Кіріспе

Өлімге душар қылмыскер – британдық ғылыми фантастикалық телебағдарламасы «Доктор Ху»-дың 14-ші маусымының үшінші сериясы, ол алғаш рет 30 қазаннан 20 қарашаға дейін BBC1 арнасында апта сайын төрт бөлімнен көрсетілді. Бұл Доктордың серіксіз түскен алғашқы сериясы және классикалық дәуірдегі жалғыз оқиға. Серияда, ренегат шетелдік Уақыт Мырзасы Мастер (Питер Пратт) өзінің өмір күшін қалпына келтіру үшін, Галлифрей планетасын және өзінің басты жауы, Төртінші Докторды (Том Бейкер) жоятын қуат көзін бұзуға тырысады.

Сюжет

Төртінші Доктор Уақыт Лордтарының Президентіне жасалатын қастандықты болжайды. Доктор Галлифрейге барып, қастандыққа тоқтау салуға тырысады. Паноптиконның (Галлифрей сарайының) ішінде ол күзетсіз қалған галереяда орналасқан камераны байқайды. Камераның жанында снайперлік мылтық та бар. Доктор президент өлтірілмесін деп ескертіп, галереяға қарай шайқасады. Бірақ Доктордың білмейтіні, қастандық жасаған адам делегаттардың арасында болып, Президентке оқ атып өлтіреді. Алайда, көрершілер Докторды мылтықпен галереяда көріп, оны қылмыскер деп санайды. Тергеу кезінде Доктор өзін жала жапқандықтарын айтады. Соңында Кастеллан Спанделл оған сене бастайды және Енгинге тәуелсіз тергеуге көмектесуді бұйырады. Мүмкін болатын өлім жазасынан құтылу үшін Доктор 17-бапты қолданып, Президенттікке кандидат болатынын жариялайды, бұл сайлау кезінде үміткерлерге еркіндік береді. Доктор өзіне қастандық туралы болжамды Матрица арқылы жібергеннің Мастер екенін түсінеді – бұл ой үлгілерін виртуалды шындыққа айналдыратын үлкен электрондық нейрондық желі. Ол Мастерді іздеу үшін Матрицаға енуге шешім қабылдайды. Матрицада Доктор канцлер Гот ретінде танысқан өлтірушімен бетпе-бет келеді. Мастер Готтың жеңілгенін біліп, Докторды нейрондық өрісті жүктеу арқылы Матрицаға қамауға тырысады. Енгин Докторды Матрицадан шығарып алады, бірақ Гот ауыр күйзеліске ұшырайды. Доктор мен Спанделл, әскерлермен бірге, Мастер мен Гот Матрицаға кіретін бөлмеге барады. Олар Мастердің пульсі жоқ екенін, ал Готтың өліп жатқанын көреді. Гот Терсурда өлімге жақын Мастерді тапқанын айтады. Мастер өзінің соңғы регенерациясының соңына жақындады. Гот президент оның орнын басуды ойламағанын білген, бірақ жаңа сайлаулар болса, Готтың жеңіске жеткізілуі мүмкін еді. Өлер алдында Гот Мастердің соңғы күндік жоспары бар екенін ескертеді. Мастер мен Готтың жоспарлағандарын анықтауға тырысқан Доктор Президент болудың не екенін сұрайды. Оған президенттің өкілеттігінің белгілері – "Шар және Рассилонның үлкен кілті" бар екені айтылады. Ингин Рассилонның "қара кеңістіктен" Гармонияның Көзін қалай тапқанын сипаттайтын жазбаларды ойнатқанда, Доктор бұл заттардың тек рәсімдік емес екенін түсінеді. Сондай-ақ, Мастер өзіне өлімге ұқсайтын нейрондық тежегішті салғанын және әлі де тірі екенін біледі. Доктор, Спанделл және Енгин моргқа келгенде Мастертің қайта тірілгенін көреді. Мастер Президенттің денесінен шапанды алып, үшеуін моргқа қамап қояды. Доктор Көздің қара тесіктің ядросы екенін түсіндіреді, ол Рассилонның Галлифрейді қуаттандыру үшін тұтқындаған шексіз энергия көзі; Шапан мен кілт оның басқару құрылғылары. Доктор Мастер бұл энергияны ұрлап, жаңа регенерация циклын алуды жоспарлап отырғанын түсінеді; бірақ Көз бұзылса, Галлифрей жойылады және жүздеген басқа әлемдер тізбекті реакция кезінде құрылысқа айналады. Паноптиконның ішінде Мастер Көзді қамтитын обелискіге барады. Ол оны Галлифреймен байланыстыратын катушкаларды ажыратып, энергияға қол жеткізуге дайын. Доктор Паноптиконға қызметтік шахта арқылы жетеді. Цитадель сілкіне бастайды және еденде жарықтар пайда болады. Доктор мен Мастер шайқасады, содан кейін Мастер тепе-теңдігін жоғалтып, шақырыққа құлайды. Доктор катушкаларды қайта қосып, Галлифрейді құтқарады, бірақ қаланың жартысы қирап, көптеген адам қаза тапқан. Енді Доктор ТАРДИС-ке қайтуға болады. Ол қоштасады, бірақ Мастер өлмеген болуы мүмкін екенін ескертеді, өйткені ол тоқтатылғанға дейін обелискінен энергия жинаған және оны бағыттауға қабілетті болған. Доктордың ТАРДИС-і жоғалып кеткенде, Спанделл мен Енгин Мастердің өзінің ТАРДИС-іне кіріп, қашып кеткенін көреді.

Өндіріс

Элизабет Слэйденнің кеткенінен кейін Том Бейкер продюсер Филип Хинчлиффке серіксіз оқиға жасағысы келетінін айтты. Роберт Холмс "Қауіпті қастандық" сценарийін жазу қиын болды деді, себебі Доктордың ойларымен және жоспарларымен бөлісетін ешкімі болмады, ал мұндай рөл әдетте серігіне берілетін. Бұл оқиғаның алғашқы атаулары "Қауіпті кісі өлтіруші" (Холмс оны "өлімге алып келетін" деп өзгертті, себебі бұл атау дұрыс естілмейтіндей болды) еді. Ақыры таңдалған атау – тавтология: сәтті кісі өлтіруші, анықтама бойынша, өлімге алып келуі тиіс. Дегенмен, Ұзақ өмір сүретіндер өлімнен аман қала алады, ал кісі өлтірушінің құрбандары аман қалмайды, сондықтан ол осы тұрғыдан "өлімге алып келетін" болуы мүмкін. DVD-дегі мәтіндік түсіндірмеде Холмс атау тавтология емес екенін, өйткені нашар кісі өлтірушілердің көп екенін айтты.

Қалыптастыру жазбалары

Бернард Хорсфолл Гот канцлері рөлінде арнайы қатысты. Ол бұрын "Соғыс ойындары" (1969) сериалында аты-жөні көрсетілмеген Уақыт Лорды ( "Уақыт Лорды 1" деп тіркелген) рөлінде ойнаған; кейіннен кеңейтілген медиа олардың бір адам екенін көрсетті. "Доктор Кто" сериалында Хорсфолл ойнаған басқа рөлдер "Ақылды ұры" (1968) фильміндегі Гулливер және Дэвид Малони режиссерлік еткен "Далектер планетасы" (1973) фильміндегі Тарон болды. Ангус Маккей кейін "Маудрин өлмеген" (1983) фильмінде мектеп директоры рөлін ойнады. Джордж Правда бұрын "Дүниежүзінің жауы" (1967–68) және "Мутанттар" (1972) фильмдерінде Денес рөлінде ойнаған. Хью Уолтерс бұрын "The Chase" (1965) фильмінде Уильям Шекспир рөлін ойнаған, ал кейін "Далектердің аян" (1985) фильмінде Вогель рөлінде ойнады. Мастер рөлін ойнаған Питер Пратт бұрын "Д'Ойли Карт" опера компаниясының жетекші әртісі және радиоактер болған.

Талдау

Тэт Вуд бұл оқиғаның "Манчжуриялық кандидат" фильмі мен кітабынан көп шабыттанғаны "көз жасығандай анық" екенін айтады.

Баспаға шығарылған

Терренс Дикс жазған осы сериалдың романы 1977 жылғы қазан айында Target Books баспасында "Доктор Ху және қатыгез өлтіруші" деген атпен жарық көрді.

Үй медиасы

Бұл оқиға 1989 жылғы наурыз айында АҚШ-та ғана редакцияланған, жинақталған VHS форматында жарық көрді. 1991 жылғы қазан айында Ұлыбританияда эпизодтар түрінде VHS-те шығарылды. 2002 жылы WHSmith дүкені үшін эксклюзивті Time Lord Collection жинағына қайта шығарылып, жаңадан өңделді, 3-ші эпизодтың соңындағы тоқтап қалу кадрының сапасы жақсартылды. "The Deadly Assassin" 2009 жылғы 11 мамырда 2-ші аймақ DVD-де жарық көрді. Сериал 2010 жылғы 29 желтоқсанда Doctor Who DVD файлдарының 52-ші санында шықты. Бұл Blu-Ray форматында Time Lord Victorious жинағының бір бөлігі ретінде жарық көрді.