Кіріспе

Асадабад, сондай-ақ Чагсарай (چغسرای) деп аталады, Ауғанстанның Кунар провинциясының астанасы. Ол елдің шығыс солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Қала Печ өзені мен Кунар өзенінің тоғысқан жерінде, екі тау жотасының арасында, солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай аңғардың екі жағымен созылып жатыр. Асадабад Хиндукуш тауларының таулы аймағында, Пәкістан шекарасынан солтүстік-батысқа қарай 13 шақырым, ал Жалалабадтан солтүстік-шығысқа қарай 80 шақырым жерде орналасқан. Асадабад белгілі бір көлемдегі сауда тауарларымен айналысады. Асадабадтан оңтүстікке қарай 16 шақырым жерде орналасқан Нава асуы – аймақтағы Хайбер асуынан солтүстікке қарайғы келесі маңызды шекаралық өткел. Бұл өткел сауда үшін салыстырмалы түрде оңай болғандықтан және контрабанда мен Талибан көтерілісшілері үшін қолданылу мүмкіндігіне байланысты үнемі қадағалауда ұсталады. 2021 жылдың 14 тамызында Асадабад Талибан жауынгерлері басып алды, бұл 2021 жылғы Талибан шабуылының бөлігі ретінде Талибан бақылауына өткен жиырма бірінші провинциялық астана болды.

Тарих

Құнар провинциясы Орталық Азия, Үндістан және Иранды байланыстыратын тарихи жолдардың жанында орналасқан, мысалы, Жібек жолы және Хайбер асуы арқылы өтетін Үлкен Көліктік жол, сондай-ақ Хиндукуш таулары арқылы өтетін жолдар. Асадабад аймақтың екі ірі өзенінің – Құнар мен Печтің тоғысқан жерінде жатыр. Бұл аймақ әртүрлі дәуірлердегі империялардың құрамына кірген, олардың ішінде Ахеменидтер парсылары, Грек-Бактрия патшалығы, Юсуфзай тайпасы және тағы да басқалары бар. Бұл қала Ұлы Александрдың Персияны жаулап, Үндістанға жорық жасаған бағытынан өте жақын болған. Асадабад сонымен қатар 1890 жылдарға дейін Ислам дініне өтпеген Ауғанстанның Кафирстан аймағының шығыс шекарасында орналасқан. Бұған дәлел – жақын жердегі Дам Келай бөгетінің ваигали атауы, Дам Кил. Бұрын Асадабад маңындағы аймақ «Чаға Сарай» деп аталған (әртүрліше жазылған: Чаға Серай, Чағасарай, Чигур Серай, Чуғансурае). Император Бабур (15-шы ғасырдың соңы – 16-шы ғасырдың басы) бұл аймақтағы әскери науқандарының бөлігі ретінде қаланы басып алғанын айтады. Ол туралы «Бабурнама» кітабында қысқаша мәлімдейді. Сондай-ақ, ол қаланы өзіне қарсы қорғауға көмектескен каффирлермен болған қарым-қатынасын да еске алады. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында аймақтың астанасы Пушут/Пасат/Пасадтан қазіргі Асадабадқа көшірілді. 20-шы ғасыр бойында жолдар, сауда алаңы, мектептер, көпір, жанармай құю станциясы және т.б. сияқты түрлі техникалық жақсартулар жасалды.

Совет-афған соғысы

Кеңес-Ауған соғысының бастапқы кезеңінде (1979-1988), Кунар провинциясында Ауғанстанның Коммунистік Халықтық Демократиялық партиясына қарсы алғашқы көтерілістер орын алды. Жаза ретінде, ПДПА әскерлері мен кеңес әскери кеңесшілері Печ өзеніне жақын жердегі Керала ауылының ер адамдарын қырғынға салып, денелерін далаға жерледі. http://asadabad.ru сияқты бірнеше ресейлік веб-сайттарда осы кезеңге қатысты талқылаулар мен фотосуреттер бар. 1979 жылдың қаңтарында, замандас баспасөздерде 5000 адамға жуық деп хабарланған, ірі партизандық күштер Ауғанстан армиясының 9-шы дивизиясының штабы орналасқан қаланы басып алуға әрекеттенді. 1985 жылы Маравар өткеліндегі шайқаста Ауған моджахедтері 31 кеңес әскерін тұтқырға түсіріп өлтірді.

Мұджаһидтер бақылауы

Мұқағаддиндер кейіннен қаланы кеңестік әскерлерден басып алды. Гүлбұддин Хекматиярдың Пешавар жетілігінің бірі – Хизб-э-Ислами аймақта зор ықпалға ие болды. Осама бен Ладен де Асадабадта болды. 1991 жылдың 20 сәуірінде Асадабад базарына екі Scud зымыраны түсіп, 300 адам қаза тауып, 500-ге жуық адам жарақат алды. Нақты саны белгісіз болғамен, бұл шабуылдар көптеген азаматтық адамдардың қаза болуына себеп болды. Жарылыстар Ислам басшысы Джамиль ар-Рахманның штаб-пәтерін қиратты және оның бірнеше жақтастары қаза тапты. Қала 2021 жылдың 14 тамызында Талибанның 2021 жылғы кең ауқымды шабуылы барысында басып алынды. NASA Power (1990-2021 жылдардағы экстремалды көрсеткіштер)

| дереккөз 2 = Climate Data.org (Жауын-шашын) ауа-райы атласы (қар)

Экономика

Асадабадты қоршаған аңғардың шамамен 10–15% ескі жерді дамыту технологиясы – террасалау арқылы ауыл шаруашылығына пайдаланылады. Дегенмен, су тасқыны мен топырақ эрозиясы бұрыннан бері мәселе болып келген. Басты егістер – бидай, күріш, қант қамысы және көкөністер. Осы және өзге де мәселелер бойынша провинция бойынша көптеген халықаралық ұйымдар көмек көрсетуде. 2009 жылғы қаңтардан бастап Асадабад маңындағы даму қарқынды жүріп жатыр. Дамудың мысалдары: Кунар провинциясының негізгі базарында қазір 600-дан астам дүкен бар, үш жыл бұрын бұл көрсеткіш 100-ге жуық болған. Аймақтық қайта құру командалары (PRT) 16 мектеп, 20 медициналық пункт және 8 аудандық орталық салды. PRT 13 жол мен 11 көпірдің құрылысын аяқтады. Ауыл шаруашылығын дамыту командаларының (ADT) бірнеше жобасы дамып келеді және 10-нан астам демонстрациялық шаруашылық бар. Жалалабад-Асмар және Печ өзені бойындағы жолдар саяхат уақытын екі есеге қысқартып, Асадабадтың сауда орталықтарын Жалалабадпен байланыстырды.

Құқық қорғау органдары

Ауған Ұлттық полициясы қала мен ауданның қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. АҚШ қарулы күштерінің басшылығымен Халықаралық қауіпсіздікке көмек көрсету күштері (ISAF) де бар. Олар Ауғанстан үкіметіне аймақты дамытуға көмектесумен қатар, Ауғанстанның Ұлттық қауіпсіздік күштерін (ANSF) – Ауғанстанның шекара полициясы мен қарулы күштерін дайындауға да жәрдемдеседі.

Спорт

Құнар крикет алаңы 2018 жылы ашылды және Ахмад Шах Абдали 4 күндік турнирі мен Мируайс Ника провинциялық 3 күндік турнирінде бірінші сыныптық крикет матчтарына төрткөз болды. Алаң ең бастысы 2018 жылғы Ахмад Шах Абдали 4 күндік турнирінде Кабул аймағы мен Буст аймағы арасындағы матчта көзге түсті, онда Кабулдың соққышы Шафиқұлла бірінші сыныптық крикеттегі ең жылдам қос жүздік соқты. Ол 89 доптан 200 ұпай жинап, сонымен қатар бірінші сыныптық матчта ең көп – 24 алтылық соқты.