Ви́с қаласы – Хорватиядағы Адриатика теңізіндегі арал. Тұрғыны 1934 адам (2011). Ежелгі грек полисі, тарихы 4 ғ. б.з. дейін жетеді. Split-Dalmatia округі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сплит-Далмациядағы қала, Хорватия.
Town in Split Dalmatia, Croatia
Вис – Хорватияның оңтүстігіндегі Адриатика теңізіндегі, осы аттас аралда орналасқан қала. 2011 жылғы мәлімет бойынша, қаланың халқы 1934 адамды құрады. Қала, сол аттас Вис муниципалитетінің орталығы болып табылады, ол аралдағы екі муниципалитеттен бірі (екіншісі – Комижа). Екеуі де әкімшілік тұрғысынан Сплит-Далмация облысына қарасты.
Vis is a town on the eponymous island in the Adriatic Sea in southern Croatia. Its population was 1,934 as of 2011. The town is the seat of the eponymous Vis municipality, one of the island's two municipalities (the other being Komiža). Both belong administratively to Split Dalmatia County.
Тарих
Вис, Иллирия жағалауында, б.з.д. 4 ғасырда Сиракузаның Сицилиядағы (өз кезегінде Коринфтің колониясы болған) колониясы – Ежелгі грек полисі Исса ретінде құрылған. Сиракузаның сол замандағы билеушісі Дионисий Ақсақал Адриатика теңізіндегі кемелер қатынасын бақылау үшін Исса колониясын құрды. Ежелгі Исса Дальмация жағалауының қалалық және экономикалық орталығы ретінде дамыды, сонымен қатар ол әскери база ретінде де қызмет етті. Қала бірнеше колонияларды құрды, мысалы, Аспалат (қазіргі Сплит – қазір Далмациядағы ең ірі қала), Эпидаврос (Кавтат) және Трагурион (Трогир). Исса б.з.д. 1 ғасырға дейін тәуелсіз полис ретінде сақталды, содан кейін Рим империясы тарапынан басып алынды. Римдіктер басып алғаннан кейін, Исса өзінің маңыздылығын орта ғасырдың соңына дейін жоғалтты, ол туралы бірнеше тарихи дереккөздерде айтылған. 1797 жылға дейін арал Венеция Республикасының билігінде болды. Лисса аралы ғасырлар бойы қазіргі Хвар деп аталатын Лесина аралымен әкімшілік тұрғысынан байланысты болды. Пресбург шарты бойынша Далмация жағалауы мен аралдардың бақылауы қысқа ғасырлық Наполеондық Италия Корольдігіне өтті, ал аралда итальян тілі ресми тіл ретінде қабылданды. 1809 жылдан Наполеон соғыстарының аяқталуына дейін қала Ұлыбритания әскерлерімен басылып алынды, содан кейін 1815 жылдан бастап Австрия империясына өткізілді. Ол итальянша Лисса деген атауын сақтап қалды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, 1918-1921 жылдар аралығында Лондон шартының талаптарына сәйкес, 1920 жылғы Рапалло шартының бөлігі ретінде Югославия Корольдігіне берілмей, Италия билігінде болды. Вис – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Югославия партизандық қарсылық қозғалысының жетекшісі маршал Иосип Броз Титоның бас штабы орналасқан жер болды. Соғыстан кейін Югославия халық армиясы аралды өзінің маңызды теңіз базаларының бірі ретінде пайдаланды, 1989 жылы база тасталғанға дейін.
Vis, on the Illyrian coast, was established in the 4th century BCE as an Ancient Greek polis Issa, a colony of Syracuse, Sicily (which in turn was a colony of Corinth). Dionysius the Elder, the contemporary tyrant of Syracuse, founded the colony Issa to control shipping in the Adriatic Sea. Ancient Issa developed as the urban and economic center of the Dalmatian coasts, and it also served as a military base. The city established several colonies, such as Aspálathos, modern day Split (now the largest city in Dalmatia), Epidauros (Cavtat), and Tragurion (Trogir). Issa functioned as an independent polis until the 1st century BCE, when it was conquered by the Roman Empire. Following the Roman conquest, Issa lost its significance until the late Middle Ages, when it was mentioned in several historical sources. Until 1797, the island was under the rule of the Republic of Venice. Administratively, the island of Lissa was for centuries bound to the island of Lesina, now named Hvar. Under the Treaty of Pressburg, control of the Dalmatian coast and islands passed to the short lived Napoleonic Kingdom of Italy, with Italian the official language on the island. From 1809 until the end of the Napoleonic Wars the town was occupied by Britain, then ceded to the Austrian Empire from 1815. It maintained its Italian name of Lissa. After the end of World War I, it was under Italian rule again in the period from 1918 to 1921, according to the provisions of the 1915 Treaty of London, before it was ceded to Kingdom of Yugoslavia as part of the 1920 Treaty of Rapallo. Vis was the site of the general headquarters of Marshal Josip Broz Tito, the leader of the Yugoslav Partisan resistance movement during World War II. After the war, the Yugoslav People's Army used the island as one of its main naval bases until abandoning the base in 1989.
География
Вис қаласы аралдың солтүстік-шығысында, Хвар аралы мен Далмация материгіне қарайтын салыстырмалы түрде үлкен және қорғалған шығанақта (ағылш. Saint George шығанағы) орналасқан. Вис порты шығанақтың оңтүстік-батыс бөлігінде жатыр. Порт ашық теңіздің әсерінен Хост аралшасымен (Уильям Хосттың құрметіне аталған) және Прирово түбегімен (кейде "Прилово" деп те жазылады) қорғалған. Кут және Стонкада да кішірек порттар бар, олар Вис қаласының құрамына кіреді. Вис қаласы өз ішкі аймақтарынан (Драчево поляе және Вело поляе) 250–300 метрлік төбелермен бөлінген, бұл төбелер жергілікті тұрғындар үшін шарап өндірісінен түсетін негізгі кіріс көзі болып табылады. Қаланың басқа ресми бөліктері – оңтүстік және оңтүстік-шығыс жағалауындағы шығанақтардағы Мильна, Рукавац, Сребрна, Стинива, Стоничица сияқты ауылдар, олардың кейбіреулері жаңа қалаларға айналуға дайын тұрғандай көрінеді. Вис қаласынан бөлек, осы шығанақтар мен ауылдар аралдың туризмнен түсетін негізгі табысын құрайды.
The town of Vis is in a relatively large and protected bay (, English: Bay of Saint George) on the island's northeast side, facing the island of Hvar and the Dalmatian mainland. The port of Vis is in the southwest part of the bay. The port is protected from the open sea's influence by the islet Host (named after William Hoste) and the peninsula Prirovo (sometimes spelled "Prilovo"). Other, smaller ports are in Kut and Stonca, which are also parts of the town of Vis. Vis is separated from its hinterlands (Dračevo polje and Velo polje) by 250–300 m high hills which are important for local residents as the main source of income from viticulture. Other official parts of the town are villages on the bays of the south and southeast coast, such as Milna, Rukavac, Srebrna, Stiniva, Stončica, some of which show signs of developing into new towns. Besides Vis itself, these bays and villages are the island's main source of tourist income.
Климат
Вис жылы және қоңыржай қыстарды, жылы және ыстық жастарды бастан кешіреді. Құрлыққа қарай соққан желдің арқасында Хорватиядағы ең қалыпты климат осы аралда. Климат тропикалық және Жерорта теңізі өсімдіктерінің өсуіне жағдай жасайды, оның ішінде пальма, кароб, зәйтүн, жүзім және лимон. Орташа жауын-шашын мөлшері бір шаршы метрге шамамен. Вис аралында табиғи бұлақтардан құралған ауыз судың көптеген табиғи көздері бар. Бұдан өзге, аралда 12 түрлі өсімдік түрлері кездеседі. Әлемдік қоршаған ортаны қорғау ұйымы Вис аралын Жерорта теңізіндегі экологиялық тұрғыдан ең жақсы сақталған 10 аралдың бірі деп таныды.
Vis experiences warm and temperate winters with warm to hot summers. The landward breeze makes it the most moderate climate in Croatia. The climate allows for tropical and Mediterranean vegetation, including palms, carobs, olives, grapes and lemons. The average rainfall is about per square meter. The island of Vis has a number of natural sources of drinking water from natural spring water reservoirs. It is also home to 12 distinct types of island vegetation. The World Organization for Environmental Protection has named Vis one of the 10 environmentally best preserved islands in the Mediterranean.
Әкімшілік
Вис қаласының ресми аумағы – аралдың бүкіл шығыс жартысы. Батыс жартысы Комижаның басқаруында. Қалалық кеңес үш топқа бөлінген он бір кеңесшіден тұрады: бес кеңесші SDP, HNS және HSS коалициясынан, үш кеңесші Анте Акалиновичтің тәуелсіз тізімінен және үш кеңесші HDZ, HSP коалициясынан. Қазіргі уақытта HDZ, HSP коалициясы тәуелсіз тізіммен одақтасып, билікке ие. Қаланың қазіргі мэрі – Иво Радика.
The official area of the town of Vis is the entire eastern half of the island. The western half is under the authority of Komiža. The town council consists of eleven councilors divided into three groups; five from the SDP HNS HSS coalition, three from the Independent List of Ante Acalinović and three from the HDZ HSP coalition. Ascendancy is currently held by HDZ HSP coalition in alliance with the Independent List. The current city major is Ivo Radica.
Экономика
ХХ ғасырдың ортасына дейін негізгі табыс көздері жүзімзарлар мен шарап жасау болды. Соңғы жылдары туризм саласында жұмыс істейтін адамдардың саны көбейіп келеді. Бұл қала Адриатика теңізінің шығыс жағалауындағы жалғыз мысал – пальмалардың көгалдығымен де әйгілі.
Until the middle of the twentieth century, the main sources of income were vineyards and wine production. In recent times, more and more people have been working in tourism. The town is also famous for the greenery of its palms, the only example on the eastern coast of the Adriatic Sea.