Кіріспе
Жеке өзгерістердің әдісі
Ко-консультирование (американдық ағылшын тілінде co-counseling деп жазылады) – өзара теңдес кеңеске негізделген жеке өзгерістердің халықтық әдісі. Ол қарапайым тәсілдерді қолданады. Уақыт тең бөлінеді және кеңесші рөлін атқаратын адамның ең маңызды талабы – жақсы тыңдау және екінші адамға толық назар аудару. Бұл пікір алмасу емес; мақсаты – клиент рөліндегі адамға өз мәселелерін көбінесе өзі шешуге қолдау көрсету. Ко-консультирование алғаш рет 1950-ші жылдардың басында америкалық Харви Джекинс жасады және Дианетика қозғалысындағы дағдарыстан туындады (өзі де жалпы семантика мен кибернетикадағы дағдарыстардан пайда болған). Джекинс Сиэтлде, Вашингтон штатында орналасқан Қайта бағалау кеңес беру (RC) қауымдастығын құрды. Оның ұлы Тим Джекинс қазіргі уақытта Қайта бағалау кеңес беру және оның негізгі ұйымдарының халықаралық басшысы. Саентология және Лендмарк Форумы сияқты Дианетиканың басқа да тармақтарындағыдай, Қайта бағалау кеңес беруде де культ ерекшеліктері және пікірлерді және сынды белсенді түрде басатын авторитарлық басшылық құрылымы бар. Қайта бағалау кеңес беруден бөлініп немесе қайта құрылған бірнеше кіші, жеке, тәуелсіз ұйымдар бар. Олардың ең ірісі – Co-Counseling International (CCI) – Халықаралық ко-консультирование ұйымы.
Co counselling (spelled co counseling in American English) is a grassroots method of personal change based on reciprocal peer counselling. It uses simple methods. Time is shared equally and the essential requirement of the person taking their turn in the role of counsellor is to do their best to listen and give their full attention to the other person. It is not a discussion; the aim is to support the person in the client role to work through their own issues in a mainly self directed way. Co counselling was originally formulated in the early 1950s by the American Harvey Jackins and originated in a schism in the Dianetics movement (itself in part derived from schisms in general semantics and cybernetics). Jackins founded the Re evaluation Counseling (RC) Communities, with headquarters in Seattle, Washington, United States. His son, Tim Jackins, is currently the international leader of Re evaluation Counseling and its main affiliates. Like other offshoots of Dianetics such as Scientology and the Landmark Forum, Re evaluation Counseling has features of a cult and an authoritarian leadership structure that actively suppresses dissent and critique. There are a number of smaller, separate, independent organizations that have resulted from breakaways from, or re workings of, Re evaluation Counseling. The principal one of these is Co Counseling International (CCI).
Жалпы сипаттама
Бірге кеңес берудің негізгі қызметі қатысушылардың үнемі жұп болып кездесуін ұйымдастырып, бір-біріне әріптестік кеңес беруді ұйымдастыруға, кеңесші мен клиент рөлін кезекпен атқаруға, әрқайсысына бірдей уақыт бөліп беруге жатады. Бірге кеңес беру адамдарға басқа адамның қолдауымен өздері таңдаған мәселелерді шешу мүмкіндігін беру арқылы жұмыс істейді. Кеңесші рөліндегі адам клиентке көмектесуші, кейде үшінші тараптың бақылаушысы, ал кейде екінші тараптың сенімді серігі ретінде әрекет етеді. Коконсультирование кейде формалды ұйымнан тыс жүзеге асырылса, ресми коконсультирование ұйымдары басшылық және қолдау құрылымдарын, оның ішінде оқулар мен демалыс лагерлерін құрады. Қауіпсіздік (яғни, өте төмен тәуекелділік) және коконсультирование сессиясының қауіпсіз кеңістік екендігі сезімі әдіс үшін маңызды. Құпиялылық туралы қатаң ережелер бар. Көп жағдайда кеңесші клиенттің сеансы туралы клиенттің нақты және айқын рұқсатысыз сөйлесе алмайды. Бұл басқа тәжірибелерге қарағанда қатаң, онда мамандар клиенттерді басшылармен, әріптестермен және кейде басқа да адамдармен талқылайды. Теңдес қарым-қатынас сенімділік сезімін қалыптастыруға зор үлес қосады. Коконсультирование сессиясының мәні адамдарға басқа жағдайларда қашуға тырысатын сезімдеріне қол жеткізу мүмкіндігін ашады. Сезімдермен жұмыс істеудің құндылығына сенім осы тәсілдің негізгі бағытына айналды. Коконсультирование оқуы сезімдерге қол жеткізу және олармен жұмыс істеу әдістерін баса назарға алады, ал коконсультанттар тәжірибе арқылы эмоционалдық қабілеттілікті дамытуға және жетілдіруге ұмтылады. Бұл әдістің нақты тиімділігін көрсететін дәлелдер әлі ұсынылмаған. Коконсультированиеге қатысу үшін әдетте алдымен негізгі курсқа қатысу қажет. Оқу клиенттік және кеңесшілік рөлдерді орындауды үйренуді қамтиды. Оқытушылар кеңесшілер немесе қоғамның тәжірибелі мүшелері болуы мүмкін. Сондай-ақ, ол белгілі бір ұйым үшін коконсультированиеге қатысты нұсқаулар мен ережелерді де қамтиды. Тәсілдердегі айырмашылықтар әр ұйымның мүшелікке қабылдау үшін өз курстарын аяқтауды талап ететінін білдіреді, тіпті егер адам басқа ұйыммен курс аяқтаған болса да.
Теориялық негіздеме және болжамдар
Бірлескен кеңес берудің бастапқы теориясы қиындық үлгілеріне негізделген. Бұл – мінез-құлықтың қайталама үлгілері, яғни белгілі бір жағдайларда жиі қайталанатын, ақылға сыймайтын, тиімсіз немесе міндетті түрде орындалатын әрекеттер. Теория бойынша, бұл үлгілердің себебі – адамның өткен оқиғалардағы әсерлерінің санада жинақталуы, сол кезде оның сол оқиғаға лайықты эмоцияны білдіре алмауы немесе шығара алмауы. Бірлескен кеңес беру, өткендегі ауыртпалық тәжірибелерді "эмоционалдық босатуға" мүмкіндік жасап, осы үлгілерден арылуға көмектеседі. Мұндай катарсистік босатуға жылау, ыстық терлеу, дірілдеу, зеңу, күлу және ағынмен, қайталамасыз сөйлесу жатады. Күнделікті өмірде, әлеуметтік нормалар, мысалы, көптеген мәдениеттерде кең таралған жылауға байланысты тыйымдар сияқты, мұндай "босату" әрекеттерін шектеуі мүмкін. Басқа адамнан уақытша, толық назар және қолдау алу жиі сол адамға деген күшті сезімдерді тудырады; сіздің кеңесшіңіз өмір бойына ең жақын досыңызға айналуы мүмкін. Кейде адамдар бір-біріне ғашық болып қалады. Бұл құбылыс трансферт құбылысына ұқсас, әсіресе серіктестердің біреуі, мысалы, тәжірибелі, бірлескен кеңес беруді оқытушы немесе ұйымда билікке ие болғандықтан, көбірек құқыққа ие деп есептелгенде. Ұйымдар бұл мәселені шешудің әртүрлі жолдарын қолданады. Нағыз қарым-қатынаста сенуге және сезінуге қабілетсіздік кейде бірлескен кеңес беру қарым-қатынасының жақындығымен күшейеді, бұл трансферттің пайда болуына жағдай жасайды. Бірақ қатысушылар осы сезімдер арқылы кеңес беруге ынталандырылады және қолдау табады, бұл көбінесе олардың көзқарастары мен жақындыққа қатысты қабілеттерінде терең өзгерістерге әкеледі. Көбінесе бірлескен кеңес беру қарым-қатынастары өмір бойына созылатын, қатысушыға жалпы алғанда салауатты қарым-қатынастар құруға көмектесетін терапиялық серіктестікке айналады.
Емдеу жағдайы
Көптеген әріптес кеңесшілер, көбінесе өте қатаң түрде, әріптес кеңесі психотерапия емес деп есептейді. Бастапқыда, бұл қайта бағалау кеңесі өзінің теориясы мен тәжірибесі үшін психотерапияның ешқандай саласынан қаламағандықтан болды, бірақ RC психоанализден "естеліктердің ынталандыруы" сияқты кейбір идеяларды қабылдады, оларды Джеккинс бейімдеп, "қайта тірлендіру" деп атады. Психотерапияны терапевт клиентке қолданатын арнайы техникалардың жиынтығы ретінде қарастыратын және демек, ол теңдес емес, ал клиент процеске аз немесе ешқандай бақылау жасамайтын кейбір RC емес әріптес кеңесшілер де ұқсас көзқарас білдіреді. Басқалары әріптес кеңесін психотерапиялық деп санайды, себебі ол адамның санасында, жанында немесе болмысында өзгерістерді немесе емдеуді жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Әріптес кеңесі адамға оң көзқараспен қарайды (яғни, біздің барлығымыздың ішкі жанымыз жақсы), сана мен денеді біртұтас ретінде қарастырады және катарсистің құндылығын мойындайды; ол гуманистік психологияның бір саласы ретінде қарастырылады, бірақ бұл көзқарас RC ішіндегі кейбіреулермен қабылданбайды.
Қайта бағалау кеңестері
РК ұйымдық құрылымының негізі – тәжірибелі кеңесшілер құрған сыныптар мен жергілікті қауымдастықтар, олар өз кезегінде аймақтар мен елдер бойынша ұйымдастырылады. "Қайта бағалау" термині клиенттің өзінің өткендегі қиындықтарын қайта қарау қажеттілігін білдіреді, сондай-ақ осы оқиғалардағы эмоционалдық ауыртпалықты шешіп алғаннан кейін, табиғи зиялық және эмоционалдық қабілеттерін қайтадан ("қайта жанданумен") қалпына келтіруді де қамтиды. РК ұйымы мен әдебиеті өзінің практикасын психотерапия деп атауды қабылдамайды, керісінше, бағалаушы назарда эмоционалдық босану арқылы ерігіп, қиындықтардың үлгілерінің даму процесі – бұл жеке адамның психопатологиясын немесе кәсіби емдеу қажеттілігін білдірмейтін табиғи процесс екенін айтады. Қайта бағалау кеңес беруі, "қалыпты кеңес берудің" және жалпы психотерапияның басқа түрлерін жиі қиындықтан құтылуға жеткіліксіз тырысулар деп санайды, себебі олар эмоционалдық босану мен қайта жандануға баса назар қоймайды. РК-да клиент пен кеңесшінің бірлесіп жұмыс істеуі күтіледі, қатысушылардың үкімсіз тыңдау және қиындықтардың үлгілерімен байланысты деп саналатын қате ақпаратқа немесе жағдайларға "қарсылық" көрсетуі қажет. РК сондай-ақ "еркіндіксіз" кеңес беру сияқты әдістерді қолданады, онда кеңесші клиенттің келісімінсіз оның үлгілерін "үзуге" араласады. РК құрылымында нақты басшылық қарастырылған, бұл көптеген адамдардың қиындықтарын жеңу үшін нақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған. РК кеңесшілерді клиенттің босануына көмектесудің барлық мүмкін жолдары туралы терең ойлануға шақырады. РК кеңесшілер арасындағы сезімдер мәселесіне қатаң "әлеуметтік қарым-қатынасқа тыйым салу" ережесі арқылы қарастырады. РК кеңесшілері басқа кеңесшілермен әлеуметтік немесе сексуалдық қатынасқа түспеуі керек, егер бұл қарым-қатынастар олар кеңесші болуларына дейін болмаса. РК бұл құбылысты "көшіру" деп атаудан бас тартады, себебі оны психологиядағы "симптомдық" әдістің бір бөлігі деп санайды; RC-ден шыққан бірлескен кеңес берудің бастапқы теориясы осындай жағдайларда ең жақсысы – осы сезімдер туралы қайта-қайта кеңес беру және "босату" екенін үйретеді. Сонымен қатар, кеңесші мен клиенттің арасында "рольдерді ауыстыру" қиындықтарын жеңуге көмектесетін "қиындықтан назар аудару" әдістері бар. Дұрыс оқытылғанда, кеңесшілер кеңес беру қарым-қатынастары мен сыртқы өмірдегі қарым-қатынастардың айырмашылығын тез түсіне алады. Дегенмен, кейде "әлеуметтік қарым-қатынасқа ұмтылу" немесе бірлескен кеңес беру қарым-қатынасының шекараларын басқа типтегі қарым-қатынастармен шатастыруға күшті ынта болуы мүмкін. Осы себепті көптеген адамдар жақсы ұйымдастырылған, нақты ережелері бар кеңесшілер қауымдастығын бірлескен кеңес берудің табысты тәжірибесі үшін маңызды деп санайды. Қайта бағалау кеңес беруі ғалам мен адамның табиғаты туралы жан-жақты теорияны (жалпы алғанда "Жақсылық Шындығы" деп аталады) түсіну және ұстану қажеттілігіне, босану процесіне көмектесудің және бірлескен кеңес берудегі бостандыққа бағытталған көзқарастарға үлкен мән береді. RC жақтастары осылардың барлығы бірге кеңесшіге клиенттің "қайта жандануын" нақты көруге және осылайша тиімді болуға мүмкіндік береді деп сендіреді. Теориялық көзқарасқа келіспейтін адамдар осы көзқарасқа қарсы шығар алдында, даулы мәселелер туралы ойлануға және оларды шешуге шақырылады. Басты мақсат – адамдарға қауіпсіз, тұрақты және қолдаушы атмосфераны ұсыну, онда олар тиімді кеңес бере алады және "қайта жанданған өмір" сүре алады, олар терапиялық мағынада тәуелді болмайды, керісінше, көбірек энергиялы және тиімді болады ("zestfulness" деп аталатын күй).
Co-Counselling International халықаралық кеңес беру
Co Counselling International (CCI) 1974 жылы Джон Херон бастаған, ол сол кезде Ұлыбританиядағы Суррей университетінің Адам әлеуетін зерттеу жобасының директоры, сондай-ақ АҚШ-тың Коннектикут штатындағы Хартфорд қаласынан Том Саргент пен Денси Саргент қайта бағалау кеңес беруінен бөлініп шықты. Басқа RC-ден бөлініп шыққандардан айырмашылығы, олар көбінесе басшылықты өзгерту арқылы RC-ге ұқсас тәжірибеде жалғастырды, CCI-нің үзілуі идеологиялық сипатта болды және CCI айтарлықтай өзгеше жолмен дамыды. Ең басты айырмашылықтар тәжірибеде, теорияда және ұйымдастыруда. Тәжірибелік тұрғыдан алғанда, CCI коконсалтингінде клиент сессияны толық бақылайды. Клиент пен кеңесші клиенттің мәселелері бойынша бірлесіп жұмыс істемейді. Кеңесші тек CCI қағидаларында белгіленген үш деңгейдің біріне – «еркін назар», «қалыпты» және «қарқынды» – сәйкес келісімшарттардың біріне ғана араласады. Кеңесшінің жалғыз талабы, келісімшарттан тәуелсіз, клиентке толық қолдау көрсететін «еркін назар» аудару болып табылады. Қалған екі келісімшарт кеңесшіге, егер олар оны орынды деп санаса, рұқсат етілген шеңберде араласуға шақыруды білдіреді. «Қарқынды» келісімшарт RC тәжірибесіне ұқсас болуы мүмкін, бірақ кеңесшіге RC-дегідей еркін араласуға рұқсат етілмейді. Коконсалтингтің бастапқы теориясы CCI негіздері бойынша оқыту курстарында оқытылады, және қатысушылар эмоцияларды босату немесе «ауыстыру» техникаларын үйренеді. Дегенмен, CCI-де теория шектеу ретінде қарастырылмайды, коконсалтинг мамандары аналитикалық, когнитивтік-мінездік, трансперсоналдық және гуманистік тәсілдерді қоса алғанда, психотерапиялық теориялар мен әдістердің барлық спектрін пайдаланады. Басты талап – клиенттің өздігінен жұмыс істей алуы. Ұйымдық тұрғыдан алғанда, CCI – негізгі құрылымы жоқ, әріптестік желісі. Жергілікті және ұлттық желілер әртүрлі ұйымдастырылған. Сабақтар мен шараларды жеке адамдар немесе топтар өздігінен ұйымдастырады. Джон Херонның желідегі мәртебесі әрқашан тең мүше ретінде сақталды, бірақ ол 15 жыл бойы негізін қалаушы және белсенді мүше болғандықтан, CCI-нің идеялық негізін дамытқандықтан, оған белгілі бір деңгейде сенім артты. CCI коконсалтинг мамандары арасындағы жеке қарым-қатынас мәселесін хабардар ету мәселесі ретінде қарастырады. CCI коконсалтинг мамандары бір-бірімен кез келген жеке қарым-қатынасқа ие болуы мүмкін. Алайда, жаңа коконсалтинг мамандарына тәжірибе жинағанша, басқа коконсалтинг мамандарымен коконсалтинг емес қарым-қатынас жасамауға кеңес беріледі, ал тәжірибелі коконсалтинг мамандары көбінесе тек коконсалтинг қарым-қатынасында болатын адамдарымен байланыс жасайды. Коконсалтингті оқытушыларға оқытқан адамдарымен жыныстық қатынас жасауға қатаң тыйым салынған.
ТКИ мен РК арасындағы қарым-қатынастар
Басқа бірлестіктердің кеңес беру ұйымдарының болуы, әдетте, RC-де еске алынбайды және RC кеңесшілері олардың бар екенін көбінесе білмейді. RC-де олар туралы білетіндердің арасында CCI көбінесе "шабуылдаушы ұйым" ретінде қарастырылады және Джекинс көптеген жеке және қоғамдық әңгімелерде оны айыптап, Heron бұл ұйымды бұрынғы келісімге қайшы және RC ережелерін бұза отырып құрған деп мәлімдеді. Өз кезегінде, Heron және оның көптеген жақтастары RC-ді авторитарлық және культ сияқты деп сипаттады, ал кейінірек Джекинс клиенттерге қатысты жыныстық зәбір татушылық жасады деген айыптаулар таралды. RC жақтастары CCI жыныстық азаттықты қалайтын ортаны құрып, кеңес беру мен қарым-қатынастардың шекарасын бұзады деп қарсылық білдірді. Коконсультациялау тарихы, оның RC-мен байланысты басталуы, әдетте CCI Fundamentals курстарында оқытылады. CCI өзінің мәні бойынша RC туралы біртұтас пікірге ие емес, ал жеке CCI кеңесшілерінің өз көзқарастары бар. CCI кеңесшілерінің көпшілігі RC-ге ізгі ниетпен қарайды, оны коконсультациялауға қатысты басқа, баламалы тәсіл ретінде қарастырады. RC-ға мүшелік, CCI-ға мүше болуға кедергі емес, және RC-де тыйым салынғанмен, бірнеше адам екеуіне де қатыса алады.