Кіріспе

Ұйым

Моральдық қайтару (MRA) – 1938 жылы американдық пастор Франк Бьюкманның Оксфорд тобынан пайда болған халықаралық моральдық және рухани қозғалыс. Бьюкман 1961 жылы қайтыс болғанға дейін 23 жыл бойы MRA-ны басқарды. 2001 жылы қозғалыс "Өзгеріс бастамалары" деп қайта аталды.

Басталуы

1938 жылы Еуропа әскери тұрғыдан қайта қаруланды. Оксфорд тобының жетекшісі Франк Бьюкман әскери қаруланудың ғана емес, дағдарысты шеше алмайтынына көз жеткізді. 1938 жылғы 29 мамырда Лондонның Ист-Хэм қалалық үйінде өткен 3000 адамдық жиынға ол "Моральдық қайта қарулану" науқанын жариялады. "Дағдарыстың түбінде моральдық мәселе жатыр", - деді ол. "Елдер моральдық жағынан қайта қарулануы керек. Адептілікті қалпына келтіру экономикалық жаңарудың алғы шарты болып табылады. Адамның моральдық тұрғыдан жаңаруы дағдарыс емес, өмірдің барлық саласында сенім мен бірлікке әкеледі". Бұл ұран сол кездегі көңіл-күйді бейнеледі, және Ұлыбританиядағы көптеген қоғамдық қайраткерлер оны қолдап сөз сөйледі және жазды. Британдық теннисші Х.В. Остин "Моральдық қайта қарулану" (The Battle for Peace) атты кітапты шығарды, оның жарты миллион данасы сатылды. АҚШ-та да осындай жағдай болды. Нью-Йорк қаласының мэрі 7-14 мамырды "MRA аптасы" деп жариялады, ал 14 мамырда 14 000 адам Мэдисон Сквер Гарденге ресми іс-шараға келді. Үш аптадан кейін Вашингтондағы Конституция залында тағы бір шара өтті, оған 240 британдық парламент мүшесі қолдау хабарламасын жолдады. 1939 жылғы 19 шілдеде Лос-Анджелестегі Голливуд Боулда "Моральдық қайта қарулану" науқанының ашылуына 30 000 адам қатысты.

Соғыс уақыты

Моральдық қайта қарулану Еуропаның көптеген елдерінде орнықты, бірақ ол нацистік Германия басып алған барлық елдерде қысымға ұшырады. Норвегияда және басқа жерлерде МРА басшылары түрмеге қамалды. 1945 жылы Еуропаға одақтастар шабуыл жасаған кезде, Бухман, Оксфорд тобы және Моральдық қайта қарулану туралы 126 беттік гестапо есебі табылды. Die Oxfordgruppenbewegung доктор Бухман мен Моральдық қайта қарулануды "ұлттық социализмге қарсы тұрып, ұлттық мемлекетке қарсы революцияны уағыздап, оның христиандық қарсыласына айналғаны үшін" айыптады. 1940 жылы жазушы Дафне дю Мориер "Жел соқсын, ауа райы болсын" атты кітабын жариялады, онда МРА арқылы үміт пен жаңа өмір тапқан қарапайым британдықтардың оқиғалары баяндалған. Ол оны "Фрэнк Бухманға арнады, оның бастапқы көрегендігі осы оқиғалардағы тірі кейіпкерлер әлемін мүмкін етті" деп, сондай-ақ: "Олар елдегі адамдарға өздерінің мәселелерін шешуге көмектесіп, болашақта не күтіп тұрғанына дайындауда жасайтын жұмыстың ұлттық маңызы болатындығын дәлелдейтін болады" деп қосты. Кітап тек Ұлыбританияда 650 000 дана сатылды. Соғыс басталғанда, Моральдық қайта қарулану науқанына белсенді қатысқан көптеген адамдар одақтас күштерге қосылды. Басқалары соғысқа байланысты салаларда, әсіресе, моральдық рухты көтеру және кедергілерді жою үшін жұмыс істеді. Сенатор (кейін президент) Гарри Трумэн, Сенаттың соғыс келісімдерін тергеген Трумэн комитетінің төрағасы, 1943 жылы Вашингтондағы баспасөз конференциясында: "Көптеген кедергілердің артында күдік, бәсекелестік, бейжайлық, ашкөздік жатыр. Міне, осы жерде Моральдық қайта қарулану тобының жұмысы басталады. Басқалары артта қалып сын айтқанда, олар жеңдерін түріп, жұмысқа кірісті. Олар өнеркәсіпке ұжымдық еңбек принципін енгізуде, "кімнің дұрыс екендігінен" емес, "не дұрыс екендігінен" бастап, айтарлықтай нәтижелерге қол жеткізді" деді. Ұлыбританияда МРА-ның 30 қызметкері осы жұмысты жалғастыру үшін әскери қызметтен босатылды. 1940 жылы Эрнест Бевин Еңбек министрі болған кезде, оларды әскерге шақыруды шешті. 2500-нен астам дін қызметкері мен пастор оған қарсы петицияға қол қойды, ал 174 Парламент депутаты осы мәселе бойынша ұсыныс енгізді. Бевин жеңіліске ұшыраса, үкіметтен кетіп қалатынын мәлімдеді, ал үкімет өзінің жақтастарына қатаң талап қойды. Нәтижесінде Оксфорд тобының қызметкерлері әскери қызметтен босату туралы заң жобасынан алынып тасталды.

Соғыстан кейін

Соғыс аяқталғаннан кейін МРА қызметкерлері тұрақты бейбітшілік орнату жұмысына қайта кірісті. 1946 жылы МРА ісіне белсенді қатысқан 50 швейцариялық отбасы Швейцарияның Ко қаласындағы үлкен, құлай жатқан қонақ үйді сатып алып, жаңартты. Бұл Еуропалық келісім орталығына айналды, ал келесі жылдары мыңдаған адамдар, соның ішінде Германия канцлері Конрад Аденауэр және Франция сыртқы істер министрі Роберт Шуман қатысты. Бухман француз үкіметі тарапынан Легион д’Онер орденінің Шевалье кресімен, сондай-ақ Германияның Еңбегі үшін орденінің Ұлы кресімен марапатталды. Тарихшылар Дуглас Джонстон мен Синтия Сэмпсон бұл жұмысты «қазіргі заманғы мемлекеттік басқару тарихындағы ең үлкен жетістіктердің біріне – 1945 жылдан кейін Франция мен Германияның таңғажайып жылдам келісіміне маңызды үлес» деп сипаттады. Ұлыбританияда жүздеген адам Лондонның Вестминстер театрын сатып алу үшін ақша жинады, бұл театр «Әдепті Қайта Қарулану» қозғалысының соғыста қаза болған ерлер мен әйелдерінің құрметіне арналған ескерткіш ретінде сақталды. Көптеген әскерилер алған ақыларын берді. Келесі 50 жыл бойы театр көптеген пьесалар мен мюзиклдерді қойды. Ең танымалдарының бірі – «Итке сүйек бер» атты пантомима, ол көптеген жылдар бойы әр Рождествода мыңдаған баланың қуанышына орай көрсетілді. Францияда белгілі экзистенциалистік католик философы Габриэль Марсель «МРА кездесуіне үміт өзгеруі: Әдепті Қайта Қарулану» атты кітапты шығарды, онда француз социалистік көшбасшысының, бразилиялық докердің, африкалық басшының, буддалық аббаттың, канадалық өнеркәсіпшінің және МРА арқылы жаңа жол тапқан тағы да көптеген адамдардың оқиғалары жинақталған. Кітаптың ағылшын тіліндегі басылымы «Лонгман» баспасынан «Дүниеге жаңа үміт» деген атпен жарық көрді. MRA 1942 жылы Мичиган штатының Макинак аралында конференциялар өткізе бастады, бастапқыда The Island House-ты жалға алды (бір долларға). Кейін олар аралдың шығыс жағындағы тасталған Mission House қонақ үйін және оған жақын жерді сатып алды. 1954-1960 жылдары олар театр мен дыбыс жазу студиясын қоса алғанда, кең ауқымды оқу орталығын салды. Дыбыс жазу студиясы «Таж тәжірибесі», «Дауылдың дауысы» және «Түн ортасындағы шешім» сияқты фильмдерді түсіру үшін пайдаланылды. 1966 жылы MRA аралдағы мүліктің көп бөлігін Маккинак колледжіне берді. Бірнеше жаңа ғимараттар, соның ішінде оқу корпусы мен кітапхана салынды. Бұл тәуелсіз және діни ағымға бөлінбеген жоғары оқу орны 1966 жылдан 1970 жылға дейін жұмыс істеді. Ол мемлекеттік басқару және көшбасшылық бағдарламаларын, сондай-ақ дәстүрлі оқу жоспарларын әзірледі.

Әлемдік таралу

1950-1960 жылдары МРА қызметі әлемге кеңінен тарады. Бьюкман көп дінді бастамалардың пионері болды. Ол былай деді: «МРА – Құдайдан шабыттанған идеологияның жақсы жолы, онда барлық адам біріге алады. Католик, яһуди және протестант, индуист, мұсылман, буддист және конфуциан – бәрі де қажет болған жағдайда өзгере алатынын түсінеді және осы жақсы жолмен бірге саяхаттауға мүмкіндік алады». Бұл идеялар отарлық үстемдіктен тәуелсіздікке қадам басқан Африка және Азия елдерінің көптеген адамдарын қызықтырды. Осы тәуелсіздік күресінің көшбасшылары MRA-ға қақтығыстағы топтар арасында бірлік орнатуға және тәуелсіздікке өтуді жеңілдетуге көмектескені үшін алғыс айтты. 1956 жылы Марокконың королі V Мохаммед Бьюкманға мынадай хабарлама жолдады: «Соңғы қиын жылдарда Марокко үшін жасаған барлық еңбегіңіз үшін рахмет айтамын. Жақсылыққа шақыру (Moral Re-Armament) біз мұсылмандар үшін де, сіз христиандар үшін де, және барлық елдер үшін де үлкен ынта болуы керек». 1953 жылы Австралияның болашақ білім министрі Ким Бизли Швейцарияға сапардан кейін бұл қозғалысқа қосылды. Ол үшін «ақиқатты және келісімді сақтау, пайда табу мен ашу-ызадан бас тарту қажеттілігі күннен-күнге маңыздырақ болды». 1960 жылы Кипр архиепископы Макариос және Кипр президенті мен вице-президенті доктор Кучук MRA-ның көмегіне деген ризашылықтарын білдіре отырып, Франк Бьюкманға Кауда тәуелсіз Кипрдің тұңғыш туын жіберді. Жапонияда 1950-ші жылдардағы бірнеше консервативті саясаткерлер бұл қозғалысқа белсенді қатысып, оларға Еуропа мен АҚШ-тағы ойдас көшбасшылармен байланыс орнатуға мүмкіндік берді. Ясухиро Накасоне, Ичиро Хатояма және Нобусуке Киши осы қозғалысқа қатысты.

Сын

МРА 1950-ші жылдары «Радио Москва» Шетелдік хабар тарату қызметі тарапынан үнемі шабуылға ұшырады. 1952 жылдың қараша айында олар: «Моральдық қайта қарулану» сөзсіз таптық соғысты «жақсылық пен жамандық арасындағы мәңгілік күрес» арқылы ығыстырып, «радикалды революциялық ойларға ие адамдарды тартуға құдіретті» деді. Католик теологы Джон Хардон бұл қозғалыстың саяси идеяларын наивтік деп бағалады, себебі олар моральдық ояну «адамзат тарихының басынан бері мазалап келген әлеуметтік мәселелерді» шеше алады деп есептегендей көрінеді. Басқа католиктердің пікірі басқаша болды. 1993 жылы Вена архиепископы, кардинал Франц Кениг: «Бухман өз идеялары арқылы қазіргі заман тарихындағы шешімді бетбұрыс жасады» деп жазды. Ата-анасы бұл қозғалысқа қатысқан актриса Гленн Клоуз оны культ деп сипаттады.

Ықпал

МРА әрдайым өнеркәсіп пен бизнесте белсенді болды. Бьюхманның пікірінше, басқару мен еңбек "қолдағы саусақтар сияқты бірге жұмыс істей алады", ал оны мүмкін ету үшін ол "басқару мен еңбектің өзіндік құндылықтарына жауап беруді мақсат етті, олардың әрқайсысы дұрыс та, бұрыс та болуы мүмкін". МРА-ның рөлі – адамдардың жүрегі мен санасын әділ шешімдерге кедергі келтіретін ынталар мен көзқарастардан азат ететін тәжірибе ұсыну еді. Американың көлік жұмысшылары одағының халықаралық вице-президенті Уильям Гроган: "1946-1953 жылдар аралығында 75 елден ұлттық кәсіподақ басшылары, жергілікті кәсіподақ қызметкерлері, дүкен жұмысшылары мен кәсіподақ мүшелері МРА қағидаларын оқыды" деді. Голландия кәсіподақтары конфедерациясының 20 жыл президенті болған Эверт Куперс: "Каусқа келген мыңдаған адам біздің заманымызға арналған хабарламадан және ондағы шынайы достықтан терең әсер алды" деді. Францияда Force Ouvriere құрамындағы тоқыма жұмысшыларының бас хатшысы Морис Мерсье былай деді: "Бүгінгі таптық соғыс – адамзаттың бір жартысы екінші жартысына қарсы күресуі, әрқайсысының қолында құртудың қуатты арсеналы бар. Бір де болжақ жеккөру сөзі, бір сағат жұмыс уақытының жоғалуы, бір тамшы қанның төгілуі болмасын – МРА басшыларды және жұмысшыларды осы революцияға шақырады".

Нанымдар

Бұл қозғалыстың христиандық тамыры болған, бірақ ол барлық діндер мен әр түрлі түкпірден келген адамдардың бейресми, халықаралық желісіне өсті. Ол өзі «Төрт Абсолют» деп атаған (толық адалдық, толық тазалық, толық өзімшілдіксіздік және толық сүйіспеншілік) принциптерін жақтады және мүшелерін саяси және әлеуметтік мәселелерге белсенді түрде қатысуға ынталандырды. Қозғалыстың басты идеяларының бірі – әлемді өзгерту өзіңді өзгертуден басталады деген сенім болды.

"Өзгерістің бастамалары" деп аталды

2001 жылы MRA қозғалысы өзінің атын Initiatives of Change (IofC) деп өзгертті. Швейцарияның Ко қаласында орналасқан үкіметтік емес ұйым, Initiatives of Change International Біріккен Ұлттар Ұйымы және Еуропа Кеңесі сияқты ұйымдармен ынтымақтастық үшін Initiatives of Change ұлттық ұйымдарын біріктіретін заңдық және әкімшілік бірлік ретінде жұмыс істейді. Ұлттық бастамалардың қатарында АҚШ-тағы "Қалалардағы үміт", Швейцариядағы "Адам қауіпсіздігі жөніндегі Ко форумы", Канададағы "Жергілікті халықтар арасындағы жаһандық әңгіме" және Үндістандағы "Үкімет басқару орталығы" бар.

БАҚ-та

2014 жылы «Өзгеріс бастамалары» толеранттылық үшін «Усейми» сыйлығымен марапатталды. «Усейми» қоры 1946 жылдан бері бейбітшілік құру және өзгерістер жасау саласындағы «Моральдық қайта қарулану» және «Өзгеріс бастамалары» ұйымдарының жұмысын баяндайтын буклет жариялады. Бұл ұйым туралы Реймонд Чандлердің «Қош бол, жаным» романында да айтылады. Бір полицей Филип Марлоуға: «Біз осы шағын әлемді қайта жасауымыз керек деп ойлаймын. Енді «Моральдық қайта қарулануды» қарастырайық. Міне, сонда бірдеңе бар. М. Қ. Қ. Міне, сонда бірдеңе бар, балам» дейді.