Бронислав Геремек: Польша тарихшысы және саяхатшысы
Bronisław Geremek
Бронислав Геремек (1932-2008) – Польша тарихшысы, саясаткер, коммунизмге қарсы оппозициялық қозғалыстың белсенді мүшесі. Польшаның Еуропалық парламент депутаты болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшалық әлеуметтік тарихшы және саясаткер (1932–2008)
Polish social historian and politician (1932–2008)
Бронислав Геремек (; туған Бенджамин Левертов; 6 наурыз 1932 – 13 шілде 2008) – Польшалық әлеуметтік тарихшы және саясаткер. Ол коммунистік Польшада оппозициялық қозғалысқа белсенді қатысып, Польша дөңгелек үстел келісіміне қатысты. 1991–2001 жылдары Парламент мүшесі, 1997–2000 жылдары Сыртқы істер министрі, 2000–2001 жылдары «Азаттық одағының» жетекшісі, ал 2004–2008 жылдары Еуропалық Парламент мүшесі болды. 2002 жылы Польшаның ең жоғары наградасы – Ақ бүркіт орденімен марапатталды.
Bronisław Geremek (; born Benjamin Lewertow; 6 March 1932 – 13 July 2008) was a Polish social historian and politician. He was an opposition activist in Communist Poland and participated in the Polish Round Table Agreement. He served as Member of Parliament (1991–2001), Minister of Foreign Affairs (1997–2000), leader of the Freedom Union (2000–2001), as well as Member of the European Parliament (2004–2008). In 2002, he was awarded Poland's highest order of merit, Order of the White Eagle.
Ерте өмір және білім
Бронислав Геремек 1932 жылы 6 наурызда Варшавада Бенджамин Левертов болып дүниеге келген. Оның әкесі Борух Левертов, тері саудагері, анасы Шарка және ол 1943 жылы Варшава геттосынан құпия түрде шығарылып, Стефан Геремекпен бірге баспана тапты. Кейін Стефан Геремек Брониславтың анасына үйленді және Бронислав Рим-католик дәстүрінде тәрбиеленді. Ол сондай-ақ көптеген қоғамдар мен бірлестіктерде қатысты. Өмірінің соңына дейін ол Еуропа колледжінде ұзақ жылдар бойы профессор және Еуропа өркениеті кафедрасының меңгерушісі болды.
Bronisław Geremek was born as Benjamin Lewertow in Warsaw on 6 March 1932. His father Boruch Lewertow, a fur merchant, His mother, Sharca, and he were smuggled out of the Warsaw Ghetto in 1943 and were sheltered by Stefan Geremek. Stefan Geremek later married Bronisław's mother and Bronisław was further raised in a Roman Catholic tradition. and numerous other societies and associations. He was a longtime professor and Chairholder of the Chair of European Civilisation at the College of Europe until his death.
Польша тарихы (19451989)
1950 жылы Гермек Польша Біріккен Жұмысшылар партиясына (ПЗПР) қосылды. Варшава университетінде ПЗПР негізгі партия ұйымының (POP) екінші хатшысы болды. Алайда, 1968 жылы ол Варшава шартының Чехословакияға басып кіруіне қарсылық білдіріп, партиядан шықты. 1970 жылдары Гермек Польша демократиялық оппозициясының басты тұлғаларының бірі саналды. 1978 жылы ол "Білім беру курстары қоғамын" бірлесіп құрды және онда лекциялар оқыды. Вашингтондағы Уилсон орталығында тағылымдамада болғанда, ол генерал Эдвард Роунимен танысты, ол оны Лэйн Киркланд пен Рональд Рейганмен таныстырды. 1980 жылдың тамызында ол Гданьск жұмысшыларының наразылық қозғалысына қосылып, "Solidarność" (поляк тілінде "Солидарлық") – NSZZ тәуелсіз өзін-өзі басқару кәсіподағының кеңесшілерінің бірі болды. 1981 жылы ол Солидарлықтың Бірінші Ұлттық съезінің Бағдарламалық комиссиясын басқарды. 1981 жылдың желтоқсанында әскери жағдай енгізілгеннен кейін, ол 1982 жылдың желтоқсанына дейін уақытша қамауға алынды, содан кейін ол Лех Валенсамен тығыз байланыста жұмыс істей отырып, сол кездегі заңсыз Солидарлықтың кеңесшісі болды. 1983 жылы ол Польша билігі тарапынан қайтадан тұтқындалды.
In 1950, Geremek joined the Polish United Workers' Party (PZPR). He was the second secretary of the Basic Party Organisation (POP) of the PZPR at Warsaw University. In 1968, however, he left the party in protest against the Warsaw Pact invasion of Czechoslovakia. During the 1970s, Geremek was considered one of the leading figures in the Polish democratic opposition. In 1978, he co founded the Society for Educational Courses, for which he gave lectures. While on a Fellowship at the Wilson Center in Washington DC, he met General Edward Rowny who introduced him to Lane Kirkland and Ronald Reagan. In August 1980, he joined the Gdańsk workers' protest movement and became one of the advisers of the Independent Self Governing Trade Union Solidarność (Polish for "Solidarity") – NSZZ. In 1981 he chaired the Program Commission of the First National Convention of Solidarity. After martial law was declared in December 1981, he was interned until December 1982, when he once again became an adviser to the then illegal Solidarity, working closely with Lech Wałęsa. In 1983, he was again arrested by the Polish authorities.
Польшамен дөңгелек үстел туралы келісім
1987 және 1989 жылдар аралығында Геремек Польшадағы бейбіт демократиялық өзгерістерге қатысты ұсыныстарды дайындаған Азаматтық комитеттің Саяси реформалар комиссиясын басқарды. 1989 жылы ол "Солидарлық" пен билік арасындағы, еркін парламенттік сайлаулар мен "Келісімдік Сейм" құрылуына әкелген пікірсайыстарда шешуші рөл атқарды.
Between 1987 and 1989, Geremek was the leader of the Commission for Political Reforms of the Civic Committee, which prepared proposals for peaceful democratic transformation in Poland. In 1989, he played a crucial role during the debates between Solidarity and the authorities that led to free parliamentary elections and the establishment of the ‘Contract Sejm’.
Польшаның Үшінші Республикасы
Содан кейін Гермек Демократиялық одақтың негізін қалаушылардың бірі болды (кейіннен «Азаттық одағына» біріктірілді) және 1990 жылдан 1997 жылға дейін Демократиялық одақтың парламенттік фракциясының жетекшісі болды. 1991 жылғы сайлаулардан кейін президент Лех Валенса одан жаңа үкімет құруды сұрады, бірақ Гермек бұл жұмысты атқара алмады, нәтижесінде Ян Олшевский премьер-министр болып тағайындалды. 1989 жылдан 2001 жылға дейін Гермек Польша парламентінің төменгі палатасы – Сеймнің депутаты және «Азаттық одағының» Саяси кеңесінің төрағасы болды. Ол 1989 жылдан 1997 жылға дейін Сеймнің Сыртқы істер комитетін, 1989 жылдан 1991 жылға дейін Конституциялық комитетін және 2000 жылдан 2001 жылға дейін Еуропа құқығы комитетін басқарды. 1997 жылғы қазан айында «Солидарлық сайлау әрекеті» (AWS) мен «Азаттық одағы» коалициялық үкімет құрғаннан кейін Гермек 2000 жылға дейін премьер-министр Ежи Бузек басшылығымен Сыртқы істер министрі қызметін атқарды. 1998 жылы Польша ЕҚЫҰ төрағалығын жүзеге асырды, ал Бронислав Гермек осы ұйымның төрағасы болды. 1999 жылғы наурыз айында ол Польшаның НАТО-ға қосылуына қатысты шартқа қол қойды.
Geremek then became one of the founders of The Democratic Union (later merged into The Freedom Union) and was the leader of the Democratic Union's parliamentary group from 1990 to 1997. After the elections in 1991, President Lech Wałęsa asked him to form a new government, but Geremek failed to do so and Jan Olszewski was appointed Prime Minister instead. From 1989 to 2001, Geremek was a member of the lower house of the Polish parliament, the Sejm, and chairman of the Political Council of the Freedom Union. He chaired the Sejm's Committee on Foreign Affairs from 1989 to 1997, its Constitutional Committee from 1989 to 1991 and its European Law Committee from 2000 to 2001. After a coalition government was formed in October 1997 by the Solidarity Electoral Action (AWS) and the Freedom Union, Geremek served as Minister of Foreign Affairs under Prime Minister Jerzy Buzek until 2000. In 1998, Poland chaired OSCE, and Bronisław Geremek served as Chairperson in Office. In March 1999, he signed the treaty under which Poland joined NATO.
Еуропалық парламент депутаты
2004 жылғы маусымда өткен Еуропалық парламент сайлауында Гермек "Азаттық одағы" партиясынан кандидат ретінде сайланды және Варшавада ең көп дауыс жинады. Еуропалық парламентте ол Еуропалық либералдар мен демократтар альянсының мүшесі болды. Ол Еуропа идеясын қолдады, бірақ нақты еуропалық ұлттық сананы қалыптастыру және адамдардың Еуропа ұлттар ретінде ғана емес, сонымен қатар жеке тұлғалар ретінде де алатын пайдасына сенуі қажеттігін түсінді. 2007 жылғы сәуірде Гермек жаңа тексеру заңы бойынша талап етілгендей, коммунистік құпия қызметпен ешқашан байланыс жасаған жоқ екенін мойындаудан бас тартты. 2007 жылғы мамырда Польша Республикасының Конституциялық трибуналы жаңа тексеру заңының көп бөлігін, соның ішінде бұрынғы режим кезінде құпия қызметпен байланыс жасаған жоқ екенін растайтын мәлімдемелерге қол қоюды міндеттейтін бапты қабылдамады. Бұл шара шамамен 700 мың поляқты қамтыды. 2006 жылдан 2008 жылға дейін ол Еуропа үшін Жан Монне қорының президенті болды. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымы Парламенттік Ассамблеясын құру науқанының жақтасы болды.
In the election to the European Parliament in June 2004, Geremek was elected as a candidate of the Freedom Union, winning the largest number of votes in Warsaw. In the European Parliament he was a member of the Alliance of Liberals and Democrats for Europe. He was a believer in the idea of Europe, though he felt that there is a need to create a clear European identity and the need for people to believe in the benefits that Europe can bring to them not just as nations, but also as individuals. In April 2007, Geremek refused to declare that he had never collaborated with the Communist secret service, which he was being asked to do under a new vetting law. In May 2007, the Constitutional Tribunal of the Republic of Poland rejected most of the new vetting law, including the clause that would have made it mandatory for nearly 700,000 Poles to sign declarations certifying that they had never collaborated with the secret services under the old regime. From 2006 to 2008, he was president of the Jean Monnet Foundation for Europe. He was a supporter of the Campaign for the Establishment of a United Nations Parliamentary Assembly.
Өлім
Геремек 2008 жылғы 13 шілдеде Новый Томысль округінің Любинь қаласына жақын жердегі 2-ші республикалық жолда (қазіргі 92-ші республикалық жол) болған жол апатында қаза тапты. Ол басқарушылыққа келгенде қарсы бағыттан келе жатқан микроавтобусқа соқтығысты, себебі рульде ұйықтап қалған. Оған Варшавадағы Иоанн соборында мемлекеттік жерлеу рәсімі өткізілді. Оған басқалармен қатар президент Лех Качиньский, премьер-министр Дональд Туск және үш бұрынғы президент – Ришард Качжоровский, Лех Валенса және Александр Квасьневский қатысты.
Geremek died on 13 July 2008, in a car accident on the then national road 2 (nowadays national road 92) near Lubień in Nowy Tomyśl County, when the car he was driving hit an oncoming van on the opposite lane, due to Geremek falling asleep behind the wheel. He was granted a state funeral, held in Warsaw in the Cathedral of St John. It was attended, among others, by President Lech Kaczyński, Prime Minister Donald Tusk, and three former presidents Ryszard Kaczorowski, Lech Wałęsa and Aleksander Kwaśniewski.
Өлімнен кейінгі марапаттар
2009 жылдың қаңтар айында Еуропалық парламент өзінің негізгі ғимараты "Луиза Вайс" ғимаратының бас ауласын Бронислав Геремектің атымен атады. 2021 жылы Польша Сенаты оның өмірлік жетістіктерін құрметтеу мақсатында 2022 жылды "Бронислав Геремектің жылы" деп жариялады.
In January 2009, the European Parliament named the main courtyard of the "Louise Weiss", its principal building, after Bronisław Geremek. In 2021, the Senate of Poland established 2022 as the "Year of Bronisław Geremek" as a recognition of his life's achievements.