Кіріспе
Ладакх тілі — Үндістанның Ладакх одақтық аумағында сөйленетін тибет тілдерінің бірі. Бұл тіл буддистер көп шоғырланған Лех ауданында басым тіл, ал Каргил ауданында азшылық тілі болып табылады. Тибет тілдері отбасының мүшесі болғанымен, ладакх тілі стандартты тибет тілімен өзара түсініспейді. Ладакх және тибет халқы әдетте бір-бірімен хинди немесе ағылшын тілінде қарым-қатынас жасайды, себебі олар бір-бірінің тілін толық түсінбейді. Ладакх тілінің бірнеше диалектісі бар: Лех диалектісі (Лех қаласының атымен аталған), Шамскат (Лехтің солтүстік-батысында сөйленеді), Стотскат (Инд өзені аңғарында сөйленеді және басқаларынан айырмашылығы, тональды), Нубра (Лехтің солтүстігінде сөйленеді), Чангтанг тілі (Чангтанг аймағында Чангпа халқы қолданады) және Занскари тілі (Ладакхтың Занскар аймағында сөйленеді).
The Ladakhi language is a Tibetic language spoken in the Indian union territory of Ladakh. It is the predominant language in the Buddhist dominated district of Leh, and a minority language in the district of Kargil. Though a member of the Tibetic family, Ladakhi is not mutually intelligible with Standard Tibetan. Ladakhis and Tibetans usually communicate with each other in Hindi or English as they do not understand each other's languages clearly. Ladakhi has several dialects: Lehskat, named after Leh where it is spoken, Shamskat, spoken northwest of Leh, Stotskat, spoken in the Indus valley and which unlike the others is tonal, Nubra, spoken north of Leh, the Changthang language, spoken in the Changtang region by the Changpa people, and the Zangskari language, spoken in the Zanskar region of Ladakh.
Атауы
Ладах тілі боти немесе боди деп те аталады. Боти немесе Бодхи терминінің қолданылуы Тибет буддизмімен байланысты, ол аймақтағы басты дін. Дегенмен, көптеген ладакшылар бұл жіктеуге келіспейді, себебі ладак тілінде мұсылман, христиан, индуист және сикх дінін ұстанатындар да сөйлейді.
Жіктеу
Николас Турнадре ладах, балт және пурга тілдерін өзара түсіністік деңгейі бойынша жеке тілдер деп қарастырады (зангскари соншалық ерекшеленбейді). Бұл тілдер тобы Ладахы-Балты немесе Батыс Архаикалық Тибет деп аталады. Зангскари – Занскар аймағында сөйленетін ладак тілінің диалектісі, сонымен қатар Лахаул (Химачал Прадеш) және Паддар (Палдар) аймақтарындағы буддистер де қолданады. Оның төрт кіші диалектісі бар: Стод, Жунг, Шам және Лунгна. Буддистер оны тибет әрпімен, ал мұсылман және христиан ладактар араб әрпімен жазады.
Әуелі дауыстылар
Ладакхи тілінде бес дауысты дыбыстың жүйесі бар, бірақ [i] дыбысы [a] дыбысымен алмастырылған, бұл ерекшелік, өйткені көптеген тілдерде [i] болады. Бұл тенденция Лех қаласының батысында және Бақыр жолағының Пәкістан жағындағы Балтистанда көбірек байқалады. Мысалы, тибеттіктер sta ('айқаш') сөзін [tá] деп айтады, ал лехпалар [sta] деп, ал пургалар [stare] деп айтады. Тибеттіктер འབྲས་ ’bras ('күріш') сөзін [ɳʈɛ́ʔ] деп айтса, лехпалар [ɖas] деп айтады, ал пургалар оны [bras] деп айтады. Ладакхи тілін тибет жазуымен жазу ма, әлде классикалық тибет тілінің ладакхиленген нұсқасын жазу ма деген мәселе Ладакхта даулы. Ладакхи мұсылмандары ладакхи тілінде сөйлейді, бірақ көпшілігі тибет жазуын оқи алмайды, ал буддалық ладакхилар тибет жазуын оқи алады, бірақ классикалық тибет тілін түсінбейді, бірақ кейбір ладакхи буддалық ғалымдары ладакхи тілі тек классикалық тибет тілінде жазылуы керек деп талап етеді. Ладакхи тілінде жарық көрген кітаптар мен журналдардың саны шектеулі. Ладакхи тілінде сөйлемдердің соңына сөйлесіп тұрған адамға деген құрметті білдіру үшін 'ле' жұрнағын қосу қалыпты жағдай. Бұл тілдік конвенция тыңдаушыға деген сыпайылық пен құрметті білдірудің бір жолы болып табылады және құрмет пен әдептілік мәдени құндылықтарын көрсетеді. Жазбаша ладакхи тілі көбінесе өзгертілген Уайли транслитерациясын қолданады, мысалы, th әрпі аспирациялық тіс дыбысын білдіреді.
Тану
Ладакх қоғамының бір бөлігі жаңа аталған "Бхоти" тілін Үндістан Конституциясының 8-ші тізіміне қосуды талап етті. Олардың айтуынша, бхоти тілінде ладакхтықтар, балтилер, тибеттіктер және Балтистаннан Аруначал-Прадешке дейінгі Гималай аймағындағы халық сөйлейді.