Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әлеуметтік-теологиялық тұжырымдама
Social theologic concept
Протестанттық еңбек этикасы, сондай-ақ кальвинистік еңбек этикасы немесе пуритандық еңбек этикасы деп аталады, бұл әлеуметтану, экономика және тарих салаларындағы еңбек этикасының тұжырымдамасы. Ол адамның протестанттық сенімнің, әсіресе кальвинизмнің құндылықтарын қабылдауы еңбекқорлыққа, тәртіпке және үнемділікке әкелетінін баса көрсетеді. Бұл тіркес 1905 жылы көрнекті әлеуметтанушы Макс Вебердің «Протестанттық этика және капитализм рухы» атты кітабында алғаш рет қолданылды. Вебер протестанттық этика мен құндылықтардың, сондай-ақ кальвинистік аскетизм мен алдын ала белгілеу туралы ілімдердің капитализмнің пайда болуы мен таралуына жағдай жасағанын мәлімдеді. Құдайдан шақыру (немесе «шақыру») алған дін қызметкерлері мен қамқорлық көрсететін мамандар сияқты, протестанттық еңбек этикасына сәйкес, «қарапайым» жұмысшының да өзінің жұмысына адал болу арқылы орындай алатын құрметті қызметі бар. Бұл социологиядағы ең ықпалды және жиі сілтеме жасалатын кітаптардың бірі, бірақ ұсынылған тезис жарық көргеннен бері даулы болып келді. Веберге қарсы Фернан Браудель және Хью Тревор Ропер сияқты тарихшылар протестанттық еңбек этикасы капитализмді жасаған жоқ екенін және капитализм Реформацияға дейінгі католик қауымдастықтарында дамығанын айтады. Тарихшы Лоренс Р. Ианаконе «Протестанттық этика тезисінің ең айқын ерекшелігі – оның эмпириялық негіздемесінің болмауы» деп жазды. Бұл тұжырым Солтүстік, Орталық және Солтүстік-Батыс Еуропаның, сондай-ақ Америка Құрама Штаттарының қоғамдарының өзіне қатысты көзқарасын қалыптастыруға көмектескені үшін жиі мақталады.
The Protestant work ethic, also known as the Calvinist work ethic or the Puritan work ethic, is a work ethic concept in sociology, economics, and history. It emphasizes that a person's subscription to the values espoused by the Protestant faith, particularly Calvinism, result in diligence, discipline, and frugality. The phrase was initially coined in 1905 by pioneering sociologist Max Weber in his book The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism. Weber asserted that Protestant ethics and values, along with the Calvinist doctrines of asceticism and predestination, enabled the rise and spread of capitalism. Just as priests and caring professionals are deemed to have a vocation (or "calling" from God) for their work, according to the Protestant work ethic the "lowly" workman also has a noble vocation which he can fulfill through dedication to his work. It is one of the most influential and cited books in sociology, although the thesis presented has been controversial since its release. In opposition to Weber, historians such as Fernand Braudel and Hugh Trevor Roper assert that the Protestant work ethic did not create capitalism and that capitalism developed in pre Reformation Catholic communities. Historian Laurence R. Iannaccone has written that "the most noteworthy feature of the Protestant Ethic thesis is its absence of empirical support." The concept is often credited with helping to define the self view of societies of Northern, Central and Northwestern Europe as well as the United States of America.
Вебердің теориясы
Америкаға зерттеу сапарынан кейін Вебер өзінің протестанттық этика теориясын жасады, ол жұмысқа қатысты көзқарастан гөрі көбірек мәселелерді қамтыды. Осы этикаға ие адамдар, жақсы жағдайға (мысалы, қажырлы еңбектен) қол жеткізудің осы өмірде Құдайды ақтау екеніне сенді: бұл – табысқа қатысты теодиция; бұл олардың одан да көп байлыққа ие болу құқығын дәлелдейтін діни және әлеуметтік іс-әрекеттерді қолдады. Керісінше, осы этикадан dépour болғандар, Құдай келесі өмірде байлық пен бақытты сыйлап ақталады деп есептеді: бақытсыздыққа қатысты теодиция. Осы сенімдер күтулерге, мінез-құлыққа, мәдениетке және тағы басқаларға бағыт берді.
Following a study trip to America, Weber developed his theory of the Protestant Ethic, which included more considerations than attitude to work. Those with the ethic believed that good fortune (e. g. from hard work) is a vindication of God in this life: a theodicy of fortune; this supported religious and social actions that proved their right to possess even greater wealth. In contrast, those without the ethic instead emphasized that God will be vindicated by granting wealth and happiness in the next life: a theodicy of misfortune. These beliefs guided expectations, behaviour and culture, etc.
Протестанттық теологияның негізі
Теорияға сәйкес, протестанттар, Мартин Лютерден бастап, дүниелік еңбекті жеке тұлғаға да, қоғамға да пайдалы міндет деп түсіндірді. Осылайша, католиктердің ізгі амалдар туралы ұғымы протестанттар үшін құдайдың рақымының белгісі ретінде үнемі адал еңбек етуге міндеттемеге айналды. Католик дінінде, католиктер алған сенімін көрсету үшін ізгі амалдар қажет деп үйретіледі, ал амалсыз сенім өлі және сүрегіз болады. Ал кальвинист дінтанушылары тек құтқарылуға тағдырланғандар ғана құтқарылатынын үйретті. Протестанттар үшін құтқарылу – Құдайдың сыйы; осы протестанттардың sola gratia ерекшелігі. Құтқарылу рақым сыйы болғандықтан, протестанттар еңбекті оларға берілген сенімділік ретінде қарастырды. Сондықтан протестанттар құтқарылу үшін еңбек етпеді, керісінше, еңбек арқылы басқаларға пайда келтіре алады деп ойлады. Қажырлы еңбек пен шаруашылдық – Құдай берген нәрсенің сенімді басқарушысы болудың екі маңызды жолы деп есептелді. Сондықтан протестанттар осы қасиеттерге қызығып, оларға жетуге тырысты. Киелі кітапта еңбек этикасын қолдау үшін көптеген нақты діни мысалдар келтірілген. Ескі өсиетте көптеген мысалдар бар, мысалы, Құдайдың Шығу кітабындағы 20:8–10 аяттарындағы бұйрығы: «Демалыс күнін қасиетті сақтап, есте сақта. Алты күн еңбек етіп, барлық жұмысыңды істе, ал жетінші күн – Раббың Құдайға арналған демалыс күні». Ескі өсиеттегі Нақыл сөздер кітабынан да мысал келтіруге болады: «Аз ұйықта, аз дем ал, қолдарыңды бүгіп, жат, сонда кедейлік қарақшы сияқты сені қуып жетеді, аштық қарулы адам сияқты сені қоршайды». Жаңа өсиетте де көптеген мысалдар бар, мысалы, Лұқа кітабындағы Он Мина туралы теңеу. Апостол Павел 2 Салоникалықтарға жолдаған хатында: «Егер біреу еңбек етуге ықыласты болмаса, ол тамақтанбасын» деді.
According to the theory, Protestants, beginning with Martin Luther, conceptualized worldly work as a duty which benefits both the individual and society as a whole. Thus, the Catholic idea of good works was transformed for Protestants into an obligation to consistently work diligently as a sign of grace. Whereas Catholicism teaches that good works are required of Catholics as a necessary manifestation of the faith they received, and that faith apart from works is dead and barren, the Calvinist theologians taught that only those who were predestined to be saved would be saved. For Protestants, salvation is a gift from God; this is the Protestant distinction of sola gratia. In light of salvation being a gift of grace, Protestants viewed work as stewardship given to them. Thus Protestants were not working in order to achieve salvation but viewed work as the means by which they could be a blessing to others. Hard work and frugality were thought to be two important applications of being a steward of what God had given them. Protestants were thus attracted to these qualities and strove to reach them. There are many specific theological examples in the Bible used to support a work ethic. Old Testament examples abound, such as God's command in Exodus 20:8–10 to "Remember the Sabbath day, to keep it holy. Six days you shall labor, and do all your work, but the seventh day is a Sabbath to the Lord your God." Another passage from the Book of Proverbs in the Old Testament provides an example: "A little sleep, a little slumber, a little folding of the hands to rest, and poverty will come upon you like a robber, and want like an armed man." The New Testament also provides many examples, such as the Parable of the Ten Minas in the Book of Luke. The Apostle Paul in 2 Thessalonians said "If anyone is not willing to work, let him not eat."
Қолдау
20 ғасырдың соңында Лоренс Харрисон, Сэмюэл П. Хантингтон және Дэвид Лэндестің еңбектері Вебердің тезисіне деген қызығушылықты қайта жандандырды. 2003 жылғы 8 маусымда «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланған мақаласында Нилл Фергюсон Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) деректерін пайдаланып, «соңғы ширек ғасырдағы Батыс Еуропаның тәжірибесі протестанттық этиканы күтпеген жерден растайды» деді, сондай-ақ қазіргі протестанттық Батыс Еуропа елдеріндегі адамдардың орташа жұмыс уақыты католик елдеріне немесе АҚШ-қа қарағанда аз болуының себебі белсенді протестанттықтың төмендеуіне байланысты екенін айтты.
Late 20th century works by Lawrence Harrison, Samuel P. Huntington, and David Landes revitalized interest in Weber's thesis. In a New York Times article, published on June 8, 2003, Niall Ferguson claimed, using data from the Organisation for Economic Co operation and Development (OECD), that "the experience of Western Europe in the past quarter century offers an unexpected confirmation of the Protestant ethic", that the reason that people in modern Protestant Western European nations actually work fewer hours on average than in the Catholic ones or in the United States is due to a decline in active Protestantism.
Жеке тұлғалар
Протестанттық этика деп аталатын нәрсенің жеке адамдарға қатысты болуы мен әсері туралы зерттеулер бар. Грониген университетінде жүргізілген зерттеу көрсеткендей, жұмыссыз протестанттардың психологиялық жағдайы жалпы халықтан әлдеқайда нашар.
There are studies of the existence and impact of the so called Protestant Ethic on individuals. A study at the University of Groningen shows that unemployed Protestants fare much worse than the general population psychologically.
Америка Құрама Штаттары
1677 жылы Жаңа Англияның алғашқы отарлары көбінесе протестанттардан тұратын, еңбекқорлық пен заңды құрметтеуші қауымдастықтар еді. Пастор Джон Старк протестанттық еңбек этикасы "протестантизм, кальвинизм, шақыру және капитализм туралы мифтерді көбейтті. Көптеген адамдар бүгінге дейін протестанттар құтқарылуға дәлел табу үшін тырысады деп сенеді". Кейбір мәліметтерге сәйкес, протестанттық еңбек этикасы американдық мәдениетке соншалықты сіңгендіктен, оның пайда болуын адамдар байқамай қалуы мүмкін. АҚШ-тағы протестантизм тарихының нәтижесінде, елдің табыстарын осы этикадан, оның дамуына маңызды үлес қосқан нәрседен ажырату қиын болуы мүмкін.
The original New England Colonies in 1677 were mostly Protestant in origin and exhibited industriousness and respect for laws. Pastor John Starke writes that the Protestant work ethic "multiplied myths about Protestantism, Calvinism, vocation, and capitalism. To this day, many believe Protestants work hard so as to build evidence for salvation." Some support exists that the Protestant work ethic may be so ingrained in American culture that when it appears people may not recognize it. Due to the history of Protestantism in the United States, it may be difficult to separate the successes of the country from the ethic that may have significantly contributed to propelling it.
Бақ-береке теологиясының этикасымен қарама-қарсы
2020 жылы Тшилидзи Марвала протестанттық этика қағидалары Африканың дамуы үшін маңызды екенін және оларды секулярландырып, дамудың негізі ретінде ғажайыптарды ұсынатын Өркендеу Христиандығы этикасына балама ретінде қолдану қажеттігін айтты. Жақында жарияланған мақалада Бенджамин Кирби өркендеу теологиясының, әсіресе нео-Пентекост қозғалыстарының ықпалы, біріншіден, қазіргі Пентекост және неолибералды капитализм арасындағы қарым-қатынасты, екіншіден, Веберді қызықтырған кальвинистік аскетизм мен қазіргі капитализм арасындағы қарым-қатынасты салыстыруға жасалатын әрекеттерді қиындататынымен келіседі. Дегенмен, Кирби Вебердің талдауының маңыздылығын сақтайтынын атап көрсетеді: ол қазіргі Пентекост және неолибералды капитализм арасындағы "жаңа сайыпқыраушылық байланысын" ұсынады, нео-Пентекост шіркеулері неолибералды экономикалық процестерді орнату құралы ретінде әрекет ете алатынын, мысалы, жандарды кәсіпкерлікке, жауапкершілікті сезінуге тәрбиелеу арқылы ұсынады.
Tshilidzi Marwala asserted in 2020 that the principles of Protestant ethic are important for development in Africa and that they should be secularized and used as an alternative to the ethic of Prosperity Christianity, which advocates miracles as a basis of development. In a recent journal article, Benjamin Kirby agrees that this influence of prosperity theology, particularly within neo Pentecostal movements, complicates any attempt to draw parallels between, first, the relationship between contemporary Pentecostalism and neoliberal capitalism, and second, the relationship between Calvinistic asceticism and modern capitalism that interested Weber. Nevertheless, Kirby emphasises the enduring relevance of Weber's analysis: he proposes a "new elective affinity" between contemporary Pentecostalism and neoliberal capitalism, suggesting that neo Pentecostal churches may act as vehicles for embedding neoliberal economic processes, for instance by encouraging practitioners to become entrepreneurial, responsibilised citizens.
Тарихилығы
Австриялық саяси экономист Жозеф Шумпетер капитализмнің Еуропаның протестант аймақтарында емес, 14 ғасырда Италияда басталганын айтты. Даниялық макроэкономист Томас Барнебек Андерсен және авторлар тобы католик цистерциан орденінің монастырьларының орналасқан жері, әсіресе олардың тығыздығының, кейінгі ғасырлардағы осы еңбек этикасымен тығыз байланысты екенін тапты; осы монастырьлардың 90 пайызы 1300 жылға дейін құрылған. Экономист Джозеф Хенрих осы корреляцияның 21 ғасырға дейін сақталатынын анықтады. Еуропалық нарықтық экономиканы одан әрі дамытқан факторлардың қатарында феодализмнің құлдырауы мен ақшаға айналуымен байланысты меншік құқықтарының нығаюы, транзакциялық шығындардың төмендеуі және бубондық оба эпидемиясынан кейін шын жалақының өсуі болды. Әлеуметтанушы Родни Старк: «Экономикалық дамудың өте маңызды кезеңінде осы солтүстік капитализм орталықтары католик болды, протестант емес», – деп мәлімдеді, ал Реформация болашақта алыс болды. Ол сондай-ақ басқа тарихшылардың тұжырымдарын атап өтті, католиктерге қарағанда протестанттардың «жоғары мәртебелі капиталистік лауазымдарды иеленуі аз ғана мүмкін», католик Еуропасы протестант аймақтарымен салыстырғанда өнеркәсіптік дамуда қалып қоймады және тіпті Вебер «толыққанды дамыған капитализм Еуропада пайда болды» деп жазды. Реформациядан бұрын. Британдық тарихшы Хью Тревор Ропердің айтуынша, «ірі индустриалды капитализмнің Реформацияға дейін идеологиялық тұрғыдан мүмкін емес еді» деген түсінік оның бар екендігінің өзімен жоққа шығарылды. Француз тарихшысы Фернан Браудель «барлық тарихшылардың» «негізсіз теория» протестанттық этикасына қарсы болғанын, бірақ оны «біржола» жоққа шығара алмағанын жазды. Браудель «солтүстік елдер бұрынғыда Жерорта теңізінің ескі капиталистік орталықтары ұзақ және сәнді иеленген орынды иеленді. Олар технология немесе бизнес басқаруда ештеңе ойлап таппады» деп атап өтті. Тарихшы Лоренс Р. Ианнаконе «Қызыққа тірілетін нәрсе – протестанттық этика тезисінің эмпирикалық дәлелдемесінің жоқтығы» деп жазды, швед экономикалық тарихшысы Курт Самуэльсонның «экономикалық прогресс дінмен байланысты емес, немесе Вебердің тезисімен уақытша сәйкес келмейді, немесе Вебердің мәлімдеген үлгісін кері қайтарады» деген еңбегіне сілтеме жасайды. Алайда, олар Лютер (1500) мен Пруссия арасындағы Франко-пруссия соғысы (1870–71) кезінде қол жетімді шектеулі деректердің осы кезеңді «қара қорап» ретінде қарастыратынын және тек «беткей талқылау мен талдау» ғана мүмкін екенін де атап өтті.
Austrian political economist Joseph Schumpeter argued that capitalism began in Italy in the 14th century, not in the Protestant areas of Europe. Danish macroeconomist Thomas Barnebeck Andersen et al. found that the location of monasteries of the Catholic Order of Cistercians, and specifically their density, highly correlated to this work ethic in later centuries; ninety percent of these monasteries were founded before the year 1300 AD. Economist Joseph Henrich found that this correlation extends right up to the twenty first century. Other factors that further developed the European market economy included the strengthening of property rights and lowering of transaction costs with the decline and monetization of feudalism, and the increase in real wages following the epidemics of bubonic plague. Social scientist Rodney Stark commented that "during their critical period of economic development, these northern centers of capitalism were Catholic, not Protestant", with the Reformation still far off in the future. Furthermore, he also highlighted the conclusions of other historians, noting that, compared to Catholics, Protestants were "not more likely to hold the high status capitalist positions", that Catholic Europe did not lag in its industrial development compared to Protestant areas, and that even Weber wrote that "fully developed capitalism had appeared in Europe" long before the Reformation. As British historian Hugh Trevor Roper stated, the concept that "large scale industrial capitalism was ideologically impossible before the Reformation is exploded by the simple fact that it existed". French historian Fernand Braudel wrote that "all historians" opposed the "tenuous theory" of Protestant ethic, despite not being able to entirely quash the theory "once and for all". Braudel continues to remark that the "northern countries took over the place that earlier had been so long and brilliantly been occupied by the old capitalist centers of the Mediterranean. They invented nothing, either in technology or business management". Historian Laurence R. Iannaccone has written that "Ironically, the most noteworthy feature of the Protestant Ethic thesis is its absence of empirical support", citing the work of Swedish economic historian Kurt Samuelsson that "economic progress was uncorrelated with religion, or was temporally incompatible with Weber's thesis, or actually reversed the pattern claimed by Weber." However, they also note that, between Luther (1500) and Prussia during the Franco Prussian War (1870–71), the limited data available has meant that the period in question is regarded as a "black box" and that only "some cursory discussion and analysis" is possible.
Қазіргі заманғы әсер
2021 жылғы зерттеуде Макс Вебер қалыптастырған протестанттық этиканың құндылықтары тек протестантизммен ғана емес, экономикалық дамудың модернизация кезеңімен байланысты екені айтылады. Вебер бұл даму кезеңін өз байқаулары кезінде протестанттар басымдығы бар аймақтарда көрген. Осы байқаулар негізінде ол, жұмысты қалау және қарапайым өмір салтынан тұратын дүниелік аскетизм протестантизммен байланысты деген қорытындыға келді. Алайда, голландиялық басқару экономистері Аннемиек Шилпзанд пен Элке де Йонг бұл құндылықтар үлгісі аймақтың экономикалық дамуының модернизация кезеңімен байланысты екенін, демек, принципте, кез келген дінге жататын немесе дінсіз адамдарда да кездесе алатынын мәлімдейді. 2013 жылы 44 еуропалық елде жүргізілген зерттеуде елдердің діни мұрасы Еуропадағы Жұмыс этикасындағы елдер арасындағы айырмашылықтың жартысын түсіндірді, бұл көрсеткіш модернизациядан жоғары болды, ал табыс, білім, дін және (басқа бір зерттеуде) секуляризация сияқты факторлар салыстырмалы түрде аз түсіндірді. Дегенмен, зерттеу көрсеткендей, протестанттық мұра ең аз дәрежеде жұмыс этикасымен байланысты болды, ал мұсылмандық, содан кейін православие және католицизм мұралары ең күшті байланысқа ие болды. 2009 жылы 32 дамыған елде жүргізілген зерттеуде демографиялық және елдік факторларды ескергеннен кейін, католиктер мен протестанттардың жұмыс этикасы арасында ешқандай айырмашылық байқалмады, бірақ әлеуметтік этиканың әсеріне айтарлықтай қолдау көрсетілді, мысалы, католиктердің отбасы ішіндегі өндіріске және жеке байланыстарға назар аударуы: «Протестанттық құндылықтар өзара әлеуметтік бақылауды күшейтуге ұмтылатын, институттарды сын тұрғысынан қолдайтын, отбасы мен достардың тар шеңберіне аз байланысты және біртекті құндылықтарды ұстанатын жеке тұлғаны қалыптастырады (бұл ақырында пайдалы) анонимді нарықтар үшін, себебі олар заңды күшінің орындалуын және жеке бастылықсыз қарым-қатынасты жеңілдетеді». 2003 жылы Риис жүргізген Батыс Еуропа талдауында да ұқсас нәтижелер алынған. Вебердің протестанттық этикасын қайта қарастыру көрсеткендей, ұзақ мерзімді экономикалық өсу үшін жеке протестанттардың жинақтау және жұмыс істеуге бейімділігі емес, протестанттар тобының католиктер тобымен салыстырғандағы өзара әрекеттесу әдісі маңызды болды.
A 2021 study argues that the values represented by the Protestant ethic as developed by Max Weber are not exclusively related to Protestantism but to the modernization phase of economic development. Weber observed this phase of development in areas dominated by Protestants at the time of his observations. From these observations, he concludes that a worldly asceticism consisting of a preference for work and a sober life are associated with Protestantism. However Dutch management economists Annemiek Schilpzand and Eelke de Jong argue that this value pattern is associated with the modernization phase of a region's economic development and thus, in principle, can be found for any religion or for non religious persons. A 2013 study of 44 European countries found that religious heritage of countries explains half of the between country variation in Europe in Work Ethic, more than modernity, while factors such as income, education, religion and (in another study) secularization explain relatively little. However, the study showed that Protestant heritage was actually the least correlated with a strong work ethic, with Moslem, then Orthodox, then Catholic heritages being the strongest. A 2009 study of 32 mainly developed countries found no difference in work ethic between Catholics and Protestants, after correcting for demographic and country effects; however, it found substantial support for a social ethic effect due to e. g. the Catholic attention to production within the family and to personal contacts: "Protestant values are shown to shape a type of individual who exerts greater effort in mutual social control, supports institutions more and more critically, is less bound to close circles of family and friends, and also holds more homogenous values. (which ultimately works) in favour of anonymous markets, as they facilitate legal enforcement and impersonal exchange." A similar result is in the 2003 analysis of Western Europe by Riis. A re examination of Weber’s Protestant Ethic indicates that what was important for long term economic growth was not a greater propensity to save and work of individual Protestants but rather the manner in which a group of Protestants interacted compared with a group of Catholics.|author=Ulrich Blum, Leonard Dudley|title=Religion and Economic Growth: Was Weber Right? – Journal of Evolutionary Economics|source=Vol 11, issue 2, pp. 217