Ричард Кеннет Гай: Британдық математиктің өмірі мен еңбектері
Richard K. Guy
Ричард Кеннет Гай (1916-2020) – британдық математик, сандар теориясы, геометрия, комбинаторика саласындағы ғылымға үлкен үлес қосып, 300-ден астам мақала жазған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық математик (1916–2020)
British mathematician (1916–2020)
Ричард Кеннет Гай (30 қыркүйек 1916 – 9 наурыз 2020) – британдық математик. Ол Калгари университетінің математика факультетінде профессор болды. Ол сандар теориясы, геометрия, ойын математикасы, комбинаторика және графтар теориясы салаларындағы еңбектерімен танымал. Ол Джон Конвей және Элвин Берлекамппен бірлесіп жазған «Математикалық ойындарыңызда жеңіске жету жолдары» және «Сандар теориясындағы шешілмеген мәселелер» еңбектерімен ең көп танылды. Ол 300-ден астам ғылыми мақала жариялады. Гай «кіші сандардың күшті заңы» деген әзіл-қалжыңға толы ұғымды ұсынды, онда оларға жүктелген көптеген міндеттер үшін жеткілікті кіші бүтін сандар жетіспейді делінеді, осылайша көптеген мәдениеттерде кездесетін көптеген сәйкестіктер мен үлгілер түсіндіріледі. Ол осы еңбегі үшін MAA Лестер Р. Форд сыйлығын алды.
Richard Kenneth Guy (30 September 1916 – 9 March 2020) was a British mathematician. He was a professor in the Department of Mathematics at the University of Calgary. He is known for his work in number theory, geometry, recreational mathematics, combinatorics, and graph theory. He is best known for co authorship (with John Conway and Elwyn Berlekamp) of Winning Ways for your Mathematical Plays and authorship of Unsolved Problems in Number Theory. He published more than 300 scholarly articles. Guy proposed the partially tongue in cheek "strong law of small numbers", which says there are not enough small integers available for the many tasks assigned to them – thus explaining many coincidences and patterns found among numerous cultures. For this paper he received the MAA Lester R. Ford Award.
Ерте өмір
Гай 1916 жылғы 30 қыркүйекте Англияның Уорвикшир графтығындағы Нунэтон қаласында Аделина Аугуста Таннер мен Уильям Александр Чарльз Гайдың отбасында дүниеге келді. Оның екі ата-анасы да мұғалім болды, олар тиісінше мектеп директоры және директор қызметіне дейін көтерілді. Ол Ұлыбританиядағы үшінші ең көне мектеп – Уорвик мектебінде оқыды, бірақ көптеген оқу бағдарламалары оған қызығушылық тудырмады. Ол спортпен жақсы айналысты және математикадан өте жақсы нәтижелер көрсетті. 17 жасында ол Диксонның «Сандар теориясының тарихы» кітабын оқыды. Ол бұл кітапты «Шекспирдің барлық туындыларынан» жақсы деп айтты, соның арқасында математикаға деген өмір бойғы қызығушылығы қалыптасты. 1935 жылы Гай бірнеше стипендия жеңіп, Кембридждегі Гонвилл және Каиус колледжіне түсті. Ең маңызды стипендияны жеңу үшін ол Кембриджге барып, екі күн бойы емтихан тапсыруға тиіс болды. Оның ойындарға деген қызығушылығы Кембриджде оқып жүргенде басталды, сол кезде ол шахмат мәселелерін құрастыруда шебер болды. 1938 жылы ол екінші дәрежелі дипломмен бітірді; кейін ол бірінші дәрежеге ие болмауы шахматқа деген құмарлығымен байланысты болуы мүмкін екенін айтты. Ата-анасы қарсы болғанына қарамастан, Гай мұғалім болуды шешіп, Бирмингем университетінде мұғалімдік диплом алды. Ол болашақ әйелі Нэнси Луиза Тирианмен Гонвилл және Каиуста стипендия жеңіп алған ағасы Майкл арқылы танысты. Ол Луизамен бірге тау шаруашылығымен және бимен айналысуды ұнатып, 1940 жылдың желтоқсан айында үйленді.
Guy was born 30 September 1916 in Nuneaton, Warwickshire, England, to Adeline Augusta Tanner and William Alexander Charles Guy. Both of his parents were teachers, rising to the rank of headmistress and headmaster, respectively. He attended Warwick School for Boys, the third oldest school in Britain, but was not enthusiastic about most of the curriculum. He was good at sports and excelled in mathematics. At the age of 17 he read Dickson's History of the Theory of Numbers. He said it was better than "the whole works of Shakespeare", solidifying his lifelong interest in mathematics. In 1935 Guy entered Gonville and Caius College, Cambridge, as a result of winning several scholarships. To win the most important of these he had to travel to Cambridge and write exams for two days. His interest in games began while at Cambridge where he became an avid composer of chess problems. In 1938, he was graduated with a second class honours degree; he would later state that his failure to get a first may have been related to his obsession with chess. Although his parents strongly advised against it, Guy decided to become a teacher and got a teaching diploma at the University of Birmingham. He met his future wife, Nancy Louise Thirian, through her brother Michael, who was a fellow scholarship winner at Gonville and Caius. He and Louise shared loves of mountain climbing and dancing. They married in December 1940.
Соғыс жылдары
1942 жылдың қарашасында Гай Корольдік әуе күштерінің метеорологиялық бөліміне шұғыл түрде офицерлік қызметке тағайындалды, лейтенант шенімен. Ол метеоролог ретінде Рейкьявикке, содан кейін Бермудаға жіберілді. Ол Луизаның өзіне қосылуына рұқсат сұрады, бірақ рұқсат алынбады. Исландияда ол мұздықтарға саяхат жасады, шаңғы теуіп, тауға өрледі, осылайша қар мен мұзға деген тағы бір ұзақ махаббатының бастауы болды. Соғыстан кейін Англияға оралған соң, ол қайтадан сабақ берді, бұл жолы Стокпорт грамматикалық мектебінде, бірақ тек екі жыл ғана жұмыс істеді. 1947 жылы отбасы Лондонға көшті, онда ол Goldsmiths' College-те математика пәнінен оқытушы болып жұмысқа орналасты.
In November 1942, Guy received an emergency commission in the Meteorological Branch of the Royal Air Force, with the rank of flight lieutenant. He was posted to Reykjavík, and later to Bermuda, as a meteorologist. He tried to get permission for Louise to join him but was refused. While in Iceland, he did some glacier travel, skiing, and mountain climbing, marking the beginning of another long love affair, this one with snow and ice. When Guy returned to England after the war, he went back to teaching, this time at Stockport Grammar School, but stayed only two years. In 1947 the family moved to London, where he got a job teaching mathematics at Goldsmiths' College.
Кейінгі өмір және өлім
1951 жылы Сингапурға көшіп, 1962 жылға дейін Малайя университетінде оқытумен айналысты. Содан кейін бірнеше жыл Үндістанның Дели қаласындағы Технология институтында жұмыс істеді. Үндістанда болғанда ол және Луиза Гималай тауларының етегінде альпинизммен шұғылданды. 1965 жылы Канадаға көшіп, Альберта провинциясындағы Калгари университетінде профессор болып орналасты. 1982 жылы зейнеткерлікке шықса да, 100 жасқа жеткенге дейін аптасына бес күн кеңсеге барып жұмыс істеді. Джордж Томас және Джон Селфриджпен бірге Гай Канада/АҚШ Mathcamp-ының алғашқы жылдарында сабақ берді. 1991 жылы Калгари университеті оған құрметті доктор дәрежесін берді. Гай университет оған ұяттан диплом бергенін айтса да, университет «оның сандар теориясы және комбинаторика саласындағы кең ауқымды зерттеулері мен көптеген еңбектері ойын теориясының негізін нығайтып, оны адам қызметінің көптеген салаларында қолдануға мүмкіндік берді» деп мәлімдеді. Гай және оның әйелі Луиза (2010 жылы қайтыс болды) егде жасқа келгенде де тауға шығу және қоршаған ортаны қорғау ісіне берілді. 2014 жылы ол Канаданың Альпілік клубына әуесқой жетекшілерді даярлау үшін 100 000 доллар сыйлады. Ал Альпілік клуб оларды құрметтеп, Мон-де-Пуалу тауының іргесінде Луиза мен Ричард Гай атындағы павильон салды. Олардың үш баласы болды, соның ішінде компьютер ғалымы және математик Майкл Дж.Т. Гай. Гай 2020 жылдың 9 наурызында 103 жасында дүние салды.
In 1951 he moved to Singapore, where he taught at the University of Malaya until 1962. He then spent a few years at the Indian Institute of Technology in Delhi, India. While they were in India, he and Louise went mountaineering in the foothills of the Himalayas. Guy moved to Canada in 1965, settling down at the University of Calgary in Alberta, where he obtained a professorship. Although he officially retired in 1982, he still went to the office five days a week to work, even as he passed the age of 100. Along with George Thomas and John Selfridge, Guy taught at Canada/USA Mathcamp during its early years. In 1991 the University of Calgary awarded him an honorary doctorate. Guy said that they gave him the degree out of embarrassment, although the university stated that "his extensive research efforts and prolific writings in the field of number theory and combinatorics have added much to the underpinnings of game theory and its extensive application to many forms of human activity." Guy and his wife Louise (who died in 2010) remained very committed to mountain hiking and environmentalism even in their later years. In 2014, he donated $100,000 to the Alpine Club of Canada for the training of amateur leaders. In turn, the Alpine Club has honoured them by building the Louise and Richard Guy Hut near the base of Mont des Poilus. They had three children, among them computer scientist and mathematician Michael J. T. Guy. Guy died on 9 March 2020 at the age of 103.
Математика
1960 жылы Сингапурда оқыта жүріп, Гай венгр математигі Пол Эрдоспен кездесті. Эрдос математикалық қиын мәселелерді қоюмен және оларды шешумен танымал болды, сондай-ақ олардың бірнешеуін Гаймен бөлісті. Кейін ол: «Мен олардың әрқайсысында белгілі бір прогресс жасадым. Бұл маған күш берді, мен бұрынғыдай емес, зерттеуші математик ретінде ойланымды бастадым» деп еске алды. Ақырында ол Эрдоспен бірге төрт мақала жазып, оған Эрдос саны 1 берілді және Эрдостың бір мәселесін шешті. Гай шешілмеген мәселелерге қызығушылық танытып, оларға арналған екі кітап жазды. Көптеген сандар теориясымен айналысатын ғалымдар Гайдың «Сандар теориясындағы шешілмеген мәселелер» кітабынан мәселелерді шешуден бастау алды. Гай өзін әуесқой математик деп сипаттады, бірақ оның еңбектерін кәсіби мамандар жоғары бағалады. Сегіз онжылдыққа созылған мансабында ол оннан астам кітап жазды немесе бірлесіп жазды және ХХ ғасырдың ең маңызды математиктерімен ынтымақтастықта жұмыс істеді. Оның серіктестерінің қатарында Пол Эрдос, Джон Х. Конвей, Дональд Кнут және Мартин Гарднер болды, сондай-ақ Элвин Берлекамп, Джон Л. Селфридж, Кеннет Фальконер, Фрэнк Харари, Ли Салоус, Герхард Рингель, Бела Боллобас, К. Б. Лакампань, Брюс Саган және Нил Слоан да бар еді. Өмірінің барысында Гай математика бойынша 100-ден астам ғылыми мақала жариялады, оның ішінде төрт мақала Эрдоспен бірлесіп жазылған. Гай ойын-сауық математикасы саласындағы ықпалды тұлға болды. Ол Берлекамп пен Конвеймен бірге екі томдық «Жеңістің жолдары» еңбегін жазды, оны Мартин Гарднер 1998 жылы «осы ғасырдағы ойын-сауық математикасына ең үлкен үлес» деп атады. Гарднер Scientific American журналының «Математикалық ойындар» рубрикасынан зейнеткерлікке шыққанда, Гай оның орнына қарастырылды. Гай Конвейдің «Өмір ойыны» туралы жан-жақты зерттеулер жүргізді және 1970 жылы осы ойынның глайдерін ашты. 1968 жыл шамасында Гай 19 жақтары бар бір тұрақты көпбұрышты тапты; одан аз жақтары бар мұндай конструкция 2012 жылға дейін табылған жоқ. 2016 жылға дейін Гай математикалық жұмыстармен айналысып, белсенді болды. Оның 100 жылдық мерейтойына орай достары мен әріптестері оның өмірін тойлауға арналған шара ұйымдастырды, ал Gathering 4 Gardner оның құрметіне ән мен бейнеролик шығарды. Гай Сандар теориясы қорының алғашқы директорларының бірі болды және жиырма жылдан астам уақыт бойы «сандар теориясымен айналысатын ғалымдар отбасында ынтымақтастық пен жақсы тілектер рухын дамыту» мақсатындағы олардың күш-жігерін қолдауда белсенді рөл атқарды.
While teaching in Singapore in 1960 Guy met the Hungarian mathematician Paul Erdős. Erdős was noted for posing and solving difficult mathematical problems and shared several of them with Guy. Guy later recalled "I made some progress in each of them. This gave me encouragement, and I began to think of myself as possibly being something of a research mathematician, which I hadn't done before." Eventually he wrote four papers with Erdős, giving him an Erdős number of 1, and solved one of Erdős' problems. Guy was intrigued by unsolved problems and wrote two books devoted to them. Many number theorists got their start trying to solve problems from Guy's book Unsolved problems in number theory. Guy described himself as an amateur mathematician, although his work was widely respected by professionals. In a career that spans eight decades he wrote or co authored more than a dozen books and collaborated with some of the most important mathematicians of the twentieth century. Paul Erdős, John H. Conway, Donald Knuth, and Martin Gardner were among his collaborators, as were Elwyn Berlekamp, John L. Selfridge, Kenneth Falconer, Frank Harary, Lee Sallows, Gerhard Ringel, Béla Bollobás, C. B. Lacampagne, Bruce Sagan, and Neil Sloane. Over the course of his career Guy published more than 100 research papers in mathematics, including four with Erdős. Guy was influential in the field of recreational mathematics. He collaborated with Berlekamp and Conway on two volumes of Winning Ways, which Martin Gardner described in 1998 as "the greatest contribution to recreational mathematics in this century". Guy was considered briefly as a replacement for Gardner when the latter retired from the Mathematical Games column at Scientific American. Guy conducted extensive research on Conway's Game of Life, and in 1970, discovered the game's glider. Around 1968, Guy discovered a unistable polyhedron with 19 faces; no such construct with fewer faces was found until 2012. As of 2016 Guy still was active in conducting mathematical work. To mark his 100th birthday friends and colleagues organised a celebration of his life and a tribute song and video was released by Gathering 4 Gardner. Guy was one of the original directors of the Number Theory Foundation and played an active role in supporting their efforts to "foster a spirit of cooperation and goodwill among the family of number theorists" for more than twenty years.