Кіріспе
1950 жылы шыққан Николас Рейдің "Жалғыз орында" фильмі – 1950 жылы түсірілген американдық фильм-нуар. Режиссері – Николас Рей, басты рөлдерде Хамфри Богарт пен Глория Грэхем. Сценарий авторы – Эндрю П. Солт, ол Эдмунд Н. Норттың Дороти Б. Хьюздің 1947 жылғы осы аттас романы бойынша жазған. Богарт Диксон (Дикс) Стил рөлінде ойнайды, ол зорлыққа бейім, жаны мұңлы сценарийші, кісі өлтіру күдігімен айдалады. Грэхем Лорел Грей рөлінде, ол оның ықпалына түскен жалғыз көрші. Фильмнің беткей сюжетінен асып, шатасқан жеке бастылық пен махаббаттың азабы туралы айтады. Бұл туынды Голливудтың әдет-ғұрыптары мен танымал адамдардың және оларға жақын тұрғандардың құрсауына салынған сынды көтеріп, сол жылы шыққан Билли Уайлдердің "Сансет бульвары" және Джозеф Л. Манкевичтің "Ева туралы бәрі" сияқты екі американдық фильммен сабақтас. Басқа туындыларына қарағанда осы фильмнің танымалдығы төмен болғанымен, көптеген киносыншылар Богарттың ойнаған рөлін оның ең керемет рөлдерінің бірі деп санайды. Фильмнің беделі уақыт өте келе Реймен бірге артып келеді. Қазір ол барлық уақыттағы ең жақсы фильм-нуарлардың бірі саналады, мұны Time журналының "Барлық уақыттағы 100 фильм" тізімі мен Slant Magazine журналының "100 Ең қажетті фильм" тізіміне енгені дәлелдейді. Slant журналы оны "Барлық уақыттағы 100 ең жақсы фильм-нуар" тізімінде бірінші орынға қойған. BBC оны "Барлық уақыттағы 100 ең ұлы американдық фильм" тізімінде 89-шы орынға орналастырды. 2007 жылы "Жалғыз орында" фильмі Конгресс кітапханасы тарапынан "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар" деп танылып, АҚШ Ұлттық кино тізіміне енгізілді.
In a Lonely Place is a 1950 American film noir directed by Nicholas Ray and starring Humphrey Bogart and Gloria Grahame, produced for Bogart's Santana Productions. The script was written by Andrew P. Solt from Edmund H. North's adaptation of Dorothy B. Hughes' 1947 novel of the same name. Bogart stars as Dixon (Dix) Steele, a troubled, violence prone screenwriter suspected of murder. Grahame co stars as Laurel Gray, a lonely neighbor who falls under his spell. Beyond its surface plot of confused identity and tormented love, the story is a mordant comment on Hollywood mores and the pitfalls of celebrity and near celebrity, similar to two other American films released that same year, Billy Wilder's Sunset Boulevard and Joseph L. Mankiewicz's All About Eve. Although less famous than his other work, Bogart's performance is considered by many critics to be among his finest and the film's reputation has grown over time, along with Ray's. It is now considered one of the best films noir of all time, as evidenced by its inclusion on the Time "All Time 100 Movies" list and Slant Magazines "100 Essential Films", and it is ranked number one on Slant's "The 100 Best Film Noirs of All Time". The BBC ranked it number 89 in their list of the 100 greatest American films of all time. In 2007, In a Lonely Place was selected for preservation in the United States National Film Registry by the Library of Congress as being "culturally, historically, or aesthetically significant."
Сюжет
Диксон "Дикс" Стил - екінші дүниежүзілік соғыстан бері сәтті фильм түсірмеген, Голливудтың сәттілігі төмен сценарий авторы. Өзінің агенті Мел Липманмен кездесуге бара жатқанда, Дикстің жарылғыш мінезі, аялдама жарығында, басқа жүргізушімен қақтығысып, қаталдыққа айналады. Мельмен түнгі клубта кездескен Дикс кітапты киноға бейімдеуге көндіріледі. Шапқышты тексеруші қыз Милдред Аткинсон Дикске арналған көшірмені оқып жатыр; оған бірнеше беті ғана қалғандықтан, оны аяқтауды сұрайды. Дикс романды оқуға шаршағанын айтады, сондықтан ол Милдредтен үйге барып, сюжетті түсіндіруді сұрайды. Олар оның пәтер ауласына кіргенде, жаңа жалға алушы Лорел Грейді кездестіреді. Милдред оқиғаны сипаттайды, Дикс күдіктенгенді растайды - кітап жақсы емес. Ол қызын үйіне апарып әкелуге уәде еткен жоқ, оның орнына таксиге ақы төлейді. Келесі күні таңертең Диксті оның досы, полиция детективы Бруб Николай оятып алады. Николай оны өзінің бастығы капитан Локнердің сұрауына алып барады, ол Милдредті өлтіргенін және Дикске өзін күдікті деп хабарлайды. Дикс Лорлдің Милдредті пәтерінен шығарып жатқанын көргенін еске алады, ол оны тергеу үшін әкелгенде растайды. Кейін Дикс Лорелмен сөйлеседі және олардың өзара тартылуы айқын болады. Үйге келген соң Дикс Лорелдің жағдайын тексереді. Ол оның кішкентай актриса екенін және аз ғана фильмдер түсіргенін біледі. Олар бір-біріне ғашық бола бастайды және Лорел оған көмектесіп, Дикс жұмысына құлшыныспен қайта оралады, бұл Мельдің қуанышына әкеледі. Николай мен оның әйелі Сильвиямен бірге түскі ас кезінде Дикс оларды өзі ойлағандай қылмысты қайтадан ойнатуға мәжбүр етеді; оның ерекше мінез-құлқы Сильвияның кінәсіздігіне күмән келтіреді. Капитан Локнер Лорелмен қайтадан кездеседі және оның ақыл-ойына күмән тұқымын себуде, өйткені ол Дикстің зорлық-зомбылық мінез-құлқы туралы жазбасына назар аударды. Лорел Сильвияға Дикс туралы күмәнданатындығын айтады. Дикс Лоралмен бірге түнгі клубта Тед Бартонды, басқа детективті, әйел серігімен бірге көреді. Дикс Бартонның артынан келе жатқанына сеніп, ашуланып кетеді. Кейіннен Лорелдің массажисі Марта Дикстің романтикалық өткені туралы ескертеді, ал Лорел ашуланып, оны пәтерден шығарады. Николайлармен бірге жағажайдағы қонақта Сильвия Лорелдің Лохнермен кездесуін байқамай айтып береді; Дикс ашуланып қашады. Лорел Дикстің артынан еріп, оның машинасына түседі; ол басқа машинаны жағына қарай соққылағанға дейін жылдамдықпен және жылдамдықпен жүреді. Ешкім зардап шекпеді, бірақ басқа жүргізуші оған шабуыл жасағанда, Дикс оны есінен танып, ұрып тастайды және Лорел тоқтатқанда оны үлкен таспен соғады. Дикс полиция бөлімшесіне барып, атын ақтауға тырысады, абайсызда Милдредтің жігіті Генри Кеслермен кездеседі, ол банкте жұмыс істейді. Дикс Николайға Кеслер - мотивті болғандықтан, одан да жақсы күдікті деп ескертеді. Николайдың үйінде Лорел Сильвиядан Дикстің Николайларды өлтіруді қайталауға итермелегені туралы сұрайды және Дикстің жол жиегіндегі шабуыл туралы айтады. Ақырында, Лорелдің Дикстің кінәсіздігіне күмәні оның дәрі-дәрмек қабылдамай ұйықтай алмауына әкеледі. Ол қызға үйленуге ұсыныс жасағанда, қыз келіседі, бірақ ол одан бас тартса, қалай әрекет ететініне қорқады. Дикс жоқ кезде Мель тойлауға келеді, бірақ Лорелдің үйленуді жалғастырмағанын және Нью-Йоркке қашуды жоспарлап отырғанын біледі. Ол Мельді Дикстің толықтай сценариін продюсерге әкелуге шақырады. Қатысуды атап өту үшін кешкі асқа келген Дикс Мель өзінің сценарийін өзінің келісімінсіз тапсырғанын білгенде ренжіді. Дикс содан кейін үстелдегі Лорелге арналған телефон қоңырауын ұстап алады, ол Марта екенін ашуланып біледі және Мель араласуға тырысқанда оны соққылайды. Лорелдің үйіне оралған Дикс қыздың өзінің балдағын алып тастағанын көргенде ашуға түседі. Біршама тынышталғаннан кейін Дикс телефонға жауап береді, Лорелдің Нью-Йоркке ұшатынын біледі. Ол қайтадан қатыгез болып, Лорэлді шағып өлтіреді, бірақ телефон қайтадан қоңырау шала бастағанда өзін-өзі ұстай алады. Бұл Николай, Дикс пен Лорелге Кеслер Милдредті өлтіргенін мойындағанын, Лохнер Дикске деген құмарлығы үшін кешірім сұрағанын айтады. Алайда Дикс пен Лорел қарым-қатынастарын құтқару үшін тым кеш екенін түсінеді. Лорел Дикстің ауладан үйіне қарай баяу жүретінін көз жасын төгіп қарап тұр.
Өмірбаян
Эдмунд Х. Норт әңгімені бейімдегенде, ол бастапқы дереккөзге жақын болды және Джон Дерек Стилдің рөліне қаралды, өйткені романда кейіпкер әлдеқайда жас еді. Норттың емделуі қолданылмаған. Эндрю Солт продюсер Роберт Лорд пен режиссер Николас Рейдің тұрақты үлесімен сценарийді әзірледі, ал нәтиже бастапқы романнан мүлдем өзгеше. Солт Богарттың сценарийді қатты ұнатып, оны қайта қараусыз жасағысы келгенін айтты. Солт соңғы кесу оның сценариіне өте жақын екенін айтады, бірақ одан әрі зерттеулер Рейдің тұрақты түрде қайта жазуды жасағанын, кейбіреулері түсіру күні қосылғанын көрсетеді. Шын мәнінде 140 беттік сценарийдің тек төртеуі ғана қайта қаралмаған. Фильмді Богарттың Santana Productions компаниясы түсірді, оның алғашқы фильмі - Рейдің режиссері және Bogart пен Derek басты рөлдерде ойнаған Knock on Any Door (1949) болды. Луиза Брукс өзінің "Хамфри және Боги" атты эссесінде Диксон Стилдің рөлі оның білетін нағыз Богартқа ең жақын екенін сезінгенін жазды. Инерция пайда болғанға дейін ол Николас Рейдің шеберлікпен режиссерлік еткен, фильмнің атауы Хамфридің адамдар арасында оқшаулануын толықтай сипаттайтын бір таңғажайып күрделі кейіпкерді ойнады. "Жалғыздықта" оған күрделілікпен ойнай алатын рөл берді, өйткені кейіпкердің өз өнеріндегі мақтанышы, өзімшілдігі, маскүнемдігі, күш-қуатының жоқтығы зорлық-зомбылықтың найзағайларымен тең бөлісті, бұл шын Богартпен тең бөлісті. Бастапқы аяғында Стил Грейді дау-дамай кезінде өлтіріп өлтіреді. Сержант. Николай Стилге Милдредті өлтіргені үшін айыпсыз деп танылғанын айтады, бірақ Грейді өлтіргені үшін оны тұтқындайды. Стил Брубқа сценарийін аяқтағанын айтады; соңғы кадрда машинада жазылған беттің беті болуы керек, онда Стил Грейге машинада айтқан маңызды жолдар бар (ол оны қайда қоюды білмейтінін мойындады): "Мен ол мені сүйгенде тудым, ол мені тастап кеткенде өлдім, ол мені сүйген кезде бірнеше апта өмір сүрдім". Бұл көрініс түсірілім кестесінің жартысында түсірілді, бірақ Рей өзі жазған аяқты жек көрді. Кейінірек Рей былай деді: "Банди (сценарист Эндрю Солт) екеуміз жазған аяғына сене алмадым. Мен оны міндетті түрде орындауым керек болғандықтан түсірдім. Содан кейін мен Богарт, Арт Смит пен Глориядан басқалардың бәрін сахнадан шығарып салдым. Соңында біз осылай ойлап таптық. Бастапқы аяғында бізде ленталар бар еді, сондықтан бәрі өте таза пакетке байланған, Лавджой келіп, оны соңғы жолдарды жазып жатқанда тұтқындады, Глорияны өлтірді. Айтпақшы! Мен: "Бұл мүмкін емес, мен мұны істей алмаймын! Романс осылай аяқталуы шарт емес. Некелер осылай аяқталуы тиіс емес, олар зорлық-зомбылықпен аяқталуы тиіс емес. Боги пәтерден шығып кеткенде, оған не болатынын көрермен өзі шешсін". Бакалл мен Джинджер Роджерс Лорел Грей рөліне қарастырылды. Бакалл, оның Богартпен экраннан тыс некеде болғаны және олардың кассалық кассалық шағымдауымен табиғи таңдау болды, бірақ Warner Bros. оны несиеден бас тартты, бұл қадам көбінесе Богарттың өз тәуелсіз продюсерлік компаниясын құрғанына реакция ретінде қарастырылды, Warner Bros. Роджерс продюсерлердің бірінші таңдауы болды, бірақ Рей оның әйелі Глория Грэмді рөлге дұрыс деп санайды. Некелері қиын болса да, ол қызды тастауға мәжбүр болды. Оның бүгінгі өнерін барлығы да ең үздік деп санайды. Грэйм мен Рейдің некелері түсірілім кезінде ыдыра бастады. Грэйм "ерім [Рей] таңғы сағат 9-дан кешкі 6-ға дейін, жексенбіден басқа күндері менің іс-әрекеттерімді басқаруға, бақылауға, кеңес беруге, нұсқау беруге және тіпті бұйрық беруге құқылы" деген шартқа қол қоюға мәжбүр болды. Сондай-ақ, Грэймге "қақалап, әурелеп, келекелеуге немесе кез келген басқа әйелдік тәсілмен оған әсер етуге немесе оған әсер етуге тырысуға" тыйым салынды. Олар түсірілім кезінде бір-бірінен бөлек болған. Олардың біреуін алмастырып жібереміз деп қорқып, Рей киім ауыстыратын бөлмеде ұйықтап, өтірік айтып, сценариймен жұмыс істеу керектігін айтты. Грэйм бұл ойынға қатысып, ешкім олардың ажырасқанын білген жоқ. Бірнеше рет татуласып, 1952 жылы ажырасып кетті. Фильм классикалық композитор Джордж Антейлдің (1900-1959) музыкасын жазған екі Николас Рей фильмдерінің бірі болды. Фильмнің түсірілімі 1949 жылдың 25 қазанында басталып, 1949 жылдың 1 желтоқсанында аяқталды.
Танымал мәдениетте
1986 жылы Smithereens тобының Especially For You альбомындағы "In a Lonely Place" әні фильмнен шабыттанды. Оның қосымы: "Мен сені кездестірген күні дүниеге келдім, мені сүйген кезде біраз өмір сүрдім, ажырасқанда бір бөлігім өлді" – фильмдегі диалогтан тікелей алынған. "Фрейзер" (1994) телесериалының 2-ші маусымы, 1-ші бөлімінде автор өзінің кітабынан фильмдегідей сөздерді оқиды: "Сен маған тиген кезде гүлдей бастадым. Сен кеткенде солғып қалдым. Сен мені сүйгенде бірнеше ай гүлдедім".
Жаңалықпен салыстыру
"Жалғыз орында" фильмі Дороти Б. Хьюздің 1947 жылғы осы аттас романы негізінде түсірілген. Фильмді жақсы көретіндер мен романды жақсы көретіндер (фильмді әлсізтелген бейімдеу деп санайтындар) арасында пікір қақтығыстары бар, себебі Эдмунд Х. Норттың сценарийі романның кейбір элементтерін алғанымен, нәтижесінде басқаша оқиға туындайды. Хьюз Норттың жасаған өзгерістеріне наразы болған жоқ және Грей рөліндегі Грэмнің ойынын жоғары бағалады. Екі туындының арасындағы ең басты айырмашылық – басты кейіпкерде: фильмдегі Диксон Стил – өмір салты ерекше, импульсын бақылай алмайтын, ашуланғанда шектен шығатын сценарист. Романның Стили – Стилдің өзінің көзқарасынан үшінші тұлға болып баяндалатын, нуар жанрындағы бірінші тұлғаға ұқсас көрініс. Стил – өзін жазушы ретінде көрсетіп, ықпалды ағасынан ақша алып жүрген алдаушы. Ағасынан ай сайынғы шағын жәрдемақы алып тұрған Стил бай жігітті өлтіріп, оның кімлігін қабылдайды, бұл Патрисия Хайсмиттің кейінгі Том Риплисіне ұқсас. Фильмде Стил ашуына жеңіліп, қылмысқа барып, трагедияға ұшырады ма деген сұрақ көтеріледі. Оның кінәсіз екені дәлелденгенімен, күдік тудырған ашуы сүйікті әйелін мүлдем алыстатады. Роман Стилдің кінәсіздігі туралы сұрақ қоймайды, ол Стил жасаған қылмыстың тергелуін және оның жеке мақсаттары үшін тергеуге араласуын баяндайды. Кертис Хансон DVD-дегі "In A Lonely Place Revisited" арнайы бөлімінде роман мен фильм арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды талдайды. Ол фильмде Стилдің романын фильмге бейімдеуі мен "Жалғыз орында" романының фильмге бейімделуі арасындағы параллельді атап өтеді. Сондай-ақ, фильмдегі Стил мен романның Стили арасындағы айырмашылық әйелдерге қатысты олардың мінез-құлқында екенін айтады. Романда Стил әйелдерді қуалайды және бірінші тарауда оның әйелді қуалауы сипатталған. Ал фильмде Стилді әйелдер қуалайды. Хьюздің романы ондаған жылдар бойы басылмай тұрды, 2003 жылы CUNY-дегі The Feminist Press басылымы қайта жарық көргенге дейін, 2010 жылы оның басылымы әлі де қолда бар болды. Penguin Books 2010 жылы Ұлыбританияда Modern Classics сериясының бөлігі ретінде қағаз қорға басып шығарды, ал Америка кітапханасы оны "Қылмыс жазатын әйелдер" жинағының бірінші томына қосты. Екінші қолдан алынған даналары кеңінен қол жетімді.