Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Готфрид Ахенвалл (20 қазан 1719 – 1 мамыр 1772) – неміс философы және тарихшысы. Ол сондай-ақ экономист, құқықтанушы және статистик болған. Ол статистиканы ойлап тапқандардың қатарында саналады.
German philosopher and historian
Gottfried Achenwall (20 October 1719 – 1 May 1772) was a German philosopher, historian, economist, jurist and statistician. He is counted among the inventors of statistics.
Өмірбаян
Ашенвалл Польшаның Корольдік Пруссия провинциясындағы Эльбинг (Эльблаг) қаласында дүниеге келген. 1738 жылдан бастап Йена, Галле, тағы да Йена және Лейпциг қалаларында оқыды. 1743–1746 жылдары Дрезденде бақылаушы болып жұмыс істеді. 1746 жылы Лейпцигтің философия факультетінде магистр дәрежесін алды және кейіннен Марбургке тарих, статистика, табиғи және халықаралық құқықтан дәріс беретін ассистент-профессор болып жұмыс істеуге барды. 1748 жылы Геттинген университетінің философия пәнінен ерекше профессор болып тағайындалды, ал 1753 жылы заң пәнінен ерекше профессор және философиядан тұрақты профессор болды. 1761 жылы ол тағы да басқа салаға ауысып, табиғи құқық және саясаттан профессор болды, ал 1762 жылы екі заңның докторы атанды. 1765 жылы Ашенвалл Ұлыбритания Корольдігі мен Ганновер сайлау сотының сот кеңесшісі болды. Георг III патшаның қаржылық қолдауымен 1751 жылы Швейцария мен Францияға, ал 1759 жылы Голландия мен Англияға сапар шекті. Ол 52 жасында Геттинген қаласында қайтыс болды. Экономика саласында ол "орташа меркантилистер" мектебіне жатты, бірақ статистикада ең үлкен даңққа ие болды. Оның ең белгілі еңбегі – «Еуропалық империялардың мемлекеттік құрылысы» (1752). Бұл еңбегінде ол әртүрлі елдердің конституцияларын жан-жақты қарастырып, олардың ауыл шаруашылығы, өндірісі және саудасының жағдайын сипаттады, сондай-ақ осы тақырыптарға қатысты статистикалық мәліметтерді жиі ұсынды. Неміс экономистері оны «Статистиканың әкесі» деп атады, бірақ ағылшын жазушылары бұл Уильям Петти мен осы саланың басқа да ертерек авторларының алғашқы талаптарын ескермейтінін айтып, оған қарсы шықты. Ашенвалл Staatswissenschaft (саясаттану) терминін қанағаттандыра қолданды, ол мемлекеттік басқару немесе мемлекеттік саясат жүргізу үшін қажетті барлық білімді білдіруі керек деп ұсынды.
Achenwall was born in Elbing (Elbląg) in the Polish province of Royal Prussia. Beginning in 1738 he studied in the Jena, Halle, again Jena and Leipzig. In the years 1743 to 1746, he worked as controller in Dresden. He was awarded his master's degree in 1746 by the philosophical faculty of Leipzig and went in the following to Marburg to work as assistant professor lecturing history, statistics, natural and international law. In 1748 he was called to the University of Göttingen to become extraordinary professor of philosophy, and in 1753 he became an extraordinary professor of law and regular professor of philosophy. In 1761 he again shifted fields, becoming a professor of natural law and politics, and in 1762 he became a doctor of both laws. In 1765, Achenwall became court counsellor of the Royal British and the Electoral court of Hanover. With financial support from King George III he travelled to Switzerland and France in 1751 and to Holland and England in 1759. He died in Göttingen, aged 52. In economics, he belonged to the school of "moderate mercantilists"; but it is in statistics that he holds his greatest renown. The work by which he is best known is his Staatsverfassung der Europäischen Reiche im Grundrisse (Constitution of the Present Leading European States, 1752). In this work, he gave a comprehensive view of the constitutions of the various countries, described the condition of their agriculture, manufactures and commerce, and frequently supplied statistics in relation to these subjects. German economists claimed for him the title of "Father of Statistics"; but English writers disputed this, asserting that it ignored the prior claims of William Petty and other earlier writers on the subject. Achenwall gave currency to the term Staatswissenschaft (politics), which he proposed should mean all the knowledge necessary to statecraft or statesmanship.
Аудармалар
Готфрид Ашенвалл, Табиғи құқық: Канттың құқықтық және саяси философия лекцияларына арналған оқулықтың аудармасы, Паулин Клингельд редакторында, Лондон, Bloomsbury Academic, 2020.
Gottfried Achenwall, Natural Law: A Translation of the Textbook for Kant’s Lectures on Legal and Political Philosophy, edited by Pauline KLeingeld, London, Bloomsbury Academic, 2020.