Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд ғалымы және әдебиетке қатысы бар тұлға (1809–1895)
Scottish scholar and man of letters (1809–1895)
Джон Стюарт Блэки (28 шілде 1809 – 2 наурыз 1895) – шотланд ғалымы және әдебиетке қатысы бар тұлға.
John Stuart Blackie FRSE (28 July 1809 – 2 March 1895) was a Scottish scholar and man of letters.
Өмірбаян
Ол Глазго қаласында Шарлотта көшесінде, Келсо қаласында туған банкир Александр Блэки (1846 ж. қайтыс болған) мен Хелен Стодарттың ұлы болып дүниеге келген. Ол Нью-Академияда, кейіннен Абердиндегі Маришал колледжінде білім алды, оның әкесі Коммерциялық банк басқарушысы болды. Эдинбург университетінде сабақтарға қатысқаннан кейін (1825–1826) Блэки теология студенті ретінде Абердинде үш жыл өткізді. 1829 жылы ол Германияға барып, Геттинген мен Берлинде оқыды (онда Херен, Мюллер, Шлейермахер, Неандер және Бекхтің ықпалына түсті), содан кейін Бунсенмен бірге Италия мен Римге сапар шекті. Шетелде өткізген жылдары шіркеуге кіруге деген бұрынғы ниетінен бас салды, ал әкесінің тілегімен өзін құқық тануға арнады. Ол 1824 жылы заңгердің кеңсесіне орналастырылған, бірақ ол жерде алты ай ғана тұрды. Адвокаттар факультетінің мүшесі болып қабылданғанға дейін (1834) ол классикалық әдебиетке деген қатты сүйіспеншілікке және жалпы әдебиетке деген құштарлыққа ие болды. 1834 жылы жарық көрген Гётенің «Фауст» шығармасының аудармасы үлкен жетістікке ие болды және Карлайлдың мақұлдауын алды. Бір-екі жыл әдеби жұмыстармен айналысқаннан кейін, 1839 жылдың мамырында Маришал колледжінде жаңадан құрылған Гуманитарлық кафедраға тағайындалды. Оның қызметке кірісуіне кедергілер келді, себебі ол Сенім туралы декларацияға толыққанды қол қоюдан бас тартқандықтан Пресвитериумның әрекеттеріне байланысты; бірақ бұл қиындықтардың үстінен шығып, 1841 жылдың қарашасында профессорлық міндеттерін атқара бастады. Келесі жылы ол үйленді. Оның профессорлық лекциялары классикалық білімді жаңартуға бағытталған ерекше ынтасымен ерекшеленді, ал оның өсіп келе жатқан беделі, Аэскхилдің 1850 жылы жарық көрген аудармасынан туған қызығушылыққа қосылғанда, 1852 жылы Эдинбург университетінің грек тілі кафедрасына тағайындалуына әкелді, бұл лауазымды ол Джордж Данбардан кейін отыз жыл бойы атқарды. Оның әдістері кейде тұрақсыз болды, бірақ оның лекциялары ықпалды тұлғаның жеңісі болды. 1853 жылы Грекияға жасаған саяхаты оның «Гректердің тірі тілі туралы» эссесін жазуға түрткі болды, бұл оның сүйікті тақырыбы болды, әсіресе соңғы жылдары; ол өзі үшін қазіргі грек тілінің айтылуын қабылдады және өлер алдында студенттерге Афинада грек тілін үйрену үшін саяхаттау стипендиясын тағайындады. Шотландиялық ұлттық сезімі оның құштарлығының тағы бір көзі болды; және осыған байланысты ол таулы аймақтардағы тұрмысқа және шаруалардың қиындықтарына шынайы жанашырлық танытты. Эдинбург университетінде кельт тілі кафедрасының құрылуына оның үлкен еңбегі сіңді. Өз уақытын көптеген істерге жұмсағандықтан, ол классикалық немесе шотландиялық тақырыптарда, соның ішінде бірнеше өлеңдер мен әндерде көптеген әдеби жұмыстар жазды. Блэки саясатта радикал және шотландиялық ұлтшыл болды, өте тәуелсіз және еркін ойлайтын адам еді; оның әңгімелесу қабілеті мен жан-жақтылығы, ерекше мінезі оны сол кездегі Эдинбургтің есімдерінің біріне айналдырды, ол өзінің шапанымен, қойшыларша иығының үстінен және астынан тастап, кең қақпақты шляпасын киіп, үлкен таяқпен жүргенде көпшікке таныс болды. Ол Шотландияның өзін-өзі басқару қауымдастығының бірінші төрағасы болып сайланды. 1880 және 1890 жылдары Оксфордта грек тілінің айтылуы туралы лекциялар оқыды және осы мәселе бойынша Уильям Хардимен хат алмасты. 1893 жылдың мамырында ол Оксфордта соңғы лекциясын оқыды, бірақ кейін жеңілгенін мойындады: «Бұл жерде латын немесе грек тілінің айтылуы туралы ақылмен сөйлеудің ешқандай мәні жоқ: олар білімсіздікке, көзқарастың тарлығына және педантизмге бейім». Ол 9 Дуглас Крессентте қайтыс болды. Ол Дин зиратындағы түпнұсқа зираттың солтүстік бөлігіндегі орталық жолдың солтүстік жағына жерленген. Оның жүрегімен байланысты туысы және өмірбаяны Арчибальд Стодарт Уокер (1869–1934) оның қабіріне бірге жерленген. 1895 жылы Роберт Лоримердің жобалаған ескерткіш тақтасы оның есіміне арналып Санкт-Джайлс соборында орнатылды.
He was born in Glasgow, on Charlotte Street, the son of Kelso born banker Alexander Blackie (d.1846) and Helen Stodart. He was educated at the New Academy and afterwards at the Marischal College, in Aberdeen, where his father was manager of the Commercial Bank. After attending classes at Edinburgh University (1825–1826), Blackie spent three years at Aberdeen as a student of theology. In 1829 he went to Germany, and after studying at Göttingen and Berlin (where he came under the influence of Heeren, Müller, Schleiermacher, Neander and Böckh) he accompanied Bunsen to Italy and Rome. The years spent abroad extinguished his former wish to enter the Church, and at his father's desire he gave himself up to the study of law. He had already, in 1824, been placed in a lawyer's office, but only remained there six months. By the time he was admitted a member of the Faculty of Advocates (1834) he had acquired a strong love of the classics and a taste for letters in general. A translation of Goethe's Faust, which he published in 1834, met with considerable success, winning the approbation of Carlyle. After a year or two of desultory literary work he was (May 1839) appointed to the newly instituted chair of Humanity (Latin) in the Marischal College. Difficulties arose in the way of his installation, owing to the action of the Presbytery on his refusing to sign unreservedly the Confession of Faith; but these were eventually overcome, and he took up his duties as professor in November 1841. In the following year he married. From the first his professorial lectures were conspicuous for the unconventional enthusiasm with which he endeavoured to revivify the study of the classics; and his growing reputation, added to the attention excited by a translation of Aeschylus which he published in 1850, led to his appointment in 1852 to the professorship of Greek at Edinburgh University, in succession to George Dunbar, a post which he continued to hold for thirty years. He was somewhat erratic in his methods, but his lectures were a triumph of influential personality. A journey to Greece in 1853 prompted his essay On the Living Language of the Greeks, a favorite theme of his, especially in his later years; he adopted for himself a modern Greek pronunciation, and before his death he endowed a travelling scholarship to enable students to learn Greek at Athens. Scottish nationality was another source of enthusiasm with him; and in this connection he displayed real sympathy with highland home life and the grievances of the crofters. The foundation of the Celtic chair at Edinburgh University was mainly due to his efforts. In spite of the many calls upon his time he produced a considerable amount of literary work, usually on classical or Scottish subjects, including some poems and songs of no mean order. Blackie was a Radical and Scottish nationalist in politics, of a fearlessly independent type; possessed of great conversational powers and general versatility, his picturesque eccentricity made him one of the characters of the Edinburgh of the day, and a well known figure as he went about in his plaid, worn shepherd wise, over one shoulder and under the other, wearing a broad brimmed hat, and carrying a big stick. He was made the first chairman of the Scottish Home Rule Association. In the 1880s and 1890s, he lectured at Oxford on the pronunciation of Greek, and corresponded on the subject with William Hardie. In May 1893, he gave his last lecture at Oxford, but afterwards admitted defeat, stating: "It is utterly in vain here to talk reasonably in the matter of Latin or Greek pronunciation: they are case hardened in ignorance, prejudice and pedantry". He died at 9 Douglas Crescent He is buried in Dean Cemetery to the north side of the central path in the north section of the original cemetery. His nephew and biographer, Archibald Stodart Walker (1869 1934) is buried with him. In 1895 a plaque, designed by Robert Lorimer was erected to his memory in St Giles Cathedral.
Таңдалған мақалалар
"Пруссия XIX ғасырда", "Заманауи шолу", том XXIX, 1876 жылдың желтоқсаны / 1877 жылдың мамыры. "Шотландиялық", "Заманауи шолу", том XXXIII, 1878 жылдың тамызы. "Классикалық тілдерді оқыту әдістемесін түбегейлі реформалау туралы", "Заманауи шолу", том XXXIV, 1879 жыл. "Жер иелері және жер заңдары", "Заманауи шолу", том XXXVII, 1880 жылдың қаңтар-маусым айлары. "Гомер поэмаларының мәселесі", "Заманауи шолу", том XXXVIII, 1880 жылдың шілдесі-желтоқсаны. "Сұлулық философиясы", "Заманауи шолу", том XLIII, 1883 жылдың қаңтар-маусым айлары. "Шотландия бүгін", "Форум", том V, 1888 жыл. "Болашақтағы христиандық", "Форум", том X, 1890 жыл. "Шекспир және қазіргі грек тілі", "XIX ғасыр", том XXX, 1891 жылдың шілде/желтоқсаны. "Джон Нокс", "Заманауи шолу", том LXII, 1892 жылдың тамызы. "Тілдерді оқыту әдістемесі", "Заманауи шолу", том LXVII, 1895 жылдың қаңтар-маусым айлары. "Қазіргі Грекия", "Форум", 1897 жылдың наурыз айы.
"Prussia in the Nineteenth Century," The Contemporary Review, Vol. XXIX, December 1876/May 1877. "The Scot," The Contemporary Review, Vol. XXXIII, August 1878. "On a Radical Reform in the Method of Teaching the Classical Languages," The Contemporary Review, Vol. XXXIV, 1879. "Landlords and Land Laws," The Contemporary Review, Vol. XXXVII, January/June 1880. "Problem of the Homeric Poems," The Contemporary Review, Vol. XXXVIII, July/December 1880. "The Philosophy of the Beautiful," The Contemporary Review, Vol. XLIII, January/June, 1883. "Scotland Today," The Forum, Vol. V, 1888. "The Christianity of the Future," The Forum, Vol. X, 1890. "Shakespeare and Modern Greek," The Nineteenth Century, Vol. XXX, July/December, 1891. "John Knox," The Contemporary Review, Vol. LXII, August 1892. "The Method of Teaching Languages," The Contemporary Review, Vol. LXVII, January/June 1895. "Modern Greece," The Forum, March 1897.