Кіріспе

Француз жаратылыстанушысы Алсид Шарль Виктор Мари Дессалин д’Орбиньи (6 қыркүйек 1802 – 30 маусым 1857) – француз жаратылыстанушысы, зоология (оның ішінде малакология), палеонтология, геология, археология және антропология салаларында маңызды үлес қоскан ғалым. Д’Орбиньи Куэрон (Луар Атлантик) қаласында кеме дәрігерінің және табиғатты әуесқойша зерттеушінің ұлы болып дүниеге келді. 1820 жылы отбасы Ла-Рошельге көшті, онда ол теңіз фаунасын, әсіресе "фораминиферлер" деп атаған микроскопиялық жандарды зерттеу арқылы табиғат тарихына деген қызығушылығын дамытты. Парижде ол геолог Пьер Луи Антуан Кордье (1777–1861) мен Жорж Кувьеден тәлім алды. Өмірі бойы Кувье теориясын ұстана келіп, ламаркизмге қарсы тұрды.

Оңтүстік Америка дәуірі

Д'Орбиньи Париж мұражайының тапсырмасымен 1826-1833 жылдары Оңтүстік Америкаға сапар шекті. Ол Венесуэла, Колумбия, Эквадор, Перу, Боливия, Чили, Аргентина, Парагвай және Бразилияны аралап, Францияға 10 000-нан астам табиғи тарих үлгілерінен тұратын үлкен жинақты әкелді. Ол өзінің кейбір жаңалығын "La Relation du Voyage dans l'Amérique Méridionale pendant les années 1826 à 1833" (Париж, 1824–1847, 90 бөлімшеде) еңбегінде сипаттады. Ал қалған үлгілерді музейдегі зоологтар зерттеді. Оның замандасы Чарльз Дарвин 1832 жылы Оңтүстік Америкаға келген кезде, Д'Орбиньи бұрыннан келгенін естіп, оның "барлық жақсы нәрселердің ең жақсысын" жинап алғанын айтып ренжіді. Кейін Дарвин Д'Орбиньидің саяхаты туралы еңбекті "өте маңызды жұмыс" деп атады. Олар хат алмасып, Д'Орбиньи Дарвиннің кейбір үлгілерін сипаттады. 1834 жылы Париж Географиялық қоғамының алтын медалімен марапатталды. Оның құрметіне Оңтүстік Американың палеоцендік пантодонты Алсидедорбинья деп аталды.

1840 және одан кейінгі

1840 жылы д'Орбиньи француздық қазбаларды жүйелі түрде сипаттауды бастады және "Француз палеонтологиясы" (8 томдық) еңбегін жариялады. 1849 жылы ол "Стратиграфиялық палеонтологияға кіріспе" ретінде жоспарланған, шамамен 18 000 түрді сипаттаған және биостратиграфиялық салыстырулар арқылы геологиялық кезеңдерді құрып, олардың анықтамаларын стратотиптеріне негіздеген "Стратиграфиялық палеонтологияның жобасы" атты еңбегін жариялады. 1853 жылы ол Париждегі Ұлттық табиғат тарихы мұражайында палеонтология профессоры болды, сонда ол палеонтологияны зоологиямен байланыстырған және оны стратиграфияда қолданылудан тәуелсіз ғылым ретінде қарастырған "Негізгі курс" еңбегін жариялады. Палеонтология кафедрасы оның құрметіне ашылды. Д'Орбиньи коллекциясы Д'Орбиньи залында сақталады және оны мамандар жиі зерттейді. Ол геологиялық уақыт шкалаларын сипаттап, Тоарций, Калловий, Оксфорд, Киммеридж, Аптиан, Альбиан және Ценоман сияқты бүгінге дейін хроностратиграфиялық анықтама ретінде қолданылатын көптеген геологиялық қабаттарды анықтады. Ол Париждің жанындағы Пьеррефит-сюр-Сен шағын қаласында қайтыс болды.

Катастрофизм

Жорж Кувье шәкірті Д'Орбиньи катастрофизмнің белгілі жақтасы болды. Ол қазба жәдігерлері бойынша жиырма жеті апатты анықтады. Бұл "көкейкес жаратылыстар доктринасы" деп аталды. Ол қазба деректерін Төрелік кітабындағы жаратылыс туралы баяндамамен сәйкестіруге тырысты. Біркелкілік принциптерін қолдайтын геологтар мен дін қызметкерлері оның көкейкес жаратылыстар туралы идеясын қабылдамады. Л. Спраг де Камп: "Алсид д'Орбиньи осы идеяны абсурд деңгейге жеткізді. Құдайға жүгініп, д'Орбиньи жер бетіндегі барлық тіршілікті жиырма жеті рет жойып, әбден жаңа жаратылыспен қайта бастады деп мәлімдеді" деп жазды.