Кіріспе

Балық түрлері
тері ауруларын емдеу үшін қолданылатын тұщы су балығы.

Қызыл гара (Garra rufa), сондай-ақ «дәрігер балық» немесе «тістеуші балық» деп белгілі, Батыс Азияның субтропикалық аймақтарындағы тұщы су ортасында табиғи түрде өсетін шабақ тұқымдас балық. Бұл кішкентай балықтың жалпы ұзындығы шамамен 6-15 см жетеді.

Жабайы жағдайда Garra rufa шөгінділермен, балдырлармен және ұсақ жануарлармен (артроподтар және басқа зоопланктон) қоректенеді. Бұл ем ауруды толығымен жоймайды және қазіргі уақытта псориазды емдеуге арналған тиімді әдіс жоқ. Балықты емдік мақсатта қолданудың тиімділігі мен қауіпсіздігі әлі де ғылыми тұрғыдан талқыланып жүр.

Таралу, тіршілік ету ортасы және таксономия

Дәстүрлі түрде анықталғандай, Garra rufa Түркия, Левант, Ирак және Иран жерінде таралған. Бірнеше түршелер сипатталған, бірақ олардың жарамдылығы күмәнді және соңғы онжылдықтарда билік органдары оларды мойындаған жоқ. Дегенмен, 2014 жылдан бері жарияланған зерттеулер олардың кейбіреулерін жеке түрлер ретінде тануға генетикалық және морфологиялық дәлелдер келтірді, ал түр кешенінен басқа жаңа түрлер де сипатталды. Бұл Түркиядағы таралу аймағынан (Тигр-Эвфрат жүйесін қоспағанда) G. turcica (бұрынғы түрше), Израиль, Иордания және Сириядағы Солтүстік Өлі теңіз бассейнінен (Иордан өзенін қоса) G. jordanica (жаңа түр), Ирандағы Карун, Баларруд және Башар жүйелерінен G. gymnothorax (бұрынғы түрше), Ирандағы Монд өзені бассейнінен G. mondica (жаңа түр) және Ирандағы Тигр өзені жүйесіндегі Сартанг е Биджар бұлағынан G. amirhosseini (жаңа түр) түрлерін қамтиды. G. jordanica және G. turcica нағыз G. rufa-дан толығымен бөлек ареалдарда таралған (осылайша оның ареалын Тигр-Эвфрат жүйесімен және Ирандағы өзен жүйелерімен шектейді), ал қалғандары нағыз G. rufa-мен ареалдарда немесе кем дегенде бірдей өзен алаптарында қабаттасады. G. rufa кешенінің басқа өкілдері – G. barreimiae, G. elegans, G. ghorensis, G. longipinnis, G. nana, G. persica, G. rossica және G. sahilia, бірақ олар көп жыл бұрын жарамды түрлер ретінде танылған. Сонымен қатар, бұл түрлер АҚШ-тың Висконсин штатының Милуоки қаласында да кездеседі. Висконсин штаты дәрікерлік балықтарға қызмет көрсетуді ашылғаннан кейін көп ұзамай жапты. 2010 жылы Ұлыбританияда алғашқы спа Шеффилд қаласында ашылды. Бұл практика АҚШ-тың бірнеше штатында және Канаданың провинцияларында тыйым салынған, себебі косметологиялық ережелерді сақтаушы органдар оны гигиеналық емес деп санайды. Wall Street Journal газетінің мәліметінше, «косметологиялық ережелер әдетте құралдарды әр пайдаланғаннан кейін тастауды немесе дезинфекциялауды талап етеді. Бірақ тері жейтін балықтарды тастау тым қымбат». Бұл процедура Квебек штатында заңды, Монреальде бірнеше клиника бар. Жануарларға қатысты этикалық мәселелерді қозғайтын PETA (People for the Ethical Treatment of Animals) ұйымы осы практиканы айыптайды, халықаралық тасымалдаудың қатыгездік әдістерін және балықтарды емдеу арасында оларды қалыпты емес тамақ жеуге мәжбүрлеу үшін әдейі аш қалдыруды айтады. Спа және аквариум саудасында кездесетін Garra rufa көбінесе Израиль мен Түркиядағы коммерциялық шаруашылықтардан шығарылады. Түркияда оны шамадан тыс аулаудан заң жүзінде қорғау шаралары қолданылады. Өте ластанған суларда тіршілік етуге қабілетті болғанымен, бұл түр аквариумда гүлденуі үшін таза, жақсы тотықтандырылған және қозғалыстағы су қажет. Тері ауруларын емдеу үшін аквариумдағы балықтар тиімді емес, себебі теріні жеу мінез-құлқы тек тамақ жетіспегенде және болжамсыз жағдайларда толыққанды көрінеді.