Кіріспе
Канадада денсаулық сақтау провинциялық және аумақтық мемлекеттік қаржыландырылатын жүйелер арқылы ұсынылады, бұл жүйе бейресми түрде Medicare деп аталады. Ол 1984 жылғы Канада денсаулық сақтау туралы заңның қағидаларымен басқарылады және барлығына қолжетімді. 2002 жылғы Корольдік комиссия, Романов есебі ретінде танымал, канадалықтар мемлекеттік қаржыландырылатын денсаулық сақтау қызметтеріне барлығының, елінің кез келген жерінде тұратындардың, ұлттық денсаулық сақтандыруын қамтамасыз ететін "негізгі құндылық" деп санайтынын көрсетті. Канадалық Medicare канадалықтардың денсаулық сақтау қажеттіліктерінің шамамен 70 пайызын қамтиды, ал қалған 30 пайызы жеке сектор арқылы төленеді. Канаданың денсаулық сақтау ақпарат институтының (CIHI) мәліметінше, 2019 жылға қарай Канада халқының қартаюы денсаулық сақтау шығындарының жылына шамамен бір пайызға өсуіне әкелді, бұл шамалы өсім. 2019 жылы канадалық ересектердің 80 пайызы созылмалы ауруларға қатысты кем дегенде бір маңызды тәуекел факторы бар екенін хабарлады: темекі шегу, физикалық белсенділіктің жетіспеуі, дені сау тамақтанудың болмауы немесе алкогольді шамадан тыс пайдалану. Канада Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) елдері арасында ересектердің семіздігінің ең жоғары көрсеткіштерінің бірін көрсетеді, бұл шамамен 2,7 миллион диабет (1 және 2 типтері) жағдайына себеп болады. 2022 жылы Канаданың жан басына шаққандағы денсаулық сақтауға жұмсаған шығындары ЭЫДҰ-дағы денсаулық сақтау жүйелері арасында 12-ші орынды иеленді және күтімге қолжетімділік бойынша орташа көрсеткіштен жоғары, бірақ дәрігерлер мен аурухана төсек-орындарының саны ЭЫДҰ орташа көрсеткіштерінен айтарлықтай төмен. Канада жүйесінің анықталған кемшіліктері – салыстырмалы түрде жоғары нәресте өлім-жітімі, созылмалы аурулардың таралуы, ұзақ күту кезеңдері, жұмыс уақытынан кейінгі күтімнің нашар қолжетімділігі және рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектерді қамтудың жетіспеуі. Канаданың денсаулық сақтау жүйесіндегі өзекті мәселе – денсаулық сақтау мамандарының жетіспеуі және ауруханалардың сыйымдылығының шектеулігі.
Healthcare in Canada is delivered through the provincial and territorial systems of publicly funded health care, informally called Medicare. It is guided by the provisions of the Canada Health Act of 1984, and is universal. The 2002 Royal Commission, known as the Romanow Report, revealed that Canadians consider universal access to publicly funded health services as a "fundamental value that ensures national health care insurance for everyone wherever they live in the country." Canadian Medicare provides coverage for approximately 70 percent of Canadians' healthcare needs, and the remaining 30 percent is paid for through the private sector. According to the Canadian Institute for Health Information (CIHI), by 2019, Canada's aging population represents an increase in healthcare costs of approximately one percent a year, which is a modest increase. In 2019, 80 percent of Canadian adults self reported having at least one major risk factor for chronic disease: smoking, physical inactivity, unhealthy eating or excessive alcohol use. Canada has one of the highest rates of adult obesity among Organisation for Economic Co operation and Development (OECD) countries attributing to approximately 2.7 million cases of diabetes (types 1 and 2 combined). In 2022 Canada's per capita spending on health expenditures ranked 12th among health care systems in the OECD. and ranks above average for access to care, but the number of doctors and hospital beds are considerably below the OECD average. Identified weaknesses of Canada's system were comparatively higher infant mortality rate, the prevalence of chronic conditions, long wait times, poor availability of after hours care, and a lack of prescription drugs coverage. An increasing problem in Canada's health system is a shortage of healthcare professionals and hospital capacity.
Канаданың денсаулық сақтау саясаты
Канаданың денсаулық сақтау саясатының басты мақсаты, 1984 жылғы Канаданың денсаулық сақтау туралы заңында (CHA) белгіленгендей, "Канада тұрғындарының физикалық және психикалық денсаулығын қорғау, нығайту және қайта жаңарту, сондай-ақ қаржылық немесе басқа да тосқауылдарсыз денсаулық сақтау қызметтеріне оңай қол жеткізуді қамтамасыз ету" болып табылады. Федералды үкімет, барлық канадалықтардың "емхана жағдайында қажетті медициналық көмекке жататын ауруханалық, дәрігерлік және хирургиялық стоматологиялық қызметтерге" қолжетімділігін қамтамасыз ету үшін, провинциялар мен территорияларға "Канада денсаулық трансферті" (CHT) арқылы қаржылай көмек көрсетеді, оның шарттары "сақтандырылған денсаулық сақтау қызметтеріне және кеңейтілген денсаулық сақтау қызметтеріне қатысты белгілі бір талаптар мен шарттарды орындауға" байланысты.
Канададағы денсаулық сақтауды бақылау және өлшеу
Денсаулық сақтау министрінің басшылығымен Канаданың Денсаулық сақтау министрлігі Канаданың денсаулық сақтау жүйесін, оның ішінде мемлекеттік саясатын және іске асыруын қадағалауға жауапты министрлік болып табылады. Бұл Канада халқының денсаулығын сақтау және жақсартуды қамтиды, ол "ұзақ өмір сүру, өмір салты және мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесін тиімді пайдалану көрсеткіштері бойынша әлемдегі ең сау халықтың бірі" болып есептеледі. Канаданың Денсаулық сақтау министрлігі Канаданың денсаулық сақтау жүйесі туралы зерттеулерді жариялайды. Өмірге қауіп төндіретін жағдайлар дереу қарастырылса да, кейбір қажетті қызметтер шұғыл емес, сондықтан науқастар өздері таңдаған жергілікті мекемеде келесі бос уақытта қабылданады. 1996 жылы денсаулық сақтау жүйесін жаңартуға деген қызығушылықты тудырған федералды үкімет, 1996 жылғы федералды бюджетте "облыстық үкіметтермен, денсаулық сақтау мекемелерімен және жеке сектормен" бірлесіп, денсаулық сақтау жүйесіндегі жетістіктер мен сәтсіздіктерді анықтау мақсатында зерттеулер жүргізу үшін Канадалық Денсаулық сақтау қызметтерінің ғылыми-зерттеу қорын (CHRSF) құрды. Канадалық Денсаулық сақтау туралы ақпарат институты (CIHI) – провинциялық, аумақтық және федералды үкіметтер құрған, денсаулық сақтау туралы ақпаратты халыққа қолжетімді етуді мақсат ететін коммерциялық емес, тәуелсіз ұйым. CIHI 1994 жылы Ұлттық денсаулық сақтау жөніндегі ақпараттық жұмыс тобының 1991 жылғы "Канада үшін денсаулық сақтау туралы ақпарат" атты есебіне жауап ретінде ұлттық "координациялық кеңес және денсаулық сақтау жөніндегі тәуелсіз ақпарат институты" ретінде құрылды. 1994 жылы CIHI Ауруханалық медициналық жазбалар институтын (HMRI) және Басқару ақпараттық жүйелері (MIS) тобын біріктірді. Зерттеуде дәрігерлердің басшылығын қолдау және күтім көрсетушілердің қатысуын жеңілдету тиімділіктің артуына әкелуі мүмкін екені атап көрсетілген. Сонымен қатар, зерттеуде денсаулық сақтау қызметтерін көрсетушілер мен мемлекеттік органдар арасында ақпарат алмасуды және өзара іс-қимылды жеңілдету, сондай-ақ икемді қаржыландыру аймақтық күтімдегі айырмашылықтар мәселесін жақсартуға және шешуге көмектесетіні, өйткені бұл аймақтарға өз халқының қажеттіліктерін анықтап, мақсатты қаржы бөлу арқылы тиімдірек қанағаттандыруға мүмкіндік береді. CIHI 24 жыл бойы "Ұлттық денсаулық сақтау шығындарының тенденциялары" туралы жылдық егжей-тегжейлі есеп жариялап келеді, оның ең соңғы есебі 2021 жылдың қаңтарында шықты. 2014 жылға дейін он жылдан астам уақыт бойы HCC қолжетімділік және күту уақыты, денсаулықты нығайту, қарттарға медициналық көмек көрсету, аборигендердің денсаулық сақтауы, үйде және қоғамда күтім, фармацевтикалық өнімдерді басқару және алғашқы медициналық көмек туралы 60 есеп шығарды.
Демография
2024 жылдың ақпанына қарай Канададағы орташа жас 2023 жылы 40,6 жасқа жетті, бұл 2006 жылы 39,5 жасқа қарағанда жоғары. 2020 жылдың шілде айына қарай 65 және одан жоғары жастағы 6 835 866 адам және 11 517 жүз жасар адам тіркелді. Сол деректерге сәйкес, 2020 жылдың шілдесіне қарай канадалықтардың 16% 14 жасқа дейін, 66,5% 15-тен 65 жасқа дейін, ал 17,5% 65 жастан асқан. 2016 жылы Канадада шамамен 34 миллион халқы бар 6 миллионға жуық зейнеткер болды. Бұл Канаданың денсаулық сақтау жүйесіне елеулі әсер етеді. 2010 жылдан бері Statistics Canada денсаулық сақтау саласындағы қартаю зерттеулері «созылмалы аурулар», «әлеуметтік оқшалану» және зейнеткерлердің психикалық денсаулық қажеттіліктері, сондай-ақ «ұзақ мерзімді күтімге көшу» мәселелеріне баса назар аударуда. Әр провинцияда әр дәрігер провинциялық сақтандыру компаниясына сақтандыру талаптарын жібереді. Денсаулық сақтау қызметін алған адамның төлемдерді есептеуге және қайтаруға қатысу қажеті жоқ. Жеке денсаулық сақтау шығындары денсаулық сақтауды қаржыландырудың 30% құрайды. Канаданың денсаулық сақтау заңы рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектерді, үйдегі күтімді, ұзақ мерзімді күтімді немесе тіс емдерін қамтымайды. Бәсекелестік практикалар, мысалы, жарнама барынша шектеледі, осылайша күтімге тікелей жұмсалатын кірістердің үлесі максималды болады. Қосымша шығындар федералды және провинциялық жалпы салық түсімдерінен төленеді, оларға табыс салығы, сату салығы және корпоративтік салықтар кіреді. Британдық Колумбияда салық негізіндегі қаржыландыру (2020 жылдың 1 қаңтарына дейін) аз қамтылғандар үшін ай сайынғы сыйлықақымен толықтырылды немесе азайтылды. Онтариода 20 000 доллардан жоғары салық салынатын табысқа денсаулық сақтау сыйлықақысы ретінде табыс салығы қосылады. Салық жүйесі арқылы қаржыландырылудан басқа, ауруханалар мен медициналық зерттеулер ішінара қайырымдылық көмектерімен қаржыландырылады. Мысалы, 2018 жылы Торонтодағы Ауру балалар ауруханасы жаңа аурухананы жабдықтау үшін 1,3 миллиард доллар жинауға кірісті. Канадалық қатерлі ісіктер қоғамы сияқты қайырымдылық ұйымдары науқастарды тасымалдау сияқты көмек көрсетеді. Негізгі денсаулық сақтау бойынша шегерімдер жоқ, ал төлемдер өте аз немесе мүлдем жоқ (Fair Pharmacare сияқты қосымша сақтандыру табысқа байланысты шегерімдерді көздейді). Жалпы алғанда, пайдалану ақысы Канаданың денсаулық сақтау заңымен рұқсат етілмейді, бірақ дәрігерлер науқастан кешіктірілген кездесулер, дәрігерлік анықтамалар және телефон арқылы жаңа рецепттер үшін шағын төлем алады. Кейбір дәрігерлер пациенттер мен олардың отбасыларына ұсынатын қызметтерінің бір бөлігі ретінде «жылдық төлемдерді» қабылдайды. Мұндай төлемдер мүлдем ерікті және тек қана медициналық қажеттіліктері жоқ қызметтер үшін ғана алынуы мүмкін. Барлық негізгі медициналық көмек, соның ішінде аналық күтім, қамтылғандықтан, әртүрлі жоспарларға қажеттілік жоқ, бірақ психикалық денсаулық пен үйдегі күтім қамтылмайды. Квебектен басқа ешбір провинцияда бедеулікпен байланысты шығындар өтелмейді, бірақ кейбір провинцияларда олар ішінара өтеледі. Кейбір провинцияларда ауруханада жеке бөлмелерді қалаушылар үшін жеке қосымша жоспарлар бар. Косметикалық хирургия және кейбір таңдаулы хирургия қажетті көмек ретінде қарастырылмайды және әдетте қамтылмайды. Мысалы, Канаданың денсаулық сақтау жоспарлары терапиялық емес сүндеттеуді қамтымайды. Бұл төлемдер жеке қаражаттан немесе жеке сақтандыру арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Денсаулық сақтаумен қамсыздандыру жұмыстан кетуге немесе жұмысты ауыстыруға байланысты емес, төленбеген сыйлықақылар бойынша бас тартылмайды және өмір бойына шектеулер немесе бұрыннан бар жағдайларға қатысты алып тастаулар жоқ. Канаданың денсаулық сақтау заңына сәйкес, дәрігерлер мен ауруханалардағы қажетті медициналық көмек мемлекеттік қаржымен қамтамасыз етіледі, бірақ әр провинция қызметтердің қай жерде, қалай және кім көрсетуін анықтауға құқылы. Кейбір провинциялар мемлекеттік денсаулық сақтаудан жеке денсаулық сақтауға қарай бет бұруда. Нәтижесінде, елде мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесінде қамтылған мәселелердің ауқымы кеңінен әртүрлі, әсіресе экстракорпоралды ұрықтандыру, жынысты растайтын хирургия немесе аутизмді емдеу сияқты даулы салаларда. Квебектің мемлекеттік рецепт бойынша дәрі-дәрмектерді сатып алу жоспарына кіретін Квебек тұрғындары Квебек салық декларациясын тапсырғанда 0-ден 660 долларға дейін сыйлықақы төлейді. Соңғы екі онжылдықтағы өзгерістерге байланысты, кем дегенде бірнеше провинцияда барлық үшін рецепт бойынша дәрі-дәрмектерді сақтандыру енгізілді. Нова-Скотия 2008 жылы Родни МакДональдтың консервативтік үкіметімен енгізілген Family Pharmacare жоспарына ие. Алайда, тұрғындар оны денсаулық сақтау арқылы автоматты түрде алмайды, олар оған жеке тіркелуі керек, және ол рецепттердің шектеулі тізімін қамтиды. Сыйлықақы алынбайды. Төлемдер мен қосымша төлемдердің ең жоғары шегі екі жыл бұрынғы салық салынатын табыстың пайызы ретінде белгіленеді. Кейбір провинцияларда қарттар немесе мұқтаж адамдар үшін мемлекеттік қаражат есебінен фармацевтикалық дәрі-дәрмектер беріледі, жұмысқа орналасу негізіндегі жеке сақтандыру арқылы немесе жеке төлемдер арқылы. Онтариода 24 жасқа дейінгі жарамды адамдарға арналған дәрі-дәрмектер тегін беріледі. Көптеген дәрі-дәрмектердің бағасы құныны бақылау үшін әр провинциялық үкіметпен келісіледі, бірақ соңғы кезде Федерация Кеңесі фармацевтикалық дәрі-дәрмектердің құнын бақылау үшін үлкен сатып алу блогын құру үшін бірнеше провинциялардың бірлесіп жұмыс істеуі туралы бастама жариялады. Канадада рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектердің 60 пайыздан астамы жеке төлемдер арқылы төленеді. Алайда, Канаданың денсаулық сақтау заңы «ақыл-сақаты бұзылған адамдарға арналған ауруханада немесе мекемеде» көрсетілген күтімді қамтымайды. Кейбір мекемелік күтім провинциялармен ұсынылады. Канаданың денсаулық сақтау заңы психолог немесе психотерапевтпен емдеуді қамтымайды, егер дәрігер де болса. Психотерапевттердің қызметтеріне тауарлар мен қызметтер салығы немесе үйлесімді салық (провинцияға байланысты) қолданылады. Психикалық денсаулық сақтау және есірткіге тәуелділікпен күресуге қатысты басқа мемлекеттік бағдарламалар бойынша да қолдау көрсетілуі мүмкін. Мысалы, Альбертада психикалық денсаулық сақтауға қаржыландыру Альберта денсаулық қызметі арқылы жүзеге асырылады. Көптеген немесе барлық провинциялар мен аумақтар мемлекеттік қаржыландырылатын есірткі және алкогольге тәуелділік оңалту орталықтарын ұсынады, бірақ күту тізімі болуы мүмкін. Полиция қызметкерлері, жедел жәрдем қызметкерлері және парамедиктер сияқты бірінші кезектегі жауап берушілердің жоғары суицид деңгейіне психолог немесе психотерапевтпен емдеудің құнының үлкен үлес қосқаны айтылды. CBC баяндамасына сәйкес, кейбір полиция күштері «қоғамдық психологтармен бірнеше сеанстарды қамтитын пайдалы пакеттерді ұсынады, көмекке мұқтаж адамдарды тегін психиатриялық көмек алу үшін ұзақ күту тізіміне тіркелуге мәжбүр етеді».
Since the 2010s, Statistics Canada health research on aging has focused on "chronic diseases," "social isolation" and senior's mental health needs, and "transitions to institutional care" including long term care. In each province, each doctor handles the insurance claim against the provincial insurer. There is no need for the person who accesses healthcare to be involved in billing and reclaim. Private health expenditure accounts for 30% of health care financing. The Canada Health Act does not cover prescription drugs, home care, or long term care or dental care. Competitive practices such as advertising are kept to a minimum, thus maximizing the percentage of revenues that go directly towards care. Costs are paid through funding from federal and provincial general tax revenues, which include income taxes, sales taxes, and corporate taxes. In British Columbia, taxation based funding was (until January 1, 2020) supplemented by a fixed monthly premium that was waived or reduced for those on low incomes. In Ontario, there is an income tax identified as a health premium on taxable income above $20,000. In addition to funding through the tax system, hospitals and medical research are funded in part by charitable contributions. For example, in 2018, Toronto's Hospital for Sick Children embarked on campaign to raise $1.3 billion to equip a new hospital. Charities such as the Canadian Cancer Society provide assistance such as transportation for patients. There are no deductibles on basic health care and co pays are extremely low or non existent (supplemental insurance such as Fair Pharmacare may have deductibles, depending on income). In general, user fees are not permitted by the Canada Health Act, but physicians may charge a small fee to the patient for reasons such as missed appointments, doctor's notes, and prescription refills done over the phone. Some physicians charge "annual fees" as part of a comprehensive package of services they offer their patients and their families. Such charges are completely optional and can only be for non essential health options. There is no need for a variety of plans because virtually all essential basic care is covered, including maternity but excluding mental health and home care. Infertility costs are not covered in any province other than Quebec, though they are now partially covered in some other provinces. In some provinces, private supplemental plans are available for those who desire private rooms if they are hospitalized. Cosmetic surgery and some forms of elective surgery are not considered essential care and are generally not covered. For example, Canadian health insurance plans do not cover non therapeutic circumcision. These can be paid out of pocket or through private insurers. Health coverage is not affected by loss or change of jobs, cannot be denied due to unpaid premiums, and is not subject to lifetime limits or exclusions for pre existing conditions. The Canada Health Act deems that essential physician and hospital care be covered by the publicly funded system, but each province has reasons to determine what is considered essential, and where, how and who should provide the services. There are some provinces that are moving towards private health care away from public health care. The result is that there is a wide variance in what is covered across the country by the public health system, particularly in more controversial areas, such as in vitro fertilization, gender affirming surgery, or autism treatments.). Residents of Quebec who are covered by the province's public prescription drug plan pay an annual premium of $0 to $660 when they file their Quebec income tax return. Due to changes in the past two decades, at least some provinces have introduced some universal prescription drug insurance. Nova Scotia has Family Pharmacare, introduced in 2008 by Rodney MacDonald's Progressive Conservative government. However, residents do not automatically receive it through their health care as they must register separately for it, and it covers a limited range of prescriptions. No premiums are charged. A deductible and out of pocket maximum for copayments are set as a percentage of taxable income of two years before. Pharmaceutical medications are covered by public funds in some provinces for the elderly or indigent, through employment based private insurance or paid for out of pocket. In Ontario, eligible medications are provided at no cost for covered individuals aged 24 and under. Most drug prices are negotiated with suppliers by each provincial government to control costs but more recently, the Council of the Federation announced an initiative for select provinces to work together to create a larger buying block for more leverage to control costs of pharmaceutical drugs. More than 60 percent of prescription medications are paid for privately in Canada. However, the Canada Health Act excludes care provided in a "hospital or institution primarily for the mentally disordered." Some institutional care is provided by provinces. The Canada Health Act does not cover treatment by a psychologist or psychotherapist unless the practitioner is also a medical doctor. Goods and Services Tax or Harmonized Sales Tax (depending on the province) applies to the services of psychotherapists. Some coverage for mental health care and substance abuse treatment may be available under other government programs. For example, in Alberta, the province provides funding for mental health care through Alberta Health Services. Most or all provinces and territories offer government funded drug and alcohol addiction rehabilitation, although waiting lists may exist. The cost of treatment by a psychologist or psychotherapist in Canada has been cited as a contributing factor in the high suicide rate among first responders such as police officers, EMTs and paramedics. According to a CBC report, some police forces "offer benefits plans that cover only a handful of sessions with community psychologists, forcing those seeking help to join lengthy waiting lists to seek free psychiatric assistance."
Ауыз саулығы
Канада ЭЫДҰ елдері ішінде ауыз қуысының күтімін мемлекеттік қаржыландыру бойынша соңғы екінші орында тұр. Тіс емді қажет ететін адамдар көбінесе қаржылық жауапкершілікті өз мойнына алады, ал кейбіреулері жұмыс беруші арқылы, провинциялық жоспарлар немесе жеке тіс емдік сақтандыру арқылы қамсыздандырудан пайда көруі мүмкін. "Канадада тіс емдік көмек, ұлттық мемлекеттік медициналық сақтандыру жүйесінен өзгеше, көбінесе жеке қаржыландырылады. Тіс емдік көмектің шамамен 60% жұмыспен байланысты сақтандыру арқылы, ал 35% жеке төлемдер арқылы жүзеге асырылады. Мемлекеттік қаржыландырылатын көмектің қалған 5% көбінесе әлеуметтік тұрғыдан осал топтарға (мысалы, төмен кірісті балалар мен ересектерге) бағытталған, ал оларды сақтандыру топтарына байланысты үкіметтің әртүрлі деңгейлері қолдайды." Шындығында, бастапқы медициналық қарап тексерумен салыстырғанда, тіс емдік қарап тексерулер адамдардың төлем қабілетіне байланысты. Квебек және Онтариодағы зерттеулер денсаулық сақтау көрсетілімдерінің ауқымы туралы деректер ұсынады. Мысалы, Квебектегі зерттеулер кіріс және білім деңгейі сияқты әлеуметтік-экономикалық факторлар мен тіс емдік қызметтер арасындағы тығыз байланысты көрсетсе, Онтариода егде жастағы адамдар тіс емдік сақтандыруға және тіс дәрігеріне баруға көп сенеді. "1996/1997 жылдарға қарай Ұлттық денсаулық сақтау қызметінің мәліметтері әртүрлі әлеуметтік топтар арасындағы айқын айырмашылықты көрсетті. 15 және одан үлкен жастағы канадалықтардың шамамен жартысы (53%) тіс емдік сақтандыруға ие екенін хабарлады. Орта жастағы адамдар арасында қамту деңгейі жоғары болды. Ал егде жастағы адамдар арасында бұл көрсеткіш төмендеді, 65 және одан үлкен жастағы адамдардың тек бесіден бірі (21%) ғана қамтылған." Үй шаруашылығының табысы, жұмыспен қамту және білім деңгейі осы нәтижелерге әсер етуі мүмкін. Орта тапқа жататын адамдар жұмыс берушілері ұсынатын артықшылықтар арқылы қамтылуы мүмкін, ал зейнеткерлікке шыққан егде жастағы адамдар қамтылмауы мүмкін. Канаданың мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесінде әдеттегі тіс емдік күтім қамтылмайды. Жаңа Шотландия және Квебек сияқты балаларды профилактикалау бағдарламаларын ұсынатын бірнеше провинциялар бар. Басқа провинциялар ауруханада жасалатын медициналық тіс емдік процедуралар үшін пациенттерден ақы алады. Medicare қамтымайтын тіс емдік қызметтерге қуыс тістерді толтыру, әдеттегі тіс емдік тексерулер, қалпына келтіруші және алдын алу тіс емдік көмек, протездер, тіс имплантаттары, көпірлер, таждар, фанералар, инлейлер, рентген сәулелері және ортодонтиялық процедуралар жатуы мүмкін. Алайда, 2022 жылы федералды үкімет жаңа Канадалық тіс емдік жәрдемақы құру туралы хабарлады, ол төмен және орта табысты ата-аналарға әрбір балаға тіс емдік шығыстардың 650 долларға дейін өтеуді қамтамасыз етеді. Бұл жалпыға бірдей мемлекеттік тіс емдік сақтандыруға қарай жасалған қадам болды. 2023 жылы үкімет Канадалық тіс емдік күтім жоспарын құрды, ол 2023 жылдың желтоқсанында құзырлы тұрғындардың қамтылған тіс емдік қызметтерінің құнын төлеу үшін кезең-кезеңімен тіркеуді бастады.
Физиотерапия, еңбек терапиясы және массаж терапиясы
Физиотерапевтердің, еңбек терапевтерінің (ОТ) және тіркелген массаж терапевтерінің (РМТ) қызметтеріне қатысты өтемақы провинциялар бойынша әртүрлі болады. Мысалы, Онтариода провинциялық денсаулық сақтау жоспары, OHIP, ауруханадан шыққаннан кейін физиотерапия мен еңбек терапиясын қамтиды, бірақ массаж терапиясын қамтымайды. Онтариода физиотерапияға өтемақы алу үшін, сақтандырылған адам ауруханадан кемінде бір түн жатып шығуы керек және оған физиотерапия ауру, сырқат немесе жарақаттың салдарынан қажет болуы тиіс, немесе 19 жасқа дейін немесе 65 жастан асқан болуы керек.
Басқа да қамтылу шектеулері
Аяқ күтіміне қатысты көлемі әртүрлі болады. 2019 жылғы мәліметтерге сәйкес, Онтариода Medicare тіркелген подиатрға барған әр сапар үшін 7–16 доллар, бір науқасқа жылына 135 долларға дейін, сондай-ақ рентген сәулесі үшін 30 доллар төлейді. Қарлы жастағы адамдар мен диабетпен ауыратын науқастардың қажеттіліктері осы лимиттен әлдеқайда көп болуы мүмкін, бірақ мұндай шығындарды науқастардың өзі немесе жеке қосымша сақтандыру төлеуі керек. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, провинциялар мен территориялардың көпшілігі (бірақ барлығы емес) жыныс өзгерту хирургиясы (сондай-ақ жынысты растау хирургиясы деп те аталады) және гендерлік дистресске қатысты басқа емдеу түрлеріне қамқорлық көрсетеді. Онтариода жыныс өзгерту хирургиясын жүргізу үшін сақтандыруға қол жеткізу алдында міндетті түрде алдын ала келісім алу қажет. Дегенмен, Канада халқының 84% қамтылған провинцияларда (Британдық Колумбия, Принс-Эдуард аралы және Юкон территориясынан басқа) күтімге қол жеткізу WPATH ережелеріне сәйкес келмейді. Канадада гендерлік көмек күту кезегі ұзақ, ол сегіз жылға дейін созылуы мүмкін. Мүгедектер креслолары және тыныс алу аппараты сияқты түрлі көмекші құралдарға қатысты Канадада үлкен айырмашылықтар бар. Онтариода мұндай құралдар мен жабдықтарды қажет ететін мүгедектерге арналған ең кең тараған бағдарламалардың бірі бар, онда тізімдегі жабдықтар мен керек-жарақтардың 75% төленеді, егер мұндай жабдық немесе керек-жарақтар кем дегенде алты ай бойы қажет болса. Бағдарламада жасқа немесе табысқа қатысты шектеулер жоқ. Басқа медициналық сақтандыру сияқты, федералдық бағдарламалармен қамтылған ардагерлер мен басқа да адамдар провинциялық бағдарламаға жарамайды. Тек белгілі бір типтегі жабдықтар мен керек-жарақтар ғана қамтылады, сондай-ақ санаттарда тек бекітілген сатушылардан алынған бекітілген жабдықтардың үлгілері ғана қамтылады, ал сатушылар үкімет белгілеген бағадан жоғары төлем қабылдамайды.
Қарттар үйлері мен үйдегі күтім
Үйге күтім көрсету – "қосымша" қызмет болып табылады, демек, Канаданың денсаулық сақтау заңы бойынша сақтандырылмайды. Үйге күтім көрсету аурухана және дәрігерлік қызметтер сияқты медициналық тұрғыдан қажетті қызмет деп есептелмейді, сондықтан провинциялық және аумақтық үкіметтер үйге күтім көрсету қызметін ұсынуға міндетті емес. Үйге күтім жасау көмекшілері жұмыстың тұрақсыздығымен, жеткіліксіз штатпен, сондай-ақ әртүрлі типтегі, конвейерлік сипаттағы жұмыстармен және жабдықтар мен тұтыну материалдарына жұмсалатын қаражатты қысқарту сияқты күрделене түсетін қажеттіліктермен бетпе-бет келеді. Үйге күтім жасау көмекшілерінің рөлі өзгерген сайын, оқыту мен білім беруге қажеттілік те арта түседі. Медбикелер мен медициналық көмекшілерден сыни тұрғысынан ойлау, жағдайға сәйкес шешімдер қабылдау және дәлелдерге негізделген күтімді ұсыну күтіледі.
Жергілікті халықтар
Федералды үкімет тікелей жауапты болатын ең ірі топ – Бірінші Ұлттар. Жергілікті халықтар федералдық жауапкершілікте болады және федералды үкімет олардың денсаулық сақтау қажеттіліктерін толыққанды қамтамасыз етуге кепілдік береді. Соңғы жиырма жылда, Бірінші Ұлттар үшін денсаулық сақтау көптеген келісімдерге сәйкес кепілдендірілген құқық болғанына қарамастан, Канада үкіметі Бірінші Ұлттардың жерлері мен ресурстарына қол жеткізу үшін жасаған келісімдерге қарамастан, Федералды үкіметтің Сақтандырылмаған денсаулық сақтау жәрдемақысы бағдарламасы арқылы көздік оптика, стоматология және дәрі-дәрмектерге берілетін көмек күрт азайды. Бірінші Ұлттардың толық құқықты мүшелері көз дәрігеріне және стоматологқа барудың белгілі бір санына құқылы, сонымен қатар көзілдіріктерге, көз тексерулеріне, пломбаларға, тамыр каналдарына және т.б. үшін шектеулі көлемде қамту қарастырылған. Көбінесе Бірінші Ұлттардың өкілдері қалыпты ауруханаларды пайдаланады, ал федералды үкімет провинциялық үкіметке кеткен шығынды толық өтейді. Федералды үкімет сондай-ақ провинциялар тартатын пайдалану ақысын да төлейді. Федералды үкімет Бірінші Ұлттар резерваттарында клиникалар мен денсаулық орталықтарының желісін ұстап тұрады. Провинциялық деңгейде Medicare-мен қатар бірнеше кішкентай денсаулық сақтау бағдарламалары да бар. Олардың ішіндегі ең ірісі – жұмыс істегендерге төленетін өтемақы жүйесі арқылы төленетін денсаулық сақтау шығындары. Федералдық күш-жігерге қарамастан, Бірінші Ұлттар үшін денсаулық сақтау көбінесе тиімді деп есептелмейді. Бұл провинциялардың жауапкершілігіне жатса да, денсаулық сақтаудың үлкен шығындары ұзақ жылдар бойы федералды үкімет тарапынан жартылай қаржыландырылып келеді.
Денсаулық сақтау шығыны
Канаданың денсаулық сақтау жүйесі бір төлеуші жүйе деп аталғанымен, 2018 жылғы Парламент кітапханасының есебінде Канадада "бір ғана денсаулық сақтау жүйесі жоқ" делінген. 1997 жылдан бері жалпы денсаулық сақтау шығындарының шамамен 70% құрайтын мемлекеттік сектордың қаржыландыруы "федералды, провинциялық/территориялық және муниципалды деңгейдегі үкіметтердің, сондай-ақ жұмысшылардың өтемақы қорындарының және басқа да әлеуметтік қамсыздандыру схемаларының төлемдерін қамтиды".
Жеке сектордың қаржыландыруы
Жеке сектордың қаржыландырылуы Канаданың денсаулық сақтау заңымен (CHA) реттеледі, ол провинциялық/территориялық медициналық сақтандыру жоспарларының федералдық үкіметтен толық трансферттерді алуы үшін орындауы тиіс шарттарды белгілейді. CHA сақтандырылған адамдардан сақтандырылатын қызметтер үшін (ауруханаларда немесе дәрігерлермен көрсетілетін медициналық тұрғыдан қажетті көмек ретінде анықталған) ақы алуға рұқсат бермейді. Көптеген провинциялар мұндай төлемдерге қатысты түрлі тыйымдар енгізу арқылы жауап берді. 2006 жылы көптеген дәрігерлер жылдық жалақы алмай, әрбір қабылдау үшін немесе көрсетілген қызмет үшін төлем алады. Жеке телемедициналық қызмет провайдері Maple-дің жүздеген мыңдаған төлеуші қолданушыларының болуы жеке денсаулық сақтау деңгейінің қарқынды өсіп келе жатқандығын көрсетеді.
Жеке медициналық сақтандыру
Канадада жеке медициналық сақтандыру көбінесе жұмыс берушілер арқылы ұсынылады. Көптеген провинцияларда үкіметтік медициналық сақтандыру жоспарымен жабылған күтімге қосымша медициналық сақтандыру сатып алуға тыйым салынған.
Өз қаражаты есебінен шығындар
1988 жылдан 2016 жылға дейін жеке тұлғалар төлеген қалтадан шығындар жыл сайын шамамен 4,6% өсті. 2016 жылы ол бір адамға шаққанда 972 долларды құрады. 1975 жылдан 2009 жылға дейін ауруханалар мен дәрігерлерге жұмсалған шығындар азайды, ал фармацевтикалық препараттарға жұмсалған шығындар артты. Денсаулық сақтаудың үш ең ірі шығынының ішінде фармацевтикалық препараттарға жұмсалған шығын ең көп өсті. 1997 жылы дәрі-дәрмектердің жалпы құны дәрігерлерге жұмсалған қаражаттан асып түсті. 1975 жылы денсаулық сақтаудың үш ең ірі шығыны: ауруханалар (5.5 млрд доллар / 44.7%), дәрігерлер (1.8 млрд доллар / 15.1%) және дәрі-дәрмектер (1.1 млрд доллар / 8.8%). 1990 жылдары ауруханалардың бірігуі ауруханалар арасындағы бәсекелестікті төмендетті. 2010 жылғы Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (OECD) зерттеуі Канаданың әртүрлі провинцияларында күтім көрсетуде айырмашылықтар бар екенін көрсетті. Зерттеуде ауруханаға түсу көрсеткіші адамдар санына және олардың қай провинцияда тұрғанына байланысты өзгеретіні анықталды. Әдетте, халық саны аз провинцияларда дәрігерлер мен ауруханалардың жетіспеуіне байланысты ауруханаға түсу көрсеткіші жоғары болды.
Дәрілік заттар
2018 жылы дәрі-дәрмектер – рецепт бойынша алынатындар да, алынбайтындар да – Канададағы денсаулық сақтау шығындарының екінші бағыты болып, жалпы шығындардың 15,3% құрады. Шығындардың шамамен 26% өсуіне қант диабетіне арналған дәрі-дәрмектер себеп болды. CHA (Канаданың денсаулық сақтау актісі) мемлекеттік провинциялық және аумақтық медициналық сақтандыру саясатында "ауруханада қолданылатын барлық дәрі-дәрмектерді" міндетті түрде қамтуды талап етеді. Ал ауруханадан тыс қолданылатын дәрі-дәрмек шығындары жеке сақтандыру және жеке тұлғалар, сондай-ақ белгілі бір халық топтары үшін провинциялық медициналық сақтандыру арқылы төленеді. 2016 жылы медбикелердің саны Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) орташа көрсеткішінен жоғары, бірақ АҚШ орташа көрсеткішінен төмен болды. 2012 жылы 75 142 дәрігермен дәрігерлердің саны рекордтық деңгейге жетті. Орташа жалақысы 328 000 АҚШ долларына тең. Дәрігерлер жалпы сомадан салық, кеңсе жалдау ақысы, қызметкерлердің жалақысы және жабдықтарға төлейді. Соңғы есептер Канадада дәрігерлердің артық болуы мүмкін екенін көрсетеді, бірақ ауылдық, шалғай және солтүстік аймақтарда әлі де тапшылық болуы мүмкін. Соңғы санақ деректері Канадада дәрігерлер тапшылығы жоқ екенін көрсетсе де, Канаданың қажетті екі жылдық медициналық резидентурасын қанша дәрігер аяқтай алатынына қойылған шектеулер білікті дәрігерлердің медициналық практика құқығына ие болуына кедергі келтіріп, іс жүзінде тапшылыққа әкелуі мүмкін.
Дәрігерге ақы төлеу
Негізгі қызметтерді жеке дәрігерлер көрсетеді (2002 жылдан бастап оларға корпоративтік құруға рұқсат берілді), ал барлық төлемді мемлекет бірдей мөлшерлеме бойынша төлейді. Көптеген отбасылық дәрігерлер бір келу үшін төлем алады. Бұл мөлшерлемелер провинциялық үкіметтер мен провинцияның медициналық қауымдастықтары арасында келісіледі, әдетте жыл сайын. CTV жаңалықтары 2006 жылы Канададағы отбасылық дәрігерлердің орташа жылдық табысы 202 000 долларды құрады деп хабарлады. 2018 жылы медбикелердің төмен жалақысына және пациенттерге көрсетілетін қызмет сапасының төмендеуіне назар аудару мақсатында Квебек провинциясындағы 700-ден астам дәрігер, интерн және медицина студенті өз жалақысын көтеруді тоқтату туралы онлайн петицияға қол қойды.
Кәсіби ұйымдар
Әр провинция өз медициналық практикасын дәрігерлер мен хирургтардың өзін-өзі басқару колледжі арқылы реттейді, ол дәрігерлерге лицензия беруге, практика стандарттарын белгілеуге және өз мүшелерін тергеуге және тәртіптік жаза қолдануға жауапты. Ұлттық дәрігерлер қауымдастығы – Канадалық медициналық қауымдастық (CMA) деп аталады; ол өзінің миссиясын «Канада дәрігерлеріне қызмет ету және біріктіру, сондай-ақ Канада халқымен серіктестікте денсаулық пен денсаулық сақтаудың ең жоғары стандарттарын қорғау» деп сипаттайды. 1984 жылғы Канада денсаулық сақтау туралы заң қабылданғаннан бері CMA мемлекеттік қаржыландырылатын жүйені сақтауды ынталы түрде қолдайды, оның ішінде қаржыландыруды арттыру үшін федералды үкіметке лобби жасап, Денсаулық сақтау әрекеті лоббисінің (HEAL) негізін қалаушы мүшесі (және белсенді қатысушысы) болып табылады. 2008 жылдың желтоқсан айында Канаданың Акушерлер мен гинекологтар қоғамы акушерлер мен гинекологтардың жетіспеушілігін хабарлады. Есепте Канадада 1370 акушер жұмыс істейтіні және олардың саны бес жыл ішінде кем дегенде үштен бір бөлігіне азаятыны күтілуде делінген. Қоғам үкіметтен акушерлік және гинекология мамандықтарына медициналық оқу орындарындағы орындар санын үш жыл бойы жылына 30 пайызға арттыруды сұрап отыр, сондай-ақ дәрігерлерді шағын қауымдастықтарға жұмысқа жіберуді ұсынады, осылайша оларды сол жерде тұруға ынталандыруды көздейді. Кейбір провинциялық медициналық қауымдастықтар жеке сектордың үлесін кеңейтуді жақтады. Бұл, белгілі бір дәрежеде, шығындарды қатаң бақылаудың салдары болды. CIHI есебі бойынша, Канададағы дәрігерлерге жұмсалатын шығындардың 99% мемлекеттік сектордан түседі, сондықтан дәрігерлер – әсіресе операциялық бөлме уақыты шектеулі болғандықтан жоспарлы емдеулерді жүргізетіндер – басқа да кіріс көздерін іздеуге мәжбүр болды. CMA президенттігі провинциялар арасында кезекпен ауысады, провинциялық қауымдастық кандидатты сайлайды, ол әдетте CMA жалпы жиналысында бекітіледі. Дэйдің таңдалуына қарсылық болғандықтан, оған басқа дәрігер шақырды, бірақ бұл әрекет сәтті болмады.
Облыстық бірлестіктер
Денсаулық сақтау провинциялық/аумақтық құзыретына жататындықтан, дәрігерлердің мүддесінен келіссөздерді Онтарио медициналық қауымдастығы сияқты провинциялық қауымдастықтар жүргізеді. Канадалық дәрігерлердің пікірлері әртүрлі болды, әсіресе жеке қаржыландыруға рұқсат беруді қолдау тұрғысынан. Канадалық дәрігерлердің «Medicare» жүйесін дамыту тарихын C. Дэвид Нейлор сипаттаған. 1991 жылы Онтарио медициналық қауымдастығы провинциялық жабық ұйымға айналуға келісті, бұл OMA кәсіби одағына монополия мәртебесін берді. Сыншылар бұл шара мүшелерінің табысын қамтамасыз ету үшін дәрігерлердің санына шектеу қойды деп санайды. 2008 жылы Онтарио медициналық қауымдастығы мен Онтарио үкіметі дәрігерлердің жалақысын 12,25 пайызға өсіру туралы төрт жылдық келісімге келді, бұл Онтарио тұрғындарына қосымша 1 миллиард долларға түсуі күтілді. Онтарионың сол кездегі премьер-министрі Далтон МакГинти: «Біздің міндетіміз, әрине, дәрігерлерді тарту және Онтариода ұстап тұру үшін бәсекеге қабілетті болуды қамтамасыз ету» деді.
Денсаулық сақтау шығыны мен халықтың қартаюы
2019 жылға қарай Канаданың қарт тұрғындарының саны денсаулық сақтау шығындарын жылына шамамен 1%-ға арттырды. 2013 жылы жалпы сома 211 миллиард долларға жетіп, әр адамға орташа есеппен 5988 доллар тиді. 1975-2012 жылдар аралығындағы Ұлттық денсаулық сақтау шығындарының көрсеткіштері өсу қарқынының төмендеп бара жатқанын көрсетеді. Шамалы экономикалық өсім және бюджет тапшылығы оны тежеп тұр. Үшінші жыл қатарынан денсаулық сақтауға жұмсалатын қаржының өсуі жалпы экономикадан төмен болады. Канаданың жалпы ішкі өнімдегі (ЖІӨ) үлесі 2012 жылы 11,6%-ға дейін төмендеді, бұл 2011 жылы 11,7% және 2010 жылы рекордтық 11,9% көрсеткіштен кем. 2007 жылы жалпы шығындар ЖІӨ-нің 10,1%-ын құрады, бұл Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) елдерінің орташа көрсеткішінен сәл жоғары, бірақ АҚШ-тағы ЖІӨ-нің 16,0%-ынан төмен. 1999 жылдан бері Канаданың денсаулық сақтау шығындарының 70%-ы мемлекеттік сектордан, ал 30%-ы жеке сектордан қаржыландырылады. Мемлекеттік сектордың қаржыландыруына ауруханалар мен дәрігерлерге жұмсалатын шығындардың көп бөлігі кіреді, ал қалған 30%-ы негізінен жеке тұлғалар жеке немесе жұмыс орны арқылы сақтандыру немесе өз қаражатынан төлейді. Жеке денсаулық сақтау шығындарының жартысы жеке сақтандырудан, ал қалған жартысы өз қаражатынан төленетін төлемдерден тұрады. 2001 жылы Канада Корольдік дәрігерлер және хирургтар колледжінің жылнамасында жарияланған мақалада, шығындарды азайтуды талдау үшін фармакоэкономикалық тұрғыдан қарағанда, жеке ауруханалардың үнемдеген қаражаты провинциялардың шығындарын арттыруы мүмкін екені көрсетілді.
Облыстар бойынша денсаулық сақтау шығыстары
Көптеген мемлекеттік медициналық сақтандыру қызметтерін жоспарлау және қаржыландыру провинциялар мен аумақтардың жауапкершілігінде. Денсаулық сақтау жүйесінің сипаттамалары аймақтық деңгейде әртүрлі болады. Канада бойынша жан басына шаққандағы денсаулық сақтауға жұмсалатын қаражат әртүрлі: Квебек ($4,891) және Британдық Колумбия ($5,254) ең төменгі көрсеткіштерді, ал Альберта ($6,072) және Ньюфаундленд ($5,970) ең жоғары көрсеткіштерді көрсетеді. 2003 жылғы Лайтманның мақаласында былай делінген: "Канададағы тауар түріндегі қызмет көрсету, тиімділігі тұрғысынан американдық нарықтық тәсілден артық". АҚШ-та жалғыр өнімнің (ЖӨӨ) 13,6 пайызы медициналық көмекке жұмсалады. Ал Канадада Medicare жүйесіне ЖӨӨ-нің 9,5 пайызы ғана жұмсалады, "өйткені жеке сақтандыру компанияларының пайда табуға мүдделілігі жоқ". Лайтман сондай-ақ, тауар түріндегі қызмет көрсету жүйесі АҚШ-та кең таралған жарнаманың көп бөлігін жояды және осы жүйедегі әкімшілік шығындардың төмендігін қамтамасыз етеді. Канаданың тауар түріндегі жүйесінде дәрігерлердің табысын тексеру және қарыз мәселелері болмағандықтан, дәрігерлердің шот-фактура жасау және жинау шығындары дерлік нөлге дейін төмендейді.
Қоғамдық пікір
2020 жылғы сауалнамаға сәйкес, канадалықтардың 75% «өз денсаулық сақтау жүйесімен мақтанады». 2020 жылдың 31 тамызында PBS жариялаған мақала АҚШ денсаулық сақтау жүйесін Канадамен салыстырып, Оттава университетінің Денсаулық сақтау құқығы, саясаты және этика орталығының директоры Коллин Флодтың «жетілген денсаулық сақтау жүйесі жоқ» және «Канада жүйесі де кемшіліксіз емес» деген сөздерін келтірді. Дегенмен, канадалықтар «өздеріне барлығы үшін риза». Кейде бұл жағдай канадалықтардың «арзан бағамен жақсы нәтижелерге» талап етуін тоқтатқан. Оның айтуынша, канадалықтар «кем дегенде, [біздің денсаулық сақтау жүйесіміз] американдық жүйе сияқты емес екеніне әрқашан көңіл көтереді». 2009 жылғы Nanos Research сауалнамасы көрсеткендей, канадалықтардың 86,2% «Канаданың денсаулық сақтауын күшейту үшін» «қоғамдық шешімдерді» «қолдайды немесе нық қолдайды». Канадалық денсаулық сақтау коалициясы тапсырыс берген зерттеуде «барлық демографиялық топтардағы» канадалықтардың «жекеменшік емес, мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесін» бағалайтынына «сенімді дәлелдер» бар екені айтылды. Strategic Counsel жүргізген сауалнамада канадалықтардың 91% өздерінің денсаулық сақтау жүйесін АҚШ үлгісінен артық көреді. 2009 жылғы Harris Decima сауалнамасы көрсеткендей, канадалықтардың 82% өздерінің денсаулық сақтау жүйесін АҚШ-тағы жүйеден артық көреді. 2003 жылғы Gallup сауалнамасы бойынша, канадалықтардың 57%-ы, Ұлыбританиядағы 50%-ы және американдықтардың 25%-ы «елде қолжетімді әлеуметтік денсаулық сақтауға» «қанағаттанған» немесе «шамалы қанағаттанған». Американдықтардың 44%-ы осыған қарсы болса, канадалықтардың тек 17%-ы ғана «ешқандай қанағаттанбаған». 2003 жылы американдықтардың 48%-ы, канадалықтардың 52%-ы және британдықтардың 42%-ы қанағаттанғандарын айтты. 2016 жылғы Канада Денсаулық сақтау ақпарат институтының сауалнамасы көрсеткендей, канадалықтар АҚШ және Швейцарияны қоса алғанда, басқа 11 елдің азаматтарына қарағанда денсаулық сақтау қызметтерін алу үшін ұзақ күтеді. 2021 жылғы Ipsos сауалнамасында канадалықтардың 71%-ы денсаулық сақтау жүйесі халықтың қажеттіліктеріне жауап беру үшін тым бюрократиялық екенімен келісті.
Күту уақыты
2020 жылғы 28 мамырдағы Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) есебінде мүше елдерде күту уақытын зерттеген – олардың барлығы жоғары табысы бар, демократиялық елдер және өте жоғары Адам даму индексіне (АДИ) ие, денсаулық сақтау қызметтерін ұзақ күту уақыты ЭЫДҰ елдерінің көпшілігінде маңызды саясат мәселесі екені анықталды. 2017 жылы Канада күту уақыты және күтімге қолжетімділік бойынша ЭЫДҰ көрсеткіштерінде орташа көрсеткіштен жоғары орын алды, күтім сапасы және ресурстарды пайдалану бойынша орташа баллдарға ие болды. 1980 және 1990 жылдары тізе және жамбас алмастыру сияқты кейбір операцияларды күту уақыты ұлғайған. 2002 жылғы Романовтың Корольдік комиссиясының есебі шығарылғанға дейін бір жыл бұрын, 2001 жылы Онтарио денсаулық сақтау коалициясы (ОДСК) медициналық сақтандыруға провинциялық және федералдық қаржыландыруды ұлғайтуды және провинциялық қаржыландыруды қысқартуды тоқтатуды қажетсіз күту уақытына шешім ретінде талап етті. 2002 жылдың желтоқсан айында Романовтың баяндамасында «облыстық және аумақтық үкіметтер күту тізімдерін тиімдірек басқару үшін орталықтандырылған тәсілдерді қолдану, стандартты критерийлер белгілеу және науқастарға қанша уақыт күтуге болатыны туралы нақты ақпарат беру арқылы дереу әрекет етуі керек» деген ұсыныс жасалды. 2007 жылдың сәуірінде премьер-министр Стивен Харпер барлық он провинция мен үш аумақ 2010 жылға дейін күту уақытын кепілдендіретінін жариялады. Канадалықтарға төмендегі басымдық салалардың кем дегенде бірінде дер кезінде медициналық көмекке қол жеткізу кепілдендіріледі: қатерлі ісікпен күресу, жамбас-буын алмастыру, жүрекке көмек көрсету, диагностикалық бейнелеу, катаракта операциялары немесе алғашқы медициналық көмек. 2015 жылы «Дұрыс таңдау» Канада 2015 жылы дәлелдерге негізделген медицинаны насихаттады. Осындай ұйымдар дәрігерлер мен науқастардың қарым-қатынасын жеңілдетуге, Канадада қажетсіз күтім мен күту уақытын қысқартуға бағытталған. 2014 жылы Новая Шотландияда тізе алмастыру үшін күту уақыты Дания, Германия, Нидерланды және Швейцариямен салыстырғанда әлдеқайда ұзақ болды. АҚШ-та орналасқан Комонвелл қорының 2016 жылғы зерттеуінде Канаданың барлық қызмет санаттары бойынша күту уақыты 11 зерттеуге алынған елдердің (Австралия, Канада, Франция, Германия, Нидерланды, Жаңа Зеландия, Норвегия, Швеция, Швейцария, Ұлыбритания және АҚШ) төменгі немесе төменгі екінші орында тұрды. Канаданың жедел жәрдемге күту уақыты 11 елдің ішіндегі ең ұзақ болды, 29% канадалықтар соңғы рет жедел жәрдем бөліміне барған кезде төрт сағаттан астам уақыт күткендерін хабарлады. Канадада дәрігерге бару үшін ең ұзақ уақыт күту уақыты бар, 56% канадалық төрт аптадан астам уақыт күтеді. Канада күту уақытының барлық басқа санаттарында соңғы орынға ие болды, соның ішінде сол немесе келесі күнгі кездесулер, дәрігерлерден сол күні жауаптар және таңдамалы хирургиялар, Швеция сағаттық күтімге қолжетімділік бойынша төменгі орынға ие болды. 2016 жылғы зерттеуде сондай-ақ, үкіметтік инвестицияларға қарамастан, Канаданың күту уақытын жақсарту 2010 жылғы зерттеумен салыстырғанда елеулі болмады. Фрейзер институтының «2021 жылы кезегіңізді күту: Канададағы денсаулық сақтауды күту уақыты» баяндамасында жалпы дәрігердің жолдамасын алу мен маманның таңдамалы емделуін күтудің орташа уақыты 1993 жылы 9,3 аптадан 2021 жылы 25,6 аптаға дейін өскен. Әйелдер денсаулығына байланысты мәселелерді көбірек сезінеді деп болжанған, себебі олардың денсаулығын нығайтатын материалдық және әлеуметтік өмір жағдайларына қолжетімділігі төмен, сондай-ақ олардың жыныстық және некелік рөлдеріне байланысты стресс деңгейі жоғары. Сонымен қатар, зерттеулер көрсеткендей, аз табыс алатын және үйден тыс жерде толық жұмыс істейтін әйелдердің денсаулығы ерлерге қарағанда нашар. Әйелдердің үй шаруашылығындағы негізгі күтім жасаушы ретінде атқаратын қосымша жауапкершіліктері қосымша стресс тудырады, сонымен қатар дәрігерлік кездесулерді жоспарлау мен кездесудің қиындығын арттырады; бұл салдарлар ерлерге қарағанда әйелдердің өз денсаулығын нашар бағалауын, сондай-ақ олардың қанағаттандырылмаған медициналық көмекке деген қажеттіліктерін түсіндіреді.
Денсаулық сақтауды жекешелендірудің әсері
Канадада денсаулық сақтауға ерлер мен әйелдердің қолжетімділігіндегі теңсіздік, әсіресе денсаулық сақтауды жекешелендіруге қатысты сын тудырды. Денсаулық сақтау шығындарының көп бөлігі Medicare жүйесінде қамтылса да, бұрын мемлекеттік қаржымен төленетін кейбір медициналық қызметтер жеке және жұмыс берушілер ұсынатын қосымша сақтандыруға ауыстырылды. Бұл өзгеріс екі жынысқа да әсер еткенімен, әйелдерге көбірек әсер етті. Әйелдер ерлерге қарағанда көбінесе қаржылық тұрғыдан тұрақсыз болады, ал жеке төлемдер олар үшін ауыр жүк болып табылады. Сонымен қатар, көптеген әйелдер толық емес жұмыспен қамтылған немесе қосымша сақтандыру ұсынылмайтын салаларда жұмыс істейді, мысалы, үй шаруасымен айналысады. Осы себепті, әйелдер дәрі-дәрмек пен медициналық қызметтердің құнын өтеу үшін жеке сақтандыруға ие болу ықтималдығы төмен. Мемлекеттік қаржыландырудан жеке қаржыландыруға көшу отбасылардың оларды күтуші ретінде қарауына байланысты әйелдерге қосымша жүктеме салған. Мемлекеттік қаржының азаюы күтімді әйелдерге ауыстырды, "оларға үйде көбірек қолдау көрсету қажеттігін" тудырды. Әйелдердің жүктілік сияқты қосымша денсаулық сақтау қажеттіліктері гендерлік айырмашылықты одан әрі күшейтеді. Канада халқының шамамен жартысын құраса да, әйелдер Канаданың денсаулық сақтау жүйесінің көп бөлігін пайдаланады. Жақында жүргізілген тағы бір зерттеу осы қатынасты қайта бағалап, жоғары білімі немесе табысы бар адамдар ұзақ өмір сүретінін және денсаулыққа байланысты өмір сүру ұзақтығының артатынын көрсеткен ұқсас нәтижелерге келді. Зерттеу Канадада айқын сатылы градиентті анықтады, онда әлеуметтік жағдай жақсарған сайын өмір сүру ұзақтығы мен денсаулыққа байланысты өмір сүру ұзақтығы біртіндеп артады. Әлеуметтік-экономикалық жағдай мен денсаулық арасындағы кейбір қатынастарды тікелей әсер ету арқылы түсіндіруге болады. Жоғары табыс деңгейі жоғары сапалы ресурстарды, соның ішінде азық-түлік, өнімдер мен баспананы сатып алуға, сондай-ақ қызметтерге жылдам қол жеткізуге мүмкіндік береді. Жоғары білім алу көбінесе денсаулық сауаттылығының артуына және денсаулықты сақтауға бағытталған өмір салтын қабылдауға әкеледі деп есептеледі. Әлеуметтік-экономикалық жағдай мен денсаулық арасындағы ықтимал қатынастарды түсіндіру үшін ұзақ және күрделі жолдарды да қолдануға болады. Кедейліктің ұзақтығы созылмалы стресс деңгейінің жоғарылауымен байланысты. Жақындағы зерттеулер осы стресс деңгейінің әлеуметтік және қоршаған орталық стрессорларға тұрақты түрде ұшыраған адамдардың биологиялық "тозуына" қалай әкелуі мүмкін екенін сипаттады. Жоғары стресс және төменгі әлеуметтік-экономикалық жағдай қан қысымының жоғарылауымен, холестерин деңгейінің нашарлауымен және басқа да жүрек-қан тамырлары ауруларының қаупінің артуымен байланысты.
Қара қауым
Канадалық денсаулық сақтау жүйесінде қара нәсілді азаматтар ашық зорлық-зомбылықтан бастап, күнделікті ұсақ-түйексіз кемсітушілікке дейін кең таралған кемсітушілікке ұшырайды, бұл сенімді жоғалтуға және қара канадалықтардың медициналық көмекке жүгінуден тартынатынына себеп болады. Торонто аймағында жүргізілген сандық зерттеуде барлық 24 қара нәсілді әйел денсаулық сақтау саласында объектілеуге, жаман қарым-қатынасқа және тең емес билік қатынастарына тап болды. Бұл тарихи қысым үлгілерін көрсетеді және денсаулық сақтауға қол жеткізу қиындықтары кезінде нәсілдік теңсіздіктің болуын аңғартады. Қара канадалықтар ревматоидты артрит және псориаз сияқты ауруларға арналған биологиялық препараттарды, мысалы, дәрі-дәрмектерді ақ пациенттерге қарағанда аз көлемде алады. Сонымен қатар, дәрігерлермен жеке кездесулердің және клиникалық сынақтарға қатысудың шектеулі болуы емнің тиімділігін растауды қиындатады. Канададағы барлық азаматтарға қолжетімді денсаулық сақтауға қарамастан, әлеуметтік-экономикалық жағдай бұл теңсіздіктерді күшейтеді, төмен кірісті азаматтардың рецепт бойынша дәрі-дәрмектерге және мамандандырылған көмекке қол жеткізуіне кедергі келтіреді. Мысалы, Онтариода қара нәсілді азаматтар халықтың 5% құрайды, бірақ жаңадан анықталған ЖИТС жұқтырғандардың төрттен бірін құрайды. Сонымен қатар, Торонтодағы COVID-19 пандемиясының алғашқы 14 айында қара нәсілді азаматтар аурудың 14% және ауруханаға жатқызудың 15% құрады, бұл қала халқының 9% құрауына қарамастан. Бұл деректер қара канадалықтар денсаулық сақтау қызметкерлерінен сезімталдық пен кемсітушілікке ұшырайтынын көрсетеді, бұл адамдарды көмекке жүгінуден бас тартады және денсаулық көрсеткіштеріндегі теңсіздіктерді күшейтеді. Зерттеулер расизмнің денсаулыққа және канадалық денсаулық сақтау жүйесіне тигізетін әсерін жоғарылатуға бағытталған, дәлелдерге негізделген денсаулықты нығайту шаралары мен араласулар денсаулық теңдігін қамтамасыз ету, денсаулық сақтау жүйесіне сенімді қалпына келтіру және Канададағы қоғамдық денсаулықты жақсарту үшін маңызды екенін көрсетеді. Сонымен қатар, нәтижелерді бақылау үшін этикалық принциптерді сақтай отырып, этностық және нәсілдік деректерді бөліп жинау канадалық денсаулық сақтау жүйесінде позитивті өзгерістерге қол жеткізу үшін қажет.
Жергілікті қоғамдастық
Канададағы түпкі халықтардың әртүрлі себептермен денсаулық сақтау қызметтеріне тең қол жеткізе алмайтыны әдебиеттерде жақсы дәлелденген. Бұл теңсіздіктің басты себебі – түпкі халықтардың тұратын жерлері. Statistics Canada мәліметінше, метистердің көпшілігі қалалық орталықтарда тұрады, ал алғашқы халықтардың шамамен жартысы резервацияларда тұрады. Солтүстік ауылдық аймақтарда денсаулық сақтау мамандарын тарту және ұстап тұру қиындыққа соғып, қызметтердің жетіспеушілігіне және денсаулық сақтауға қолжетімділіктің төмендеуіне әкеледі. Инуиттердің Нуннангат аймағында тұратындарының тек 23%-ы ғана тұрақты түрде барып емделетін дәрігері бар екені анықталды. Сонымен қатар, солтүстік аймақтарда денсаулық сақтауға қолжетімділіктің шектеулі болуына байланысты көптеген адамдар қажетті көмек алу үшін Оңтүстік Онтариоға ұзақ сапарға мәжбүр болады. Бір зерттеуде Канаданың Риголет қаласындағы инуит қауымының ұзақ қашықтықтан денсаулық сақтау қызметтерін алумен байланысты тікелей және жанама шығындары, оның ішінде жалақысы төленбеген еңбек, психикалық денсаулыққа жұмсалатын шығындар, көлік шығындары және басқа да шығындар зерттелді. Нәтижесінде, бұл қауымдастықтың денсаулық сақтауға жұмсалатын шығындары Канаданың басқа аймақтарына қарағанда жоғары. Денсаулық сақтауға тең емес қолжетімділіктің тағы бір маңызды себебі – Канадада сақталатын нәсілшілдік көзқарастар. 2012 жылы Канаданың Денсаулық сақтау кеңесі денсаулық сақтау қызметкерлері, зерттеушілер және түпкі халықтардың өкілдерімен бірқатар кездесулер өткізді. Олардың пікірінше, мәселенің көп бөлігі денсаулық сақтау жүйесінде жатыр. Көптеген түпкі халықтар стереотиптерге, нәсілшілдікке және қорқынышқа байланысты негізгі денсаулық сақтау қызметтеріне сенімсіздікпен қарайды. Бір қатысушы өз тәжірибесін "кемсітушілікпен қарау, айыптау, назардан тыс қалу, стереотиптік, нәсілдік және кемсітушілікпен қарау" деп сипаттады. Сонымен қатар, Канаданың Денсаулық сақтау кеңесі тең қолжетімділіктің жоқтығын Канададағы жүйелі нәсілшілдіктің салдары деп атады. Қатысушылар денсаулық сақтау қызметтеріне қолжетімділіктің шектеулі болуын жүйеде кездесетін нәсілшілдік пен гендерлік теңсіздікпен байланыстырды. Осы зерттеуде зерттеушілер денсаулық сақтау саласының түрлі қызметкерлерімен, соның ішінде бірнеше негізгі ақпарат берушілермен сұхбат жүргізді. Олар денсаулық сақтау жүйесінің мәдени қауіпсіздікті қамтамасыз етудің маңыздылығын атап өтті. Сондай-ақ медициналық мектептерде стереотиптерге байланысты проблемалардың көп екендігі және Канаданың түпкі халықтарға бағытталған оқытуды күшейту қажеттігі талқыланды. Денсаулық сақтаудағы айырмашылықтарды жою үшін медициналық мектептер мен денсаулық сақтау мекемелерінде білім беруді және хабардарлықты арттыру ұсынылды. Зерттеуші Эмили Колпитц Новая Шотландиядағы ЛГБТ мүшелерінің денсаулық сақтау саясатында түсініксіз немесе алшақтырғыш тілге тап болатынын мәлімдеді. Колпитцтің сөзіне göre, "медициналық қабылдау формаларының гетеронормативтік және гендерлік бинарлық тілі мен құрылымы ЛГБТ адамдарын шеттетуі мүмкін". Колпитц бұрынғы зерттеуде Новая Шотландиядағы гей және трансгендер әйелдермен кездескенде, науқастар денсаулық сақтаумен айналысатын қызметкерлермен кездесуде ыңғайсыздық сезінгенін және денсаулық сақтау саясатының тілінен қорқып, олардың жыныстық сәйкестігіне байланысты жеткілікті денсаулық сақтауды ала алмайтынына алаңдағандарын айтты. Зерттеуші Джудит МакДоннелл ЛГБТ мүшелерінің, әсіресе балалы лесбиянкалардың денсаулық сақтау саясатын түсінуде қиындықтарға тап болатынын мәлімдеді. МакДоннелл ЛГБТ әйелдерінің балалы болу процесінің әр кезеңінде қиындықтарға тап болатынын және түсіне алатын ақпарат алу үшін репродуктивті денсаулық клиникаларында және босанғаннан кейін немесе ата-аналық қолдау сияқты жеке және кәсіби құралдарға сүйенуге тура келетінін айтты. ЛГБТ қауымдастығының денсаулық сақтау қажеттіліктеріне бірқатар әлеуметтік, мінез-құлықтық және құрылымдық факторлар әсер етеді. Әдебиеттің әртүрлі зерттеулері ЛГБТ қауымдастығымен байланысты денсаулықтың айырмашылықтарын және бұл адамдардың денсаулық сақтау қызметтерін қалай теріс бағаға көтеретінін анықтады. Мысалы, депрессия мен алаңдаушылық, тамақтану бұзылыстары, семіздік және жүрек-қан тамырлары аурулары сияқты психикалық аурулар ЛГБТ адамдарының арасында жиі кездеседі және маңызды мәселе болып табылады. Лесбиянкалардың отбасылық дәрігерге жүгіну көрсеткіштері төмен. ЛГБТ адамдарының денсаулық сақтаудағы айырмашылықтарына байланысты тағы бір кедергі – қоғамда сақталатын стигма. Сонымен қатар, ЛГБТ адамдары денсаулық сақтау тарихы циснормативтік және гетеронормативтік болғандықтан, денсаулық сақтауға жүгінуден қорқуы мүмкін. Нәтижесінде, ЛГБТ адамдары кемсітушілікке қорқынышпен қарап, негізгі денсаулық сақтау қызметтеріне жүгінуге аз бейім. Мәдени құзыреттілік ЛГБТ қауымдастығының алатын күтімінің сапасын бағау үшін маңызды фактор болып табылады, өйткені денсаулық сақтау қызметкерлері мен жүйелерде мәдени құзыреттіліктің жетіспеуі ЛГБТ адамдарының өмір сүру ұзақтығын қысқартуға, өмір сапасын төмендетуге және жедел және созылмалы аурулардың тәуекел деңгейін арттыруға әкеледі. ЛГБТ қауымдастығының алатын күтімінің сапасын жақсарту үшін маңызды факторлардың бірі – пациент пен дәрігер арасындағы байланыс. ЛГБТ адамдарының көптеген денсаулық тәуекелдері денсаулық сақтау қызметтерінен қашудан немесе оларға наразы болудан туындайды, бұл пациенттің денсаулық сақтаумен айналысатын қызметкерлері жасаған болжамдарға, мысалы, пациенттің сексуалды бағдары мен мінез-құлқына байланысты. "Денсаулықты иммигрант эффектісі" – иммигранттардың Канадаға келгенде елде туған адамдарға қарағанда денсаулығы жақсы болатынын мойындайтын термин. Алайда, уақыт өте келе, иммигранттардың денсаулықтарының артықшылығы төмендеуі мүмкін. Бұл денсаулықтың төмендеуіне бірнеше факторлар әсер етеді, оның ішінде: нәсілдік дискриминация, иммиграцияның стресі, денсаулық сақтау мамандарына қолжетімділіктің шектеулі болуы және басқа да факторлар. Сонымен қатар, дәрігерлердің таралуы иммигранттардың негізгі денсаулық сақтау қызметтерін пайдалануына тікелей әсер етеді. Иммигранттар көбінесе қала маңында қоныстанады, ал ұзақ мерзімді иммигранттар қала маңына көшуге бейім. Бұл аймақтар иммигранттар үшін ең қолжетімді бағадағы тұрғын үй ұсынады, бірақ бұл "кеңістіктік сәйкессіздікке" әкеледі. Басқа нәсілдік иммигранттар, әсіресе зейнеткерлер, психикалық денсаулық қызметтеріне жүгінуге тартыншақтық танытуы мүмкін, себебі бұл мәселелерге байланысты стигма бар. Канададағы иммигранттар психикалық денсаулық сақтау қызметтеріне қолжетімділікке кедергілерге тап болады. Негізгі денсаулық сақтауға қолжетімділік сияқты, денсаулық сақтаумен айналысатын қызметкерлер мен иммигранттар арасындағы тілдік кедергі психикалық денсаулық сақтауды ұсынудағы ең үлкен қиындықтардың бірі болып табылады және көбінесе қызметтердің жетіспеушілігіне әкеледі. Иммигранттардың көптеген топтары, оның ішінде африкалық әйелдер, латын Америкасының ер адамдары, ирандық иммигранттар және Оңтүстік Азиялық иммигранттар ағылшын тілінен басқа тілдерде ұсынылатын қызметтердің шектеулі болуына байланысты психикалық денсаулық сақтау қызметтерін аз пайдаланады, бұл олардың психикалық денсаулық сақтауға қолжетімділігін қиындатады. Бір зерттеуде иммигранттар психикалық денсаулық кеңес беру қызметтерінен қашу себептері талқыланды немесе олардан тиесілі пайда көре алмады, себебі жеткілікті кәсіби аударма қызметтерінің болмауы. Монреальде жүргізілген тағы бір зерттеуде иммигранттардың психикалық денсаулық сақтау қызметтеріне жүгінуге тартынған себептері зерттелді. Олар иммигранттардың Батыс дәрігерлерінің фармацевтикалық препараттарды қолдануға тым бейімділігіне қатысты көзқарасы, ал олардың өзі қадірлі санаған дәстүрлі медицина мен рухани емдік тәжірибелерге сенедінін анықтады.
Босқындар
Канададағы босқындар денсаулық сақтауға қол жеткізуде көптеген қиындықтарға тап болады, мысалы, денсаулық сақтау қажеттіліктері туралы білімнің жетіспеуі, бұл мәселелер қоғамдық денсаулық сақтау бастамалары мен саясатында жиі ескерілмейді. Иммигранттар мен босқындар денсаулықтағы теңсіздіктерден туындаған жағымсыз салдарларға ең көп бейім топтардың қатарында; нәсіл, әлеуметтік-экономикалық жағдай, табыс, азаматтық мәртебе және басқа да әлеуметтік факторлар денсаулық сақтаудағы теңсіздікті күшейтеді. Иммигранттарға қарағанда босқындар көбінесе туған елдеріндегі бұрынғы ауруларға байланысты қосымша медициналық көмекке мұқтаж болады. 2012 жылғы «Канаданың иммиграциялық жүйесін қорғау туралы» заң босқындарды жіктейтін және осы жіктелімдерге сәйкес күтім деңгейін анықтайтын жүйені құрды. Босқындарға олардың туған елі мен басқа да факторларға байланысты әртүрлі деңгейдегі көмек көрсетілді. Босқындарға медициналық көмек көрсету бағдарламаларының өзгеруі босқындарға медициналық қызмет көрсетудің жетіспеуіне байланысты жедел жәрдем бөлімшелеріне (ER) жүгіну санының артуына әкелді. Бұл, Канада азаматтарының денсаулық сақтаудың жалпы құнының өсуіне қатысты алаңдаушылықтарын тудырды. Бір зерттеуге сәйкес, IFHP-ға қаржыны кесіп тастау ER шығындарын өтеуге көмектесетін бағдарламаларға қаржыландыруды да күмәнді етті. 2014 жылдың шілдесінде Канаданың Федералды соты пана іздеушілерге медициналық қызмет көрсетуден бас тартуды «қатыгез және ерекше жазалау» деп таныды, демек, конституцияға қайшы екенін мәлімдеді. Бір зерттеу саясаткерлер, дәрігерлер және зерттеушілер арасында ашық диалог жүргізуді, сондай-ақ босқындарға қатысты денсаулық сақтау жүйесінде туындайтын мәселелерді тиімді шешу үшін қоныс аудару бағдарламаларымен бірлесіп жұмыс істеуді ұсынды. Зерттеуде алғашқы медициналық көмекке қолдау көрсету және медициналық мектептерде әлеуметтік жауапкершілікке бағытталған оқыту жүргізу денсаулық сақтау жүйесінің босқындарға қатысты денсаулық сақтауға тұрақты жауап беруіне көмектесетіні атап өтілді. Канаданың Квебек провинциясында жүргізілген зерттеуде зиякерлік қабілеті шектеулі адамдардың денсаулық сақтауды пайдалануы және оған қол жеткізуі жалпы халықпен салыстырылды. Зерттеуге қатысқандардың шамамен 30 пайызы өткен жылы толық медициналық тексеруден өтпегенін хабарлады, бұл 2018 жылғы Канадалық консенсус ережелерінде зиякерлік қабілеті шектеулі адамдарға алғашқы медициналық көмек көрсететін дәрігерлерге ұсынылған кеңеспен сәйкес келеді. Жалпы халықпен салыстырғанда, 18-69 жас аралығындағы зиякерлік қабілеті шектеулі әйелдер жатыр мойнының қатерлі ісігінен тексеруден сирек өтеді. Нәтижелер көрсеткендей, олардың соңғы үш жылда Пап-тест тапсыру ықтималдығы мүгедектігі жоқ ұқсас жастағы әйелдерге қарағанда 1,5 есе төмен.
Өзін-өзі өлтіруге жәрдемдесуді ынталандыруға қосымша ынталандыру
Канадада кем дегенде 2016 жылдан бері «өлімге құқық» деп аталатын заңмен рұқсат етілген, яки эвтаназия заңдастырылған. Сарапшылар Канададағы дәрігерлер мен медициналық қызметкерлердің әлеуметтік медицина жүйесіне негізделген мемлекеттік бюджеттің шектеулерінен туындаған шығындарды қысқарту мақсатында пациенттерді ерте немесе тіпті қажетсіз эвтаназия таңдауға итермелеуге қосымша стимулдары болуы мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. Reason журналының Скотт Шекфорд 2022 жылдың 7 қыркүйегінде былай деп хабарлады: «Өлмек құқығының философиялық негіздемесі, өкінішке орай, денсаулық сақтауды қаржыландырып, қолжетімділікті бақылайтын елде қиын шешімдерге әкелуі мүмкін. Бұл Канадада байқалып отыр, онда кейбір азаматтар денсаулық сақтау қызметкерлерінің мүмкіндігі шектеулі жандар мен басқа да созылмалы аурулары бар адамдарды өзіне-өзі қол жұмсауға итермелеп отырғанын айтады». Кацтың зерттеуі, 1996–1997 жылдардағы Ұлттық халық денсаулығы сауалнамасының (NPHS) деректерін талдау негізінде, 17 276 канадалық тұрғынынан тұратын Канаданың мекемелік емес халқының үлкен өкілі, өткен жылы 0,5% адамның АҚШ-та медициналық көмек алғанын көрсетті. Олардың төрттен бірінен азы осындай көмек алу үшін АҚШ-қа барған. Премьер-министр Жан Кретьен 1999 жылы екі рет Мейо клиникасына медициналық көмек алу үшін сапар шекті. Кретьен бұл сапарларды құпия ұстаған, оның бірі Ванкуверге шаңғы тартуға бару кезінде болды. Канадалық либерал партиясының депутаты Белинда Стронах 2007 жылдың маусым айында сүт безінің қатерлі ісігіне операция жасату үшін АҚШ-қа барды. Стронахтың өкілі Грег МакЭчерн бұл мақалада АҚШ-та осындай операция жасатудың ең жақсы орны екенін айтты. Стронах операцияға өз қаражатынан төледі. Сұхбат беру кезінде Стронах екі деңгейлі денсаулық сақтауға қарсы екенін мәлімдеді. Квебек премьер-министрі Роберт Бурассаға қатерлі ісікпен емделу қажет болғанда, ол оны алу үшін АҚШ-қа барды. 2010 жылы Ньюфаундленд және Лабрадор премьер-министрі Дэнни Уильямс жүрекке операция жасату үшін АҚШ-қа барды. 2008 жылы KOMO телеарнасының хабарлауынша, кейбір канадалық жүкті әйелдер АҚШ-та босануға «мәжбүр болды». 2008 жылдың 19 қаңтарында «Глоб энд Мейл» газетінде жарияланған мақалада «2006 жылдың көктемінен бері 150-ден астам ауыр науқас канадалық, олардың көпшілігі өмірге қауіпті ми қан кетуімен күресіп жатқан, интенсивті күтім бөлімдерінде орын табу мүмкін болмағандықтан АҚШ-қа жедел жеткізілді. Мидың ішкі немесе сыртқы қан кетуі бар науқастар операциялық бөлмелерге жеткізілді. Осы науқастарды күту үшін Канададағы күту уақыты жедел жәрдем бөлімдерінде сегіз сағатқа дейін созылды. Канадалық денсаулық сақтау қызметкерлері АҚШ-та олар үшін шешімдер тапты».
Канадаға медициналық көмек алу үшін келген американдықтар
Кейбір АҚШ азаматтары медициналық көмек алу үшін Канадаға барады, көбінесе төмен бағалы қызметтерге қол жеткізу мақсатында. Көптеген АҚШ азаматтары рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектерді Канададан сатып алады, оларды интернет арқылы немесе жеке барып сатып алады, себебі Канададағы рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектердің бағасы АҚШ-тағы бағасынан айтарлықтай төмен; осы шекаралық сауданың көлемі жылына 1 миллиард долларға бағаланады. Флорида сияқты кейбір штаттар Канададан дәрі-дәрмектерді импорттау туралы заңдарға қол қойды, бірақ федералдық мақұлдауды күтуде. Канадада марихуана заңды, ал АҚШ-тың кейбір штаттарында заңсыз болғандықтан, көптеген АҚШ азаматтары, қатерлі ісік, ЖИТС, қатты склероз және глаукомамен ауыратындар медициналық ем алу үшін Канадаға сапар шегеді. Солардың бірі – 1998 жылы Калифорния губернаторы лауазымына Либертариандық партиясынан кандидат болған Стив Кубби, ол бүйрекүсті безінің қатерлі ісігінен зардап шекті. АҚШ-тың кейбір штаттарында марихуананы заңдастыру осы сапарлардың санын азайтты.
Көшіруге және провинциялық тұрғылықты жері туралы талаптар
Канаданың денсаулық сақтау заңы Канаданың тұрғындарына қолданылады, яғни "Канадада болуға немесе қалуға заңды құқығы бар және провинцияда тұрақты мекені бар, сондай-ақ әдетте сол провинцияда болып тұратын адамдар, бірақ бұл туристерге, көшпенділерге немесе провинцияға келген қонақтарға қатысты емес". Канада ішінде саяхаттағанда, канадалықтың өзінің тұрақты провинциясы немесе аумағынан алынған денсаулық сақтандыру картасы аурухана және дәрігерлік қызметтерге қабылданады. Провинциядан провинцияға жыл ішінде бірнеше рет көшіп жүретін, уақытша жұмыс істейтін (мысалы, шаруашылық жұмысшылары) және провинциядан провинцияға көшіп, әртүрлі туыстарымен тұратын немесе демалыс көлігінде өмір сүретін зейнеткерлер мен жұмыссыздар кез келген провинцияда немесе аумақта денсаулық сақтандырудан мүлдем құр ала қоюы мүмкін, тіпті олар Канада азаматы немесе жылына 365 күн Канадада тұратын иммигрант болса да. "Қар құстары" (қыста жылы елдерде тұратын канадалықтар) және өзінің провинциясынан немесе аумағынан он екі ай ішінде 183 күннен астам уақыт бойы кеткен басқа канадалықтар барлық сақтандыруын жоғалтады, ол үш айлық күту мерзімінен кейін қайта жаңартылады. Өз провинциясынан тыс жердегі университеттерге немесе колледждерге оқуға барушы студенттер әдетте өз провинциясының денсаулық сақтандыру бағдарламасымен қамтылады, алайда "әдетте бұл сақтандыру (провинциядан тыс, бірақ Канада ішінде) тек дәрігерлік және ауруханалық қызметтерге ғана қолданылады".
Туылған кездегі өмір сүру ұзақтығы
thumb|250px|Бай ЭЫДҰ елдерінің өмір сүру ұзақтығы мен денсаулық сақтауға жұмсалатын қаражат. АҚШ-тың 2018 жылғы орташа көрсеткіші 10 447 долларды құрады. ЭЫДҰ-ның 2018 жылғы деректеріне сәйкес, жынысы бойынша өмір сүру ұзақтығы бойынша Франциядағы әйелдердің көрсеткіші 85,9, Швейцарияның – 85,7, Канаданың – 84,1, Нидерландының – 83,4, Германияның – 83,3, ал АҚШ-тың – 81,2 жылды құрайды. The Commonwealth Fund есебі Канаданы өмір сүру ұзақтығы бойынша орташа көрсеткіштен сәл жоғарырақ деп бағаласа, АҚШ-ты тізімнің соңына орналастырды, ондағы өмір сүру ұзақтығы 78,6 жылды құрайды. Салыстыру үшін, АҚШ-та осы кезеңде өлім-жітім көрсеткіші 22,49-дан 6,98-ге дейін баяу төмендеді (1000 адамға шаққанда).
100 000 тірі туған балаға шаққандағы ана өлімі
2018 жылы Канадада 100 000 тірі туған нәрестеге шаққанда ана өлімі 8,3 жағдайды құрады. 2008 жылдан бері көрсеткіш "100 000 тірі туған нәрестеге 4,5-8,7 аралығындағы өлім" деңгейінде болды. 2005 жылдың маусым айында Канаданың Жоғарғы соты Chaoulli v. Quebec (Attorney General) ісі бойынша шешім шығарды, онда Квебек бас прокуратурасы медициналық тұрғыдан қажетті денсаулық сақтау қызметтеріне жеке медициналық сақтандыруға тыйым салғаны үшін Квебек Адам құқықтары мен бостандықтары хартасын бұзды деп танылды. Бұл шешім кейбір адамдарда денсаулық сақтау жүйесіне жеке сектордың қатысуының артуына үміт тудырды, ал енді біреулер алаңдады. Бас судья Маклачлин "[күту тізіміне қол жеткізу – денсаулық сақтауға қол жеткізу емес]" деп шешім шығарды. Cambie Surgeries Corporation v. British Columbia ісі 2020 жылдың 10 қыркүйегінде Британдық Колумбия Жоғарғы сотының судьясы Стивс жеке медициналық көмекті заңдастыруға қарсы шешім шығарғаннан кейін аяқталды.
Өмірбаян
2006 жылы Британдық Колумбия үкіметі пациенттерден жеке төлемдерді қабылдауды жоспарлап отырғаны үшін бір жеке клиниканы жабумен қорқытты. 2008 жылдан бері доктор Брайан Дей Канаданың денсаулық сақтау туралы заңы конституцияға қайшы келеді деген негізде Британдық Колумбия үкіметін сотқа берді. 2016 жылы Квебек үкіметі 20-шы заң жобасын қабылдағаны үшін сотталды, ол қосымша төлемдерді қабылдауға және реттеуге мүмкіндік береді. Кейбір провинцияларда дәстүрлі еңбекақы моделіне орнына немесе қатар жүретін капитациялық модельдер қолданылады. 2006 жылдың сәуір айында «New England Journal of Medicine» журналында Канададағы жеке денсаулық сақтау туралы Майкл МакБэйн мен Брайан Дейдің Канададағы денсаулық сақтаутың болашағы туралы сұхбаты жарияланды. 2007 жылдың тамызында Канаданың Медициналық қауымдастығы (CMA) президенті болып Канададағы ең ірі жеке аурухананың иесі және Канададағы жеке денсаулық сақтауды кеңейтуді жақтаушы Брайан Дей сайланды. 2006 жылы «New York Times» газетінде «Канададағы жеке клиникалар өркендеп, мемлекеттік жүйе әлсіреп барады» деген мақала жарияланды. Мақалада «Cambie Surgery Center» — «Канададағы ең танымал жеке аурухана» денсаулық сақтау органдарының алдында «заңсыз кәсіпорын» ретінде жұмыс істеп жатқаны айтылды. 2006 жылға қарай доктор Брайан Дейдің құрған «Cambie» клиникасында 120 дәрігер жұмыс істеді. 2006 жылы «Times» газетінде Дейдің дәлелсіз сөзі келтірілді: «Бұл иттердің бір апта ішінде жамбас алмастыруы мүмкін, ал адамдар екі-үш жыл күте алатын ел». 2006 жылдың 1 мамырындағы «Maclean’s» журналындағы мақалаға сәйкес, Британдық Колумбия мен Квебектегі жеке медициналық қызметтер 2005 жылғы Жоғарғы Соттың «Chaoulli v. Quebec» шешімімен ынталандырылып, қызметтерін кеңейтті. Квебекке Франциядағы жеке және мемлекеттік денсаулық сақтау қызметтерінің үйлесімділігінің табысы әсер етті, ал Брайан Дейге Жаңа Зеландиядағы ұқсас денсаулық сақтау қызметтері әсер етті. 2006 жылы «Maclean’s» жеке денсаулық сақтау қызметтері туралы тұтынушыларға арналған нұсқаулық ұсынды. 2009 жылы Канаданың Медициналық қауымдастығы Канаданың денсаулық сақтау жүйесінде жеке клиникалардың көбею мүмкіндігін талқылау үшін бас қосты. Кездесуде ұсынылған еуропалық зерттеу «Оуэллетке тиесілі радиология орталықтары тізбегі сияқты жеке клиникалардың Канаданың денсаулық сақтау жүйесінде үлкен рөл атқаруын талап етуі күтілуде». Канададағы денсаулық сақтау саласы климаттың өзгеруіне әсер етеді және 2009-2015 жылдар аралығында ұлттық парниктік газдар шығарындысының 4,6%-ын құрады. Ауаның ластануы мен адам денсаулығы арасындағы байланысты зерттеушілер былай бағалады: «Әр жыл сайын денсаулық сақтау шығарындыларының нәтижесінде мүгедектікке немесе ерте өлімге байланысты 23 000 жыл өмір жоғалды». Денсаулық сақтау саласы әртүрлі жолдармен ластануға себепкер болады, PLOS Medicine зерттеуіне сәйкес, ауруханалар мен фармацевтикалық компаниялар оның шығарындыларының ең ірі көздері болып табылады. Сонымен қатар, медициналық қалдықтар, хирургияда қолданылатын анестезия және парниктік газдар болып табылатын тұрақсыз материалдар да бар. Денсаулық сақтауды ұсынудың қоршаған ортаға тигізетін әсерін азайту мақсатында The Canadian Coalition for Green Health Care басқаратын жобалар бар, мысалы, ауруханаларды тазалау кезінде улы химиялық заттарды азайту және ауруханаларда тұрақты тағамдарды қолдану. Жақында олар медициналық бейнелеу жабдықтарының энергия тұтынуын зерттеді. Науқастар мен аурухана қызметкерлері ауруханалар мен клиникаларға сапар жасағанда парниктік газдар шығарады, оны теңдеудің бір бөлігі ретінде қарастыру қажет.