Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Психотерапиялық әдіс
Psychotherapeutic method
Парадоксалды ниет (ПИ) – қайталама алаңдаушылықты емдеу үшін қолданылатын психотерапиялық техника. Ол алаңдауға себеп болатын ойлау немесе мінез-құлық үлгісін, көбінесе шамадан тыс күшейтіп және юмор қолданып, қайталап жаттығу арқылы жүзеге асырылады. Парадоксалды ниеттілік созылмалы ұйқысыздық, көпшілік алдында сөйлеуден қорқу сияқты психосоматикалық ауруларды емдеуде тиімді екені көрсетілген, себебі ол пациенттерді олардың артық ниеттенген мақсатына қарама-қарсы әрекет етуге мәжбүрлеп, осы іс-әрекетті орындау мүмкіндігіне кедергі келтіреді.
Paradoxical intention (PI) is a psychotherapeutic technique used to treat recursive anxiety by repeatedly rehearsing the anxiety inducing pattern of thought or behaviour, often with exaggeration and humor. Paradoxical intention has been shown to be effective in treating psychosomatic illnesses such as chronic insomnia, public speaking phobias, etc. by making patients do the opposite of their hyper intended goal, hindering their ability to perform the activity.
Терминнің
Логотерапияның негізін қалаушы доктор Виктор Франкль бұл терминді ойлап тапты және ауыр дауылпандардан зардап шегетін науқастарға оны қолдануды ұсынды. Дегенмен, терапевтер бұл термин пайда болғанға дейін де парадоксалды емдеу тәсілдерін пайдаланып келген.
Dr. Viktor Frankl, the founder of Logotherapy, coined the term and advocated for its use by patients with severe anxiety disorders. Though therapists had been utilizing paradoxical treatments for a long time before the term was coined.
Техника
Логотерапия шеңберінде екі техника әзірленді: "парадоксалды ниет" және "дерефлексия".
Within the framework of Logotherapy, two techniques have been developed: 'paradoxical intention' and 'dereflection.'
Фобтық және маңдайшалық мәжбүрлеу үшін
Пациенттерге өздері қорқатын нәрсені жасауға немесе оның орындалуын қалауға кеңес беріледі (бұл фобиясы бар пациенттерге қатысты, соңғысы – обсессивтік-компульсивті бұзылысы барларға). Бұл, ұйықтамау мүмкін болмауымен байланысты алаңдаушылықты жоюға бағытталған, пациенттерге керісінше әрекет етуді, ояу қалуға тырысуды ұсынады. Пациенттерді қараңғы бөлмеде ыңғайлы жатып, көздерін ашық ұстауға шақыру арқылы, олар ояу болудың қауіпті емес салдарларын түсінуге үйренеді, соның салдарынан алаңдаушылық азаяды. Осылайша, ерікті ұйқыға жасалатын күш-жігерді жою арқылы, парадоксалды ниет ұйқыға байланысты уайымды азайтады, осылайша ұйқының тез басталуына көмектеседі. Сол сияқты, ұйқыға жетуге бағытталған назарды аудармау, демалуға және ұйқыға әкелетін танымдық серпіністің төмендеуіне мүмкіндік береді. 2021 жылы жүргізілген мета-талдау, ұйқысыздыққа арналған PI-ді пассивті және белсенді салыстырушылармен салыстыратын рандомизацияланған бақыланатын сынақтар мен тәжірибелік зерттеулердің жүйелі шолуын жасады. Нәтижелер пассивті салыстырушыларға қарағанда PI бірнеше маңызды ұйқысыздық симптомдарында айтарлықтай жақсаруды көрсетті, ал белсенді салыстырушыларға қарағанда орташа жақсару байқалды.
Blockquote|text=The patient is encouraged to do, or to wish to happen, the very things he fears (the former applying to the phobic patient, the latter to the obsessive compulsive) |author=Viktor Frankl|title=Defines Paradox intention|source= It attempts to eradicate the anxiety associated with the inability to sleep by instructing patients to do the opposite and attempt to stay awake. By asking patients to keep their eyes open, while lying comfortably in a dark room without sleeping, they are taught to understand the non disastrous implications of staying awake and thus, the anxiety associated with it diminishes. Thereby in this manner, by eliminating voluntary sleep effort, paradoxical intention minimises sleep performance anxiety, promoting rapid sleep onset. Similarly, it is also suggested that by diverting attention from sleep performance, it allows for cognitive de arousal leading to relaxation and sleep. A 2021 meta analysis conducted a systematic review of randomised control trials and experimental studies comparing PI for insomnia to passive and active comparators. Results showed that relative to passive comparators, PI showed radical improvements in several key insomnia symptoms with moderate improvements as compared to active comparators.
Қайталанушы алаңдаушылық
Зерттеулер сонымен қатар рекурсивтік дауылды емдеу ретінде парадоксалды ниеттің тиімділігі мен байланысын анықтады. Рекурсивтік дауылдан туындаған фобиясы бар пациенттер ПИ-мен байланысты емдеулерде үлкен жақсаруды көрсетті. Бұл парадоксалды ниет өнімділікке қатысты алаңдаушылықты жеңіп, табиғи ұйқыға көмектеседі, сыртқы факторлар, мысалы, шу, температура сияқты жағдайларда ұйқыға кедері келтіретін жағдайлардан өзгеше. Рекурсивтік дауыл – бұл дауылдың өзінің адамның өзін-өзі бақылау қабілетін жоғалтуына, соның салдарынан қоғамда ұятқа қалуына және сынға ұшырауына алып келетін алдын ала сезімі. Сондықтан, рекурсивтік дауыл адамдардың өздерінің танымдық ортасын бақылауға тырысуына, ойларын және мінез-құлқын тыныштыққа кедерілес факторларды азайту үшін бейімдеуіне әкеледі.
Research has also configured links between the effectiveness of paradoxical intention as a treatment towards recursive anxiety. Patients whose phobias originate from recursive anxiety have shown greater improvement with PI related treatments. This occurs due to paradoxical intention overcoming performance anxiety and facilitating natural sleep, unlike situations where external factors e. g. noise, temperature, etc. affect sleeping ability. Recursive anxiety is also a result of the anticipatory fear that anxiety causes a lack of self control leading to public embarrassment and judgement. Therefore, recursive anxiety leads to individuals attempting to control their cognitive environment by adjusting thoughts and behaviour to minimize stimuli inhibiting calmness.
Көңіл бұру
Дерефлексия – клиенттің назарын симптомдарынан ауыстыру әдісі, себебі гиперрефлексия белсенділік танытуға кедергі келтіруі мүмкін. Дерефлексия жыныстық дисфункциясы бар адамдар үшін жасалған, онда пациенттің жыныстық ләззатқа деген құштарлығы оны қол жеткізуге тосқауыл болады. Терапевт жыныстық қатынастан бас тартуға шақырады және құштарлық, күш салу және көңіл қалдыру циклын тоқтатады.
Dereflection is the technique of diverting the client's attention away from their symptoms, as hyper reflection can lead to inaction. Dereflection has been developed for people with sexual disorders, in which the patient's desire for sexual pleasure becomes an obstruction to achieving it. The therapist discourages intercourse and breaks the cycle of desire, striving, and disappointment.
Салыстырмалы тиімділік
Ұйқысыздықты емдеудегі маңызды тәсіл ретінде парадоксалды ниеттің тиімділігі күмәндануда. Шындығында, зерттеулер стимулдарды бақылау терапиясы мен ұйқыны шектеу терапиясы ұйқысыздықты емдеуде тиімдірек екенін көрсетеді. Парадоксалды ниеттің ұйқымен байланысты қазіргі түсінігі, ол пациенттің "ұйқыға жұмсалатын күш-жігерінен" арылтады. Эспи мен Линдсейдің пікірінше, ол мазасыздықты жоймай, керісінше, "ояу қалуға тырысу" бағытына қайтарады. Осылайша, парадоксалды ниет басқа демалыс және сезімталдықты азайту бағдарламаларының нәтижесіз болған жағдайында соңғы шара ретінде қарастырылады.
The effectiveness of paradoxical intention as a substantial treatment for insomnia has been challenged. In fact, research indicates that stimulus control therapies and sleep restriction therapies have been proven to be more effective in treating insomnia. The current understanding of paradoxical intention with regards to sleep states that it alleviates the patient's “effort associated with sleep”. Espie and Lindsay argue that instead of eradicating the anxiety, it may simply be redirected towards the “effort to stay awake”. Thereby, paradoxical intention is viewed as a last case resort in the event of the ineffectiveness of other relaxation desensitisation programs.