Кіріспе

Римдегі ежелгі рим циркі, Нерон циркі немесе Калигула циркі деп аталатын бұл цирк, ежелгі Римде орналасқан және қазіргі Ватикан қаласының көп бөлігін қамтиды. Ол алғаш рет Калигула тұсында салынған.

Тарих

Агер Ватикан, Тибрдің батыс жағалауындағы қала қабырғасының сыртындағы аллювиалды жазық, б.з.д. бірінші ғасырдың соңында дамыды, бұл патрициандық отбасыларға сәнді жеке тұрғын үйлер (Хорти) салуға мүмкіндік берді. Horti Agrippinae вилласы Агриппина Ескіге тиесілі болды және оны оның ұлы Калигула мұра етті (б.з. 31–41 жж.). Ол арба жарыстарының әуесқойы болған және Клавдий (б.з. 41–54 жж.) аяқтаған цирктің құрылысын бастады. Жеке меншік цирк пен Хортиді Нерон мұра етті, ол циркті қоғамдыққа ашты, осылайша оларды өзінің жетістіктерін мақтауға шақырды. Сонымен қатар, ол 64 жылғы үлкен өрттен үйсіз қалған римдіктерді осы екі ғимаратта орналастырды. 65 жылы цирк өрттің кінәсін мойындаған христиандарды жаппай өлімге кесу үшін пайдаланылды. Осы себепті, Трастеверенің солтүстігінде, Тибрден арғы аймақ орта ғасырдың соңына дейін "Неронның шалғыны" деп аталды. Цирк сонымен қатар Әулие Петір мен Әулие Пауылдың шейіт болған жері болды. Цирк II ғасырдың ортасында тасталды, сол кезде аймақ бөлініп, некропольде қабірлер салу үшін жеке тұлғаларға концессияға берілді. Ескі Санкт-Петер базиликасы Константин бұл жерде, Нерон циркінің құрылысының бір бөлігін пайдаланып салды. Базиликаның орналасуы оның апсидасы Петірдің қабірінің ортасында (қазіргі Санкт-Петер базиликасының бас алтарының астында) болатындай етілді. Цирктің көптеген қираған жерлері 1450 жылға дейін сақталды, содан кейін жаңа Санкт-Петер базиликасының құрылысымен жойылды.

Шейіт болған жері

Цирк 65 жылы христиандардың алғашқы ұйымдастырылған, мемлекеттік қолдаумен жасалған шейіттік құрбандықтарының орын алған жері болды. Дәстүр бойынша, екі жыл өткен соң Әулие Петір және көптеген басқа христиандар да осы тағдырға ұшырады. Бұл оқиғаны Тацит өзінің "Анналдарында" (xv.44) жақсы сипаттаған. Цирктегі айқышқа шегелену орны спина ("омыртқа") бойында болған, бұл туралы 2 ғасырдағы Петірдің өмірбаянында оның шейіттік қаза тапқан жері "inter duas metas" ("екі мета немесе бұрылыс тіректері арасында") деп сипатталған, яғни цирктің екі шеті арасында тең қашықтықта болған. Осы цирктің омыртқасының ортасындағы обелиск 16 ғасырда сәулетші Доменико Фонтана оны қайта орнатқанға дейін өз орнында тұрды. Ал обелиск алғаш рет Калигуламен Римге әкелінген.

Жақындағы римдік зират

Виа Корнелия цирктің солтүстік жағымен қатар жүреді, және оның жолы дәл анықталады, себебі оның жиектерінде әр түрлі уақытта түрлі жазық қабірлер табылған. Санте Бартолидің естеліктерінде Александр VII Бернини колоннадасының сол жақ қанатын және сол жақ фонтаны салған кезде, есігінің үстінде ежегі неке сахнасын бейнелейтін басрельефті ("vi era un bellissimo bassorilievo di un matrimonio antico") қабір табылғаны жазылған. Көп ұзамай басқалары да табылды. Ең маңызды жаңалық – әйгілі Петр қабірінің дәл сызығында жазық қабірлердің табылуы, бұл 1616 жылдың 9 қарашасында Гримальдидің қатысуымен болды:
Сол күні мен төбесінде боялған гипстен жасалған өрнектермен әшекейленген төртбұрышты қабірлік бөлмеге кірдім. Ортасында биік рельефті фигурасы бар медальон болды. Есік Виа Корнелияға ашылды, ол бір деңгейде орналасқан. Бұл қабір шіркеудің ортаңғы есігінің алдындағы жетінші сатының астында орналасқан. Маған айтуынша, швейцариялық гвардия сарайындағы фонтан ретінде қолданылатын саркофаг Грегорий XIII кезінде сол жерде табылған және оның ішінде түрлі діндерге табынушының денесі болған.