Циң әскербасы Ниань Гэнъяо

Кіріспе

Цинь әскерінің қолбасшысы (1679–1726)

Ниан Гэньяо (1679 – 1726 жылғы 13 қаңтар), әдептік аты Лиангонг, – Цинь әулетінің қытай әскери қолбасшысы. Ол ханьқытайлық шекаралық сары тудың мүшесі ретінде дүниеге келді және Цин империясының батыс шекарасында кең ауқымды әскери тәжірибе жинады. Ниан солтүстік-батыстағы Цин әскерлерінің бас қолбасшысы болды және қазіргі Цинхай аймағын Цин империясы құрамына енгізуге көмектесті.

Өмір

Нианның әкесі Ниан Сялинг (年遐齡) 1692 жылдан 1704 жылға дейін Хугуанның вице-патшасы болып қызмет етті. Ниан 1700 жылы джинши болды және Ханлин академиясының бакалавры ретінде таңдалды. 1709 жылдың наурыз айында Ниан отбасына қарасты баннерлік әскерлік бөлім, кейіннен Юнчжэн императоры болған ханзада Иньчжэнге қызмет етуге тағайындалды. Сонымен бірге Ниан Гэньяоның әпкесі, Императорлық асыл жар Дунсу, Иньчжэннің кәнізі болды. 1709 жылдың қазан айында Ниан Сычуаньның губернаторы болып тағайындалды және біртіндеп Канси императорының назарына ілікті. 16 жылдық басқару кезеңінде ол Сычуаньның батысындағы аборигендердің бірнеше көтерілісін басты. 1718 жылы ол Сычуаньның генерал-губернаторы болып тағайындалды және оған әскери істерді басқару өкілеттігі берілді. Канси императорының тағы бір ұлы Йинтиді Шекараны сақтап бекітудің бас генералы етіп тағайындағаннан кейін, Нианның Иньчжэнге адалдығы туралы әңгімелер тарады. Батысты қорғау генералы (定西將軍) ретінде Ниан Гэньяо Цзэван Рабтанға қарсы Тибетке жасалған Йинтидің жорығын материалдық-техникалық тұрғыдан қамтамасыз етуге белсенді қатысты. 1721 жылдың маусым айында ол Рехеде ескі Канси императорының қабылдауында болды, содан кейін Сычуань және Шэньси генерал-губернаторы шеніне көтерілді. 1722 жылдың желтоқсанында Канси императоры қайтыс болды, ал Иньчжэн Юнчжэн императоры ретінде таққа отырды. 1723 жылдың басында ол Ниан Гэньяоды қабылдады, оған кіші мұрагерлік шен және Ұлы қорғаушы атағын берді, ал оның ағасы Ниан Сияо (年希堯) Гуандунның губернаторы болып тағайындалды. Бірнеше айдан кейін, Тибеттен джунгарларды ығыстыруға көмектескені үшін Ниан үшінші дәрежелі герцог атағына көтерілді. Император оған ерекше бейресмилік танытып, Лонгкодо мен Ниан арасындағы достықты ынталандырды. 1723 жылы Ниан Лобдзан Дандзин басқаратын Цинхайдың хошоттарының көтерілісін басуға жіберілген әскерлердің бас қолбасшысы болды. Юэ Чжунцзи (Юэ Фэйдің ұрпағы) генералдың көмегімен Ниан көтерілісшілерге қарсы бірнеше жеңіске жетіп, бірнеше айдың ішінде көтерілісті басты, Цинхайды Цин империясына қосты. Содан кейін Ниан бірінші дәрежелі герцог атағына ие болды. 1724 жылдың соңында Ниан Пекинге сапар шегіп, Юнчжэн императорына құрмет көрсеткенде, оған әдетте бірінші дәрежелі ханзадаларға берілетін қосымша құрметтер мен жеңілдіктер берілді. Алайда оның мінезі жеккөрушілік пен қызғаныш тудырды, көптеген шенеуніктер Нианға қарсы шағымдамалар жолдады. Ниан өзінің императордың құрметінен айырылғанын тез байқады, өйткені 1725 жылдың қаңтарында Сианьға оралғаннан кейін ол өзінің адалдығын қорғап, Юнчжэн императорының мейірімін тілеп, шағымдама жолдады. Осы уақытта Нианның императордың бауыры және саяси қарсыласы Йинтаңмен құпия хат алмасып жүргені анықталды. Қайтарымға рұқсат берілмегендіктен, Ниан мамыр айының соңында Ханчжоудегі татар генералы лауазымына ауыстырылды. Ол басқарған әскерлер Юэ Чжунцзиге бағынды. Бұрынғы достары мен шенеуніктерден айыптаулар жиналған кезде, Ниан бірнеше айдың ішінде шені төмендеп, қарапайым баннерлік әскерге дейін түсті. Қарашада ол тұтқындалды және Пекинге күзетпен жеткізілді. 1726 жылдың басында оның қылмыстары 92 тармаққа бөлініп тізілді, содан кейін Ниан өлім жазасына кесілді. Юнчжэн императоры оған өзін-өзі өлтіруге рұқсат берді, бірақ оның үлкен ұлы Ниан Фу (年富) басы кесілді, ал қалған ұлдары жер аударылды. Ниан әскери тактикаға қатысты үш еңбек жазған деп есептеледі: басқаларымен қатар «Генерал Нианның соғыс өнері», бірақ олардың барлығын басқалар жазып, оған тегіспен жатқызыпты. Ол мемлекетке көмек көрсеткен императорлық герцог Айсин Гиоро Суянның (蘇燕) қызымен және маньчжудың сары баннерінің Нэлан Синдэнің қызымен үйленген.

Nian's father, Nian Xialing (年遐齡), served as Viceroy of Huguang from 1692 to 1704. Nian himself was a jinshi in 1700 and was selected a bachelor of the Hanlin Academy. In March 1709, the Banner company to which the Nian family belonged was assigned to serve the prince Yinzhen, who later became the Yongzheng Emperor. About the same time a sister of Nian Gengyao, Imperial Noble Consort Dunsu, became a concubine of Yinzhen. In October 1709, Nian was appointed Governor of Sichuan and gradually came to the notice of the Kangxi Emperor. During the 16 years of his administration, he quelled several uprisings of the aborigines west of Sichuan. In 1718, he was made Governor General of Sichuan and was given power to direct military affairs. Following the appointment of Yinti, another of the Kangxi Emperor's sons, as Border Pacification General in chief, there were suggestions about Nian's loyalty to Yinzhen. As General Who Secures the West (定西將軍), Nian Gengyao took an active part in supplying Yinti's campaign in Tibet against Tsewang Rabtan. In June 1721, he was granted an audience with the elderly Kangxi Emperor at Rehe and subsequently raised to the rank of Governor General of Sichuan and Shaanxi. In December 1722, the Kangxi Emperor died and Yinzhen ascended the throne as the Yongzheng Emperor. He granted an audience to Nian Gengyao early in 1723 and awarded him a minor hereditary rank and the title of Grand Guardian, and made his elder brother Nian Xiyao (年希堯) Governor of Guangdong. A few months later, as reward for his help in ejecting the Dzungars from Tibet, Nian was elevated to a duke of the third class. The emperor was uncharacteristically informal with him and promoted friendship between Longkodo and Nian. In 1723, Nian became commander in chief of the forces sent to quell the uprising of the Khoshotes of Qinghai under Lobdzan Dandzin. With the help of the general Yue Zhongqi (a descendant of Yue Fei), Nian won several victories over the rebels and in a few months quelled the revolt, adding Qinghai to the Qing Empire. Nian was thereupon raised to a Duke of the First Class. When Nian made a visit to Beijing in late 1724, and paid his respects to the Yongzheng Emperor, he was given additional honours and privileges normally granted to a Prince of the First Rank. His attitude, however, aroused hatred and jealousy, and many officials submitted memorials hostile to Nian. Nian himself was not slow to discover that he had lost imperial favour, for on his return to Xi'an in January 1725 he submitted a memorial of his own, protesting his loyalty and imploring the Yongzheng Emperor's mercy. Meanwhile; it was discovered that Nian had engaged in secret correspondence with Yintang, the emperor's brother and political rival. His plea for leave being denied, Nian was, at the end of May, transferred to the post of Tartar General at Hangzhou. The armies he once commanded went under the control of Yue Zhongqi. As accusations accumulated from his former friends and officials, Nian was in a few months progressively degraded in rank until he became merely a bannerman at large. In November, he was arrested and taken under escort to Beijing. Early in 1726, his crimes were enumerated under 92 heads, and Nian was sentenced to be executed. The Yongzheng Emperor granted him the privilege of committing suicide but his eldest son, Nian Fu (年富), was beheaded and his other sons were banished. Nian is credited with three works on military tactics: General Nian's Art of War among others, but all were apparently written by others and falsely attributed to him. He was married to the Imperial Duke Who Assists the State (宗室輔國公) Aisin Gioro Suyan's (蘇燕) daughter and to the Manchu Plain Yellow Bannerman Nalan Xingde's daughter.

Танымал мәдениетте

Нианды Джимми Ау (歐瑞偉) TVB тарихи-ойындық кезеңдік телесериалы «Алтын таяқшалар» (Gilded Chopsticks) ішінде сомдады. Ол 2011 жылғы «Сарайдағы императрицалар» (Empresses in the Palace) телесериалында Сунь Нинь бейнесінде көрінді. 1980 жылғы RTV телесериалы «Династия» (Dynasty) ішінде оның рөлін Янг Чак Лам (楊澤霖) ойнады. 1995 жылғы ATV телесериалы «Патшалықтың құпия шайқасы» (Secret Battle of the Majesty) ішінде Ниан рөлін Элвис Цуй сомдады.