Кіріспе

Үш патшалық соғысы кезінде болған шайқас

Филипхоу шайқасы 1645 жылдың 13 қыркүйегінде Шотландия шекарасындағы Селькирк маңында, Үш патшалық соғысы барысында болды. Монтроз маркизінің роялистік әскері сэр Дэвид Леслидің келісімші әскері тарапынан талқандалды, бұл Елі комитетінің билігін қайта орнатуға әкелді.

Кіріспе

Келісімдерге қатысушылар ағылшын парламентшілерінің одақтастары болғанда, Монтроз Шотландияда король Чарльздың генерал-лейтенанты болып тағайындалды. Ол ирландтық конфедерациясы Шотландияға жіберген ирланд әскерлерінің полктерінен және таулы аймақтардың кландарынан тұратын әскер жинады. Осы әскерлермен Монтроз Филипхоу шайқасынан бұрынғы жылы керемет жеңістерге жетті. Соңғысы Килситте болды, ол Шотландиядағы соңғы Келісім әскерін жойып, жазықтардағы қалаларды оның ынаяткерлігіне қалдырды. Монтроз әскеріне Глазгоны тонауға рұқсат бермеді, керісінше, қалалық кеңестен 500 фунт стерлинг сомасын әскерлеріне жалақы ретінде қабылдады. Одан кейін ол Глазгода парламент шақыруға бұйрық берді. Кеңес келіп түсетін шығындарға шағымданып, 500 фунт стерлингтік салықтан босатуды сұрады. Монтроз келісіп, әскерін жалақысыз қалдырды. Монтроз Англияға шабуыл жасап, ондағы король ісіне көмектесуді ниеттенгенімен, Монтроздың жаяу әскерінің көп бөлігін құраған Аласдейр МакКолланың жоталықтары өздерінің дәстүрлі жауы – Кэмпбеллдерді артында қалдырып, оңтүстікке барудан бас тартты. Сол кезде Монтроз бұрынғы тұтқын, Кроуфорд графына атты әскердің генерал-лейтенанты лауазымын берді. Оның атты әскерінің көп бөлігі Лорд Джеймс Абойн басқаратын Гордондардан тұрды. Кроуфордтың тағайындалуына наразы болған олар да әскерді тастап кетті. Монтроз шекарадан қосымша әскер алуды үміттене отырып, ирландтық католик полктерінен 500 мушкеттер мен шағын атты әскер тобымен оңтүстікке бет бұрды. Ол Келсоға жол тартты, бірақ күткен мыңдаған сарбаздардың орнына, оның әскеріне тек бірнеше шекаралық ақсүйектер қосылғанын көрді. Осы уақытта Англиядағы шотландтық Келісім армиясына қолбасшылық еткен Левен графы Килсит шайқасының нәтижесін естіп, атты әскердің генерал-лейтенанты сэр Дэвид Леслиді барлық қолдағы атты әскермен Шотландияға қайтарды. Лесли Ньюкасл-апон-Тайн мен Бервик қалаларындағы Келісім гарнизондарынан күш жинап, 6 қыркүйекте 5000 атты әскер және драгун мен 1000 жаяу әскермен шекараны кесті. Ол Монтрозды Таулы аймақтан бөліп, шығыс жағалаумен жүріп өтті, бірақ Монтроздың орны мен күші туралы білді (мүмкін, Хоум және Роксбург графтарынан ақпарат алды) және оны тоқтату үшін оңтүстікке бұрылды.

Шайқас

Қазіргі деректер шайқастың жалпы жоспарын ғана көрсетеді. Кейінгі авторлар осы оқиғаны әртүрлі интерпретациялап, толыққанды мәліметтерге жетуге тырысты. Монтроздың өзі, көптеген офицерлері мен бір бөлігі атты әскері Селкирк қаласында орналасқан, ал жаяу әскері мен атты әскерінің қалғаны Эттрик Вотер өзенінің арғы бетіндегі (Филипхоу) тегіс жерге орналастырылған. Уорнер бұл жерді Ярроу Вотер мен Эттрик Вотердің қосылған жерінен сәл төмен, шамамен 3 шақырым қашықтықта деп көрсетеді. Дегенмен, замандас сипаттамасында роялист жаяу әскерінің орналасқан жері бір жағынан өтпейтін ор, екінші жағынан дика мен тікпақтармен қоршалған, ал олардың жеткіліксіз болған жерлеріне қосымша ор қазылып, тікпақтар мушкетерлермен нығайтылған. Сондықтан, басқа интерпретациялар роялистерді 18 ғасырлық картада Селкирктен арақашықтығы көрсетілген далалық қоршаулардың ішінде орналастырады. Лесли бұрынғы күні жақын жердегі Мелроузға келді және Твид өзенінің аңғарымен жоғалы қарай жылжып, Сандерлендтегі (Эттрик пен Твид өзендерінің қосылған жері, Селкирктен төмен) роялисттің алғы шебін ешқандай ескертусіз немесе дабылсыз басып алды. Келесі таң ертеңі тұманды болды және роялистер жасаған барлау Леслидің күштерінің бар екенін анықтамады. Лесли әскерін екі қанатқа бөлді, бірі роялист позициясына тікелей шабуыл жасады және дабыл қағудан бұрын жарты мильге жетті. Екінші қанат Эттрик Вотердің оң жағалауынан фланговый маневр жасады, бірақ кейбір интерпретациялар кейінгі балладаға сәйкес солтүстікке қарай төбелі жер арқылы өтті деседі. Монтроз Леслидің шабуылынан оқ дыбысынан хабардар болды, бірақ майданға келгенде әскерінің шатасқандығын көрді. Роялист жаяу әскерінің мықты қорғаныс позициясы кем дегенде екі ковенант шабуылын тойтаруға мүмкіндік берді, бірақ Леслидің фланговый күшінің келуі олардың жеңілісін шешті. Монтроз 2000 ковенант драгунына қарсы 100 атты әскерімен шабуыл жасап, жағдайды түзетуге әрекеттенгеннен кейін, достары оның Шотландиядағы роялист мүддесі үшін қажет екенін айтты. Ол 30 адамымен жол бұзып, Пейблс қаласына қарай Минчмур жолымен шегінді. Манус О'Кахан полкіне қарасты Монтроздың көптеген ирланд жаяу әскерлері шайқаста қаза тапты, бірақ атты әскерінің қашуынан кейін біраз уақытқа дейін соғысып, олардың шамамен 100-і тоқсандық уәдемен берілді. Леслимен бірге келген пресвитериан дін қызметкерлері оны осы мейірімділіктің ақымақтық екеніне көндірді, және тұтқындар мен 300 лагерьдегілер (олардың көп бөлігі әйелдер мен балалар) қырғынға ұшырады. 2011 жылы ұрыс алаңы археологтар тобы, доктор Наташа Фергюсон басшылығымен, металл іздеу және қазба жұмыстарын жүргізді. Зерттеуде табылған 880 артефакттың тек 5%-ы ғана археологиялық маңызға ие болды, бірақ барлық табылған заттар қосымшаға енгізілді. Тек 2 мылтық доптары, 9 тапанша доптары және 2 немесе 3 шашыранды оқтар табылды. Шамамен 25 мыс 17 ғасырлық монеталар және 1601-1642 жылдарға жататын бір француз монетасы, 17 ғасырға жататын екі бекіткіш, күмәнді күміс түйме және 17-18 ғасырлық аттың пышағы табылды.

Салдары

Монтроз Таулы аймақта тағы бір әскер жинауға тырысты, бірақ Лесли әскеріне қарсы шайқасуға мүмкіндік таппады. Келесі қыс және көктемде партизандық соғыс жүргізгеннен кейін, ол король Чарльздан (өзі де тұтқынға алынған болатын) қаруын тастау туралы бұйрық алды. Монтроз, Кроуфорд және сэр Джон Харри, Олдерн шайқасынан кейін Монтрозға қосылу үшін жақтарын ауыстырған, жеңіске жеткен Мүліктер комитетінен кешірім алмады және елден қуылды. Бүгінде (болжамды) шайқас алаңы Селкирк крикет клубы мен Селкирк регби клубына және бірнеше шағын коттедждерге үйінді болып табылады. Шайқас орны 2009 жылғы Шотландия тарихи ортаны қорғау саясаты бойынша Historic Scotland қызметімен тізімделген және қорғалады.

Танымал мәдениетте

Бұл шайқасқа байланысты оқиғалар Фрэнсис Джеймс Чайлд жинаған балладалардың бірі – "Филипхоу шайқасы" аталымымен "Англия және Шотландияның халық балладалары" (1882-1898) жинағында Child Ballad 202 ретінде жарияланды. Балладаның авторы белгісіз. 1644-1645 жылдардағы шайқас және жалпы Роялисттік науқан 1937 жылғы ирланд жазушысы Морис Уолштің "Ешқандай жеңілдік жоқ" романында бейнеленген, бұл оқиға О'Кахан полкінің екі әскериінің көзқарасынан баяндалған.