Кіріспе

Гипноздық медицина деп те аталатын гипнотерапия – психотерапияда гипнозды қолдану. Гипнотерапияның тиімділігі ғылыми деректермен толыққанды дәлелденбеген, және тиімділік деңгейін көрсететін деректердің жетіспеуіне байланысты, Ұлттық денсаулық сақтау қызметі сияқты беделді медициналық ұйымдар оны баламалы медицинаның бір түрі деп санайды.

Анықтама

Америка Құрама Штаттарының Еңбек департаментінің кәсіптік атаулар сөздігі (DOT) гипнотерапевттің жұмысын былай сипаттайды: "Клиентте мотивацияны арттыру немесе мінез-құлық үлгілерін өзгерту үшін гипноздық күйді шақырады: Клиентпен проблеманың мәнін анықтау үшін кеңеседі. Гипноздың қалай жұмыс істейтінін және клиент нені сезінетінін түсіндіріп, оны гипноздық күйге дайындайды. Клиенттің физикалық және эмоционалдық ұсынысқа бейімділігінің деңгейін анықтау үшін тексерулер жүргізеді. Тексеру нәтижелерін түсіндіріп және клиенттің проблемасын талдап, жекеленген гипноз әдістерін қолдана отырып, клиентте гипноздық күйді шақырады. Клиентті өзін-өзі гипнозға келтіруге үйрете алады."

Дәстүрлі

Виктория дәуіріндегі гипнозшылардың көпшілігі, оның ішінде Джеймс Брейд және Гипполит Бернхайм, көбінесе симптомдарды жоюға тікелей ұсыныстар жасады, сонымен қатар терапиялық релаксацияны да қолданды және кейде алкоголь, есірткі сияқты заттарға қарсылық тудырды.

Эриксондық

1950 жылдары Милтон Эриксон гипнозға түбегейлі жаңа көзқарас ұсынды, ол кейіннен «Эриксон гипнотерапиясы» немесе «Жаңа Эриксон гипнотерапиясы» деп аталды. Эриксон бұзылған мінез-құлықтың себебі әлеуметтік кернеу екеніне сенгендіктен, қарым-қатынас орнату үшін субъектінің өзіндік мінез-құлқынан пайдаланды, бұл стратегияны ол «пайдалану» деп атады. Қарым-қатынас орналысқаннан кейін, ол назарды бағыттау үшін бейресми әңгімелесу тәсілін қолданды. Оның әдістеріне күрделі тілдік үлгілер және клиентке арналған жеке терапиялық стратегиялар кірді (бұл пайдаланудың мәнін көрсетеді). Ол, көріне берілген қарапайым әңгімелер барысында мінез-құлықты өзгертуге қатысты ұсыныстар жасаудың жолдарын тапқанын айтты. Дәстүрден бұл қақтығыс кейбір мамандарды, соның ішінде Андре Вейценхофферді, Эриксонның өз әдісін «гипноз» деп атауының дұрыс екендігіне күдік тудырды. Алайда, Эриксонның негізгі еңбегінде гипноз индукция техникасы емес, белгілі бір «жұмыстарды» атқаруға мүмкіндік беретін психикалық күй ретінде қарастырылады. Нейролингвистикалық бағдарламалау (НЛП) негізін қалаушылар, гипнотерапияның кейбір түрлеріне ұқсас әдіс, Эриксонның жұмысын жан-жақты зерттеп, оны өз тәсілдеріне енгізгендерін мәлімдеді. Вейценхоффер болса, НЛП-нің Эриксонның жұмысына қаншалықты ұқсас екеніне күмән келтірді.

Танымдық/әдеп-тәрбиелік

Когнитивті-мінездік гипнотерапия (КМГ) – клиникалық гипноз бен когнитивті-мінездік терапияны (КМТ) қолданатын интеграцияланған психологиялық терапия. КМТ-ны гипнотерапиямен бірге қолдану емдеу тиімділігін арттыруы мүмкін. Сегіз түрлі зерттеулердің мета-талдауы бойынша, тек КМТ-ны қолданатындармен салыстырғанда, интеграцияланған емдеу алған пациенттерде "70%-ға артық жақсару" байқалды. 1974 жылы Теодор X. Барбер және оның әріптестері Теодор Р. Сарбиннің бұрынғы әлеуметтік психологиялық тұжырымдамасына сәйкес, гипнозды "ерекше күй" ретінде емес, белсенді қиял, күту, тиісті көзқарас және мотивация сияқты қалыпты психологиялық факторлардың нәтижесі ретінде түсінуге болатынын көрсеткен зерттеу жариялады. Барбер гипноздың "күй емес" теориясын сипаттау үшін "когнитивті-мінездік" терминін енгізіп, оны мінез-құлық терапиясына қолдануды талқылады. Гипнозды түсіндіруге когнитивті және мінездік психологиялық теориялар мен ұғымдардың қолданылуы гипнотерапияның әртүрлі когнитивті және мінездік терапиялармен жақындатылуына жағдай жасады. Көптеген когнитивті және мінездік терапиялар бастапқыда ескі гипнотерапия әдістерінің ықпалында болды, мысалы, ерте мінез-құлық терапиясының негізгі әдісі – Джозеф Вольпе ұсынған жүйелі десенсибилизация бастапқыда "гипнотикалық десенсибилизация" деп аталды және Льюис Вольбергтің "Медициналық гипноз" (1948) еңбегінен алынған.

Емдеу

Питер Маршалл, "Гипнотерапия нұсқаулығы" кітабының авторы, психикалық аурулардың Транс теориясын жасады, ол депрессиядан немесе басқа да белгілі бір түрдегі невроздардан зардап шегетін адамдардың қазірдің өзінде трансқа түскенін айтады. Оның пікірінше, бұл гипнотерапевттің трансты күштеп тудыру қажеттігін жоқ етеді, керісінше, оларға осыны түсіндіріп, одан шығару керек.

Естелік

Ақылы гипнотерапия – саналылық пен гипнотерапияны үйлестіретін терапия. Техас штатындағы Бейлор университетінде пилоттық зерттеу жүргізіліп, нәтижелері "Клиникалық және эксперименттік гипноз" халықаралық журналында жарияланды. Бейлор университетінің Ақыл-Дене медицинасын зерттеу зертханасының директоры Гэри Элкинс бұл терапияны "қобалжуды және стрессті азайту үшін пайдалы нұсқа" және "жаңашыл Ақыл-Дене терапиясы" деп атады. Зерттеу стресс деңгейінің төмендегенін және саналылықтың артқанын көрсетті.

Ғылыми медицинамен байланысы

Гипнотерапиямен айналысатын мамандар кейде дәстүрлі медицинаның назарын аударады. Академиялық қатаңдық енгізуге жасалған әрекеттер клиенттердің ұсынысқа бейімділігінің күрделілігіне байланысты сәтсіз аяқталды, оның әлеуметтік және мәдени жақтары бар, соның ішінде маманның беделі де. Бір уақытта және зерттеу орталығында алынған нәтижелер кейінгі ұрпақтарға сенімді түрде жеткізілмеді. 1700 жылдары Антон Месмер өзінің әрекеттерін ғылыми емес негіздемелермен түсіндіруге тырысты, бірақ оның осы түсіндірмелерін Бенджамин Франклин кірген комиссия жоққа шығарды.

Менопауза

Гипнотерапия менопаузамен байланысты симптомдарды, оның ішінде қызуды емдеуде тиімді екенін көрсететін дәлелдер бар. Солтүстік Америкалық менопауза қоғамы гипнотерапияны менопаузаға байланысты тамыр-қимыл симптомдарын гормоналды емес жолмен басқару үшін ұсынады және бұл әдіске ең жоғары дәлелділік деңгейін береді.

Ішімдіктің қысылуы

Гипнотерапияны тітіркенді ішек синдромының симптомдарын емдеуде қолдану зерттеулермен, оның ішінде рандомизацияланған бақыланатын сынақтармен расталған. 2015 жылы 1000 науқасқа жасалған аудитте гипнотерапияның емдеуге жатпайтын ІІС-ке тиімді ем екендігі анықталды. Американдық гастроэнтерология колледжінің ІІС-ті басқару бойынша клиникалық нұсқаулығында тітіркенді ішек синдромын емдеуде ішекке бағытталған гипнотерапия қолдану ұсынылады.

Бала туу

Гипнотерапия көбінесе босану процесінде және босанғаннан кейінгі кезеңде қолданылады, бірақ босану кезіндегі ауырсынды жеңілдететінін анықтауға жеткілікті мәліметтер жоқ және босанғаннан кейінгі депрессияға қарсы тиімділігін көрсететін ешқандай мәлімет жоқ.

Булимия

Әдебиетте булимия нервозаны емдеу үшін түрлі гипноздық әдістер зерттелген, бірақ нәтижелері нақты емес. Ұқсас зерттеулерде, гипнотерапиядан өткен булимия нервозасымен ауыратын топтар, емдемеуге, плацебоға немесе басқа балама емдеулерге қарағанда жақсы нәтиже көрсеткен. Сонымен қатар, бұл әдіс тіс қатерлері мен фобиясы бар адамдардағы алаңдаушылықты азайтуда да тиімді деп танылған.

ПТСР

Посттравматикалық стресс бұзылуы (ПТСР) және оның белгілері гипнотерапияны қолдану арқасында ұзақ және қысқа мерзімді жақсаруды көрсетеді. Зерттеулер жалғасып жатқандықтан, гипнотерапия ПТСР-мен күресіп жатқан адамдар үшін тиімді ем ретінде көбірек қарастырылуда.

Депрессия

Гипнотерапия ұзақ мерзімді депрессиялық белгілерді емдеуде тиімді екені көрсетілген. Ол когнитивті-мінездік терапиямен салыстырылатын тиімділікке ие, ал екеуін бірге қолданғанда тиімділік жоғарылай түседі.

Басқа қолданыстар

Басқа медициналық салалардағы көптеген қолданыстарының қатарында, Виктория дәуіріндегі кейбір психиатрлар гипнозды терапиялық мақсатта қолданды, ол кездегі гистерия деп аталатын жағдайды емдеу үшін. Қазіргі заманғы гипнотерапия белгілі бір әдеттердің бұзылуын емдеуге, негір қорқыныштарды бақылауға, сондай-ақ ұйқысыздық және тәуелділік сияқты жағдайларды емдеуге кеңінен қабылданады. Гипноз хирургиялық араласындардан кейін, емшек безі қатерлі ісігін емдеуде және тіпті асқазан-ішек проблемаларынан жазылуды жеделдету үшін де қолданылған.