Кіріспе

Уиг (Ùig), сондай-ақ Sgìr' Ùig деп те аталады, Шотландияның Сыртқы Гебрид аралдарындағы Льюис аралының батысындағы азаматтық приход және қауымдастық. Уиг приходы Льюис аралының төрт азаматтық приходының бірі болып табылады. Оның құрамында Карловей, Шығыс Уиг, Бернера және Батыс Уиг аудандары бар (әдетте Уиг ауданы немесе Уиг Льюис деп аталады). Атауы "Vik" скандинавия сөзінен шыққан, ол "ширатылған жағалау" немесе "қосылған шығанақ" деген мағынаны білдіреді.

География

Уиг азаматтық округі оңтүстіктегі Харрис шекарасынан солтүстіктегі Далморға дейін және батыстағы Бреништен шығыстағы Лохганвичке дейін кең аумақты (шамамен 250 шаршы миль (647 км²)) қамтиды. Льюис аймағында Уиг деп белгілі аудан "Батыс Уиг" деп те аталады және ол шамамен Кіші Лох Роагтың батысындағы аймақ (Кіші (Батыс) Лох Роагтан оңтүстікке қарай созылатын тар шығанақ). Батыс Уигте 20 елді мекен, ал Уиг округінде 36 елді мекен бар. 1841 жылғы санақ бойынша Батыс Уигте 2000-ға жуық адам тұрған, бірақ сол кездегі Жоғарғы Таулар тазартуы (Highland Clearances) басталғандықтан, бұл округ ауыр зардап шекті. Қазіргі Ардройл шағын ауылы орналасқан жерлердегі Кападейл, Пеннидоналд, Балникол, Балгреасич және Эриста ауылдары қой шаруашылығы мен саятшылыққа орын беру үшін тазартылған көптеген ауылдардың ішінде болды. Балтос (Вальтос) – Уигтегі ең ірі ауыл, онда шамамен 35 адам тұрады. 1999 жылдан бері Балтос түбегіндегі жерлер, соның ішінде Кливх (Клиф), Книп (Книп), Риоф (Риф) және На h Ùigean (Уиген) сияқты кішігірім ауылдар, қоғамдық меншікте және Балтос қоғамдық қоры (Bhaltos Community Trust) басқарады. Уиг, басқаша айтқанда Батыс Уиг, Льюис аралының ең үлкен және ең сирек қоныстанған ауданы болып табылады. Ол Льюис аралындағы ең биік нүктесі – Меласбхал Лох Лангаватты (гейл/норвег тілінен "ұзын көл" деген мағынада) қамтиды, ол батысқа қарай 5 км² аумақты алып жатыр және 5 км-ден аса ұзын. Жағалауда Кіші Лох Роаг, Лох Тамнабах, Лох Реасорт және Камас Уиг сияқты маңызды шығанақтар бар. Камас Ùig кең құмды жағалауға ие, ол құнарлы "макира" (machair) жиегін құрайды. Басқа құмды жағалаулар мен макиралар Tràigh na Beirigh, Bhaltos, Cliff, Capadale, Mangurstadh және Mealastadh ауылдарында кездеседі. Галлан Хедтен Лох Ресортқа дейінгі Атлант мұхитының батыс жағалауында жартастар мен "геод" деп аталатын көптеген шағын ойыстар басым. Ішкі аумақта мұздық рельефі, жұқа қышқыл топырақ және Льюис гнейсінің үлкен тас шығындары бар. Геологиялық тұрғыдан ерекшелігі – Ұлыбритания аралдарында табылған ең ірі сапфирдің табылуы. 1995 жылы табылған тас Шотландияның Ұлттық мұражайында қойылған.

Қамысты

Уиг жағажайы (Камас Уиг) Льюис шахматтарының (Тайлеасг Уиг) табылған жері ретінде әйгілі. 1831 жылға дейін жергілікті шаруа бір дауыл кезінде ашылған шахмат фигураларының көмілген қоймасын тапты. Шахматтар қазір Эдинбургтағы Шотландия ұлттық мұражайында, ал көшірмелері Туимисгеаррайдтағы Уиг мұра орталығында сақталады. Британ мұражайында (Лондон) олардың көрмесі де бар. Олар көбінесе морж сүйегінен жасалған және шамамен 12 ғасырда Норвегияда жасалған болуы мүмкін, бірақ олар қалай және қашан Уигке келгені белгісіз. Камас Уигті Крадхласта (Кроулиста), Туимисгеаррайд (Тимсгарри), Эдар Дха Фадхайл (Ардройл) және Карнеис (Карниш) ауылдары қоршап тұрады. Бұл жағажай Шотландиядағы кайт-багги спорты үшін ең қолайлы орындардың бірі болып саналады, себебі ол үлкен, тегіс және көбінесе қолайлы желге толы.

Тарих

Көптеген скандинавиялық қоныстың дәлелдері табылды, ең алдымен аудандағы жер-су аттарының түсіндірілуі арқылы, сондай-ақ археологиялық жаңалықтар арқылы, олардың бір бөлігі Уиг мұражайында көрсетілген. Уиг атауы көне скандинавиялық «Vík» сөзінен шыққан деп қабылданған. Әскери қызмет – Уиг ауданы Наполеон соғыстары үшін 78-ші Сифорт-Гайленд полкіне сарбаздарды жинау үшін өнімді аймақ болды, олар 1778, 1793, 1794 және 1804 жылдары төрт толқынмен қабылданып алынды. Ең маңызды жеңістер 1806 жылы Италиядағы Майда шайқасы мен 1811 жылы Явадағы шайқас болды. Жабылулар – Көптеген адамдардың әскери қызметіне қатысуына және олардың қаһармандық құрбандықтарына қарамастан, аудан 19-шы ғасырда кең ауқымды көшірулерге ұшырады, бұл ірі қой шаруашылықтары мен спорттық иеліктерге орын ашу үшін жасалды. Уиг шығанағының маңындағы Кападейл, Пеннидоналд, Бейленэакил, Бейлегройсейх, Эрастад және Меластад ауылдары жабылды, соңғысы аудандағы ең ірі поселке болды. Таулы аймақтардағы жабылулармен бірге 1840 жылдары ұйымдасқан шаруалық жүйе пайда болды. Бұл бүгінгі күні таныс жеке жерлер мен сызықты поселкелер үлгісін құрады. Шаруалық жүйе халықты асырауға жеткіліксіз болғандықтан, осы қауымдастықтардың өмір сүруі үшін басқа да табыс көздері маңызды болды. Бұл теңіз шөптерін өңдеу және балық аулау салалары болды. Басты спорттық иеліктер Уиг-Лодж, Морсгейл және Скалискродада құрылды.

Демография

Қазіргі уақытта ауданның халқы шамамен 400 адамды құрайды, бұл тіркелген ең төменгі көрсеткіш. Бұған қарт тұрғындардың көп болуы және "қысылған пирамида" сияқты демографиялық құрылым себеп болып отыр. Аудан 1841 жылы 1923 тұрғынды тіркеген, бірақ келесі он жылда болған көшірулерге дейін. Ең ірі көшірулер нәтижесінде 1851 жылы "Маркиз Стаффорд" және "Барлоу" атты эмигрант кемелерімен жүздеген адамдар көшірілді. ХХ ғасырдың басында ауданда 1631 адам тұрды, ал халық саны Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін алғаш рет 1000-нан асты. 2011 жылғы халық санауы бойынша Уиг қауымында 873 гаэл тілінде сөйлейтін адам (56%) бар.

Маколей тайпасы

Уиг – МакАулей (Mac Amhlaigh) кланының алғашқы отаны. Осы әулеттен алынған көптеген еркектердің Y ДНК-сын зерттеу арқылы, осы әулеттің ата-тегі тегінің әулеттер пайда болғанға дейін Ирландиядан шыққандығы дәлелденді. Олар Льюис аралындағы басқа да ерекше МакАулей әулеттерінен өзгеше, олардың көпшілігі скандинавиялық немесе солтүстік елдердің тегін көрсетеді. Уиг МакАулейлерінің ең белгілі басшысы Дональд Кам МакАулей болды, оның ұрпақтарының арасында құлдыққа қарсы күрескен Закари МакАулей және оның ұлы, 1-ші барон МакАулей, Томас Бэбингтон МакАулей, Англия тарихын жазған адам бар. Кейінірек Т. Б. МакАулей Канаданың Sun Life сақтандыру компаниясын құрды. Льюис аңыздарына сәйкес, Уиг – 16 ғасырдағы Нострадамус сияқты болжамгер, Брахан көрегені Коиньх Одхардың туған жері.

Археология және тарихи орындар

Қауымдағы ең маңызды тарихи орын – Калланиш тастары, ол халықаралық маңызы бар неолиттік ескерткіш. Олардың ерекшелігі – крест тәрізді пішіні және орталық бөлігіне келіп тоқтайтын жолдың болуы. Бұл негізгі Каланайс орны жергілікті жердегі тағы жеті тас шеңберімен байланысты. Дун Карловей – Шотландиядағы темір дәуіріне жататын брохтың, Шетланд аралдарындағы Мусадан кейінгі екінші жақсы сақталған мысалы. Қауымда басқа брохтар да бар: Дун Борраинис, Дун Барабхат (Cnìp), Дун Барабхат (Бернера) және Дун Стиуг. Cnìp-те сақталған дөңгелек үй және жақын жердегі екі брох осы аймақты археологиялық тұрғыдан маңызды етеді. 1979 жылы Cnìp түбегінде бай әйелдің викингтер дәуіріне жататын қабірі табылды. Сонымен қатар, 2009 және 2010 жылдары GUARD археологиясы жүргізген қазба жұмыстарының нәтижесінде, шағын шұңқырларда және үйіндіде үш түрлі қабір табылған. Бұл қабірлерде б.з.д. 1770-1620 жылдар аралығында, 150 жыл ішінде, тоғыз адамның қалдықтары кездесті. Денелерге жерлеу алдында шіруге және жартылай немесе толық қаңқаға айналуға мүмкіндік берілген. Льюис шахмат фигуралары 1831 жылы Камас Уиг маңындағы Пеннидональдта табылған. Бернерадағы Бостад жағалауында бір-бірімен байланысқан дөңгелек үйлердің қалдықтары сақталған. Олар темір дәуіріне жатады. Осы жер астындағы тұрғын үйдің реконструкциясы жақын жерде орналасқан. "Құмыра тәрізді үйлер" деп аталатын, жапсырылған тас плиткалармен жабылған, Норс дәуірінен бұрынғы үйлердің сақталған қалдықтары Морсгейл Моор және Айсклитте кездеседі. Приходтың барлық жерінде көптеген скандинавиялық су диірмендерінің қалдықтары сақталған. Брейклетте, Бернерада ғана біреуі шатырымен жабылған, ал қалғандары Croir, Geisiadar, Pennydonald, Carnish және дерлік барлық елді мекендерде кездеседі. Он тоғызыншы ғасырға жататын балық өңдеу үйлерінің қалдықтары Кіші Бернера, Кройр, Тоб Баласаг, Дунан Карловей, Балтос және Карниш қалаларында табылған. Басқа маңызды орындар – Тоб Блар Меададағы Бернера лобстерлер тоғаны және Пабай Мор аралындағы лобстерлер тоғаны. Теампл Балтуистің қираған қалдықтары қазір көрінбейді, бірақ 1992 жылы жүргізілген геофизикалық зерттеулер төртбұрышты ғимараттың жер астындағы қалдықтарын анықтады.

Абхан Диарг дестилериясы

Abhainn Dearg Red River Distillery, 2008 жылы өндіріс бастаған, Уигтегі Карниш орналасқан және "1829 жылдан бері Сыртқы Гебрид аралдарындағы алғашқы заңды дистилляция зауыты" екенін мәлімдейді.