald, Baileneacail, Baileghreusaich, Earastadh and Mealastadh, the largest township in the district. Parallel with the Highland clearances arose the birth of organised crofting in the 1840s. This produced the individual land holdings and linear township pattern recognisable today. The crofting system has always proved inadequate to provide an income for the people so other forms of income have always been crucial for the survival of these communities. Notable were the kelp industry and the great line fishing industry. The main sporting estates that were set up were at Uig Lodge, Morsgail and Scaliscro.
Демография
Қазіргі уақытта ауданның халқы шамамен 400 адамды құрайды, бұл тіркелген ең төменгі көрсеткіш. Бұған қарт тұрғындардың көп болуы және "қысылған пирамида" сияқты демографиялық құрылым себеп болып отыр. Аудан 1841 жылы 1923 тұрғынды тіркеген, бірақ келесі он жылда болған көшірулерге дейін. Ең ірі көшірулер нәтижесінде 1851 жылы "Маркиз Стаффорд" және "Барлоу" атты эмигрант кемелерімен жүздеген адамдар көшірілді. ХХ ғасырдың басында ауданда 1631 адам тұрды, ал халық саны Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін алғаш рет 1000-нан асты. 2011 жылғы халық санауы бойынша Уиг қауымында 873 гаэл тілінде сөйлейтін адам (56%) бар.
The current population of the district is around 400, which is the lowest recorded. This is compounded by an ageing demographic and a "constrictive pyramid" structure. The district had recorded 1,923 residents in 1841, prior to evictions that occurred over the next decade. The most notable evictions resulted in the passage of hundreds of people on the emigrant ships "Marquis of Stafford" and "Barlow" in 1851. At the turn of the twentieth century there were 1,631 residents in the district, and the population dipped below 1,000 for the first time after the Second World War. According to the 2011 census, there are 873 Gaelic speakers (56%) in Uig parish.
Маколей тайпасы
Уиг – МакАулей (Mac Amhlaigh) кланының алғашқы отаны. Осы әулеттен алынған көптеген еркектердің Y ДНК-сын зерттеу арқылы, осы әулеттің ата-тегі тегінің әулеттер пайда болғанға дейін Ирландиядан шыққандығы дәлелденді. Олар Льюис аралындағы басқа да ерекше МакАулей әулеттерінен өзгеше, олардың көпшілігі скандинавиялық немесе солтүстік елдердің тегін көрсетеді. Уиг МакАулейлерінің ең белгілі басшысы Дональд Кам МакАулей болды, оның ұрпақтарының арасында құлдыққа қарсы күрескен Закари МакАулей және оның ұлы, 1-ші барон МакАулей, Томас Бэбингтон МакАулей, Англия тарихын жазған адам бар. Кейінірек Т. Б. МакАулей Канаданың Sun Life сақтандыру компаниясын құрды. Льюис аңыздарына сәйкес, Уиг – 16 ғасырдағы Нострадамус сияқты болжамгер, Брахан көрегені Коиньх Одхардың туған жері.
Uig is the ancestral seat of the Clan MacAulay (Mac Amhlaigh). Through advanced Y DNA testing of a wide range of males from this family, it has been proven that the ancestor of this family had an Irish origin from well before the advent of surnames. They are distinct from several other unique Macaulay families on the Isle of Lewis, most of whom show Nordic or Scandinavian ancestry. The most famous chief of the Uig Macaulays was Donald Cam MacAulay, and his descendants have included the anti slavery campaigner Zachary Macaulay and his son Thomas Babington Macaulay, 1st Baron Macaulay who wrote A History of England. A later descendant, T. B. MacAulay, founded the Sun Life of Canada insurance company. According to Lewis tradition, Uig is the birthplace of Coinneach Odhar, the Brahan Seer, a Nostradamus type figure of the 16th century.
Археология және тарихи орындар
Қауымдағы ең маңызды тарихи орын – Калланиш тастары, ол халықаралық маңызы бар неолиттік ескерткіш. Олардың ерекшелігі – крест тәрізді пішіні және орталық бөлігіне келіп тоқтайтын жолдың болуы. Бұл негізгі Каланайс орны жергілікті жердегі тағы жеті тас шеңберімен байланысты. Дун Карловей – Шотландиядағы темір дәуіріне жататын брохтың, Шетланд аралдарындағы Мусадан кейінгі екінші жақсы сақталған мысалы. Қауымда басқа брохтар да бар: Дун Борраинис, Дун Барабхат (Cnìp), Дун Барабхат (Бернера) және Дун Стиуг. Cnìp-те сақталған дөңгелек үй және жақын жердегі екі брох осы аймақты археологиялық тұрғыдан маңызды етеді. 1979 жылы Cnìp түбегінде бай әйелдің викингтер дәуіріне жататын қабірі табылды. Сонымен қатар, 2009 және 2010 жылдары GUARD археологиясы жүргізген қазба жұмыстарының нәтижесінде, шағын шұңқырларда және үйіндіде үш түрлі қабір табылған. Бұл қабірлерде б.з.д. 1770-1620 жылдар аралығында, 150 жыл ішінде, тоғыз адамның қалдықтары кездесті. Денелерге жерлеу алдында шіруге және жартылай немесе толық қаңқаға айналуға мүмкіндік берілген. Льюис шахмат фигуралары 1831 жылы Камас Уиг маңындағы Пеннидональдта табылған. Бернерадағы Бостад жағалауында бір-бірімен байланысқан дөңгелек үйлердің қалдықтары сақталған. Олар темір дәуіріне жатады. Осы жер астындағы тұрғын үйдің реконструкциясы жақын жерде орналасқан. "Құмыра тәрізді үйлер" деп аталатын, жапсырылған тас плиткалармен жабылған, Норс дәуірінен бұрынғы үйлердің сақталған қалдықтары Морсгейл Моор және Айсклитте кездеседі. Приходтың барлық жерінде көптеген скандинавиялық су диірмендерінің қалдықтары сақталған. Брейклетте, Бернерада ғана біреуі шатырымен жабылған, ал қалғандары Croir, Geisiadar, Pennydonald, Carnish және дерлік барлық елді мекендерде кездеседі. Он тоғызыншы ғасырға жататын балық өңдеу үйлерінің қалдықтары Кіші Бернера, Кройр, Тоб Баласаг, Дунан Карловей, Балтос және Карниш қалаларында табылған. Басқа маңызды орындар – Тоб Блар Меададағы Бернера лобстерлер тоғаны және Пабай Мор аралындағы лобстерлер тоғаны. Теампл Балтуистің қираған қалдықтары қазір көрінбейді, бірақ 1992 жылы жүргізілген геофизикалық зерттеулер төртбұрышты ғимараттың жер астындағы қалдықтарын анықтады.
The principal historical site in the parish is the Callanish Stones which are a neolithic site of international importance. They are unusual in being cross shaped with an avenue leading to the central point. This main Calanais site is connected to seven other stone circles in the locality. Dun Carloway is the second best preserved example of an Iron Age broch in Scotland after Mousa in Shetland. Other brochs in the parish include: Dùn Borrainis, Dùn Bharabhat (Cnìp), Dùn Bharabhat (Bernera), and Dùn Stiùgh. A well preserved wheelhouse at Cnìp, and two nearby brochs, make this area important archaeologically. In 1979 a rich female Viking burial was discovered on Cnìp headland. Furthermore, excavations done by GUARD archaeology in 2009 and 2010 found three different burials in shallow pits and on a kerbed mound. These burials contained the remains of nine people over a period of 150 years, between 1770 and 1620 BC. And the bodies were allowed to decay and become partly or wholly skeletonised before being buried. Pennydonald by Camas Uig was the place of discovery of the Lewis Chessmen in 1831. The remains of inter connected circular houses are by the beach at Bòstadh, Bernera. They date from the Iron Age. A reconstruction of this part sub terranean habitation is located nearby. Intact remains of further pre Norse houses with overlapping flagstone roofs known as "beehive dwellings" are to be found on the Morsgail Moor and at Aiscleit. The remains of many Norse water mills which used horizontal carved millstones are throughout the parish. Only one, at Breaclet, Bernera is roofed but others of note are found at Croir, Geisiadar, Pennydonald, Carnish and virtually every other township in the parish. The remains of nineteenth century fish curing houses are to be found at Little Bernera, Croir, Tòb Bhalasaigh, Dunan Carloway, Bhaltos and Carnish. Other important sites are the Bernera lobster pond at Tòb Blàr Meadha and lobster ponds on the island of Pabaigh Mòr. The ruins of Teampall Bhaltois are no longer visible but geophysical investigations, in 1992, found the buried remains of a rectangular building.
Абхан Диарг дестилериясы
Abhainn Dearg Red River Distillery, 2008 жылы өндіріс бастаған, Уигтегі Карниш орналасқан және "1829 жылдан бері Сыртқы Гебрид аралдарындағы алғашқы заңды дистилляция зауыты" екенін мәлімдейді.
The Abhainn Dearg Red River Distillery, which began distilling in 2008, is located at Carnish in Uig, and claims to be "the first legal distillery in the Outer Hebrides since 1829".