Кіріспе
Майкл Крайтонның романы: "Көтерілетін күн" – Майкл Крайтонның 1992 жылы жарық көрген романы. Бұл оның жеке атымен шыққан сегізінші, ал жалпы есебімен он сегізінші туындысы. Роман, Лос-Анджелестегі Накамото корпорациясының (құрылған жапон компаниясы) бас кеңсесінде болған кісі өлтіру оқиғасын баяндайды. Кітап Alfred A. Knopf, Inc. баспасынан шықты. Түпнұсқа басылымның мұқабасында модель Gia Carangi-дің суреті қолданылған. Сырт қарағанда детективтік-қылмыстық роман болғанымен, "Көтерілетін күн" жапон-американ қарым-қатынастарының күрделі мәселесін қозғайды және АҚШ-тың жоғары технологиялық саласына шетелдік инвестициялардың тиімділігіне күмән тудырады. Кітап барысында жапондық және батыстық ойлау жүйелерінің айырмашылықтары, әсіресе бизнес стратегиясы және корпоративтік мәдениет салаларында ерекше атап көрсетіледі. Оқиға белгісіз болашақта, АҚШ-ты жапондықтардың қан төгілмейтін билеуі ілгері дамыған кезде өрбітеді: жапон компаниялары американдықтарды өнеркәсіптің толық салаларынан ығыстырып шығарған, жапон технологиялары дерлік барлық салаларда американдық технологиялардан жылдар озып кеткен, ал американдықтар бұл айырмашылықты қысқартуға үмітсіз.
Rising Sun is a 1992 novel by Michael Crichton. It was his eighth under his own name and eighteenth overall, and is about a murder in the Los Angeles headquarters of Nakamoto, a fictional Japanese corporation. The book was published by Alfred A. Knopf, Inc. An image of fashion model Gia Carangi is incorporated in the cover art for the original edition. Although a detective/murder mystery novel at first glance, Rising Sun deals with the controversial subject of Japanese American relations, and questions the premise that foreign direct investment in the high technology sectors of the United States is beneficial. Throughout the book, the differences between the Japanese and Western mindsets are highlighted, especially in the areas of business strategy and corporate culture. The book is set in an unspecified future time when the process of a bloodless Japanese takeover of the US is far advanced: Japanese companies have altogether driven American ones out of whole branches of industry; Japanese technologies in virtually all fields are years ahead of American technologies and Americans see no hope of closing the gap.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Nakamoto корпорациясы Лос-Анджелес қаласының орталығында жаңа бас кеңсесінің, Nakamoto Tower-дың салтанатты ашылуын тойлап жатыр; ғимараттың 45-қабатында танымал тұлғалар, лауазымды адамдар және жергілікті саясаткерлер көп. 46-қабатта 23 жасар Шерил Линн Остиннің денесі табылады. Бұл іске Лос-Анджелес полициясының арнайы қызметтегі байланыс офицері лейтенант Питер Смит кіріседі. Оған Жапонияда тұрып, жапон мәдениетін жақсы білетін зейнеткер капитан Джон Коннор қосылады. Накамото мұнарасына келгеннен кейін екі полиция қызметкері жауапты офицер Том Грэмнен Накамото қызметкері Ишигуро бастаған жапондықтар тергеуді кешіктіріп, байланысшының қатысуын талап етіп жатқанын біледі. Грэмнің қатыгездік танытуына қарамастан, Коннор үшін бұл жасыру әрекеті екені анық. Тергеушілер 46-қабаттағы күзет камераларының таспаларының жоғалып кеткенін және күзетшілердің көмектеспейтінін түсінеді. Смит пен Коннор марқұм мисс Остиннің пәтеріне барып, оның бай жапондықтың сүйіктісі болғанын біледі. Мисс Остиннің үйі оның өлімінен кейін тоналған болып шығады. Остин мен Накамотоның достары мен таныстарына бірнеше рет барғаннан кейін екі детектив Киотодан келген бай жапондық плейбой Эдди Сакамурадан күдік көреді. Алайда, екеуі оны босатуға бейім, себебі Эддидің Джон Коннормен бұрынғы байланысы бар. Коннор Эддиге паспортын тапсыруға көндіреді. Екі офицерді мисс Остиннің өлтіру рәсімін куәлік етуге шақырады; іздік дәлелдер жапондық өлтіруші екенін көрсетеді. Кейін Смит пен Коннорға Исигуро келіп, қауіпсіздік камераларынан алынған видеоларды ұсынады, онда Сакамураның кісі өлтіргені көрсетіледі. Құпияны шешкеннен кейін Коннор үйіне оралып, демалады, ал Смит пен Грэм Сакамураны ұстауға барады. Эддидің үйіне жеткенде екі детективті екі жалаңаш әйел тоқтатады, ал Эдди Ферраримен қашып кетеді. Эддиді қуып жетіп, көлік апатқа ұшырап, өртеніп, көз жұмды. Келесі күні газет Смит, Грэм және Коннордың әрекеттерін нәсілшілдік деп айыптап, оларды полиция қатыгездігімен айыптайды. Көп ұзамай Смит полиция бастығынан телефон арқылы тергеудің аяқталғанын естіп біледі. Смит қанағаттанбайды және көшірме жасау үшін таспаларды Оңтүстік Калифорния университетіне апаруға шешім қабылдайды. Сол жерде Смит компьютерлер мен бағдарламалық жасақтаманы басқару бойынша мамандықты иеленген жапондық студент Тереза Асакумамен танысады. Ол тез арада таспалардың көшірме екенін анықтайды. Таспаларды көшіргеннен кейін Смит бірнеше жапондық достарымен гольф ойнағаннан кейін Коннорды алады. USC зертханаларына қайтып бара жатқанда екі детективке жапондықтар қымбат гольф клубына мүшелік және өте арзан жылжымайтын мүлік ұсынып, пара беруге тырысады. Олар Nakamoto-ға қатысы бар компаниялар мен салалармен кеңесіп, өлтірушінің ниетін білуге тырысады. Олар Америка мен Жапония арасындағы саяси және экономикалық "соғыстың" тек қана құрбандары екенін және Американың электронды өнеркәсіпте үстемдік ететін Жапонияға қаншалықты тәуелді екенін түсінеді. Тергеу барысында Коннор Смитке Жапония мен Америка арасындағы мәдени айырмашылықтарды және Жапонияның Америкаға қарағанда технологиялық басымдығын сақтау үшін қолданатын әдістерін түсіндіреді. Ақырында олар АҚШ сенаторы Джон Мортонмен кездеседі, ол алдағы сайлауда президенттікке үміткер болуы мүмкін. Олар Мортонның жапондықтардың Силикон алқабындағы машина жасаушы шағын компания MicroCon сатып алуына қарсы екенін біледі. USC-де Смит пен Тереза Эддиді жапондықтар тұзаққа түсіріп, таспаларды өзгертіп, оларға Эддидің суретін қосып, жағдайды жасағандарын анықтайды. Олар өзгерістерді жойып, сенатор Мортонның шынайы кісі өлтіруші екенін және Эдди куәгер болғанын біледі. Коннор мен Смит Смиттің пәтеріне оралады, онда олар Эдди Сакамураны тірідей табады; шын мәнінде өлтірілген адам Танака есімді жапондық күзетшісі болып шығады. Ол Эддидің гаражында болып, таспаларды іздеген, содан кейін үрейге ұшырап, Эддидің көлігімен қашып кеткен, бұл оның өліміне себеп болған. Үш адам сенатор Мортонмен кездеседі, ол Шерил Остиннің өліміне қатысы бар екенін мойындайды. Сенатор ваннада өзін-өзі атып өлтіреді. Көп ұзамай ашулы Исигуро келіп, Эдди мен екі детективке қарсы шығып, олардың өміріне жасырын қауіп төндіреді. Бір қызығы, Эдди тыныш әрекет етеді, бұл Коннорды Эддиде әлі де қауіпсіздік камерасынан алынған таспаның түпнұсқасы бар деген қорытуға жетелейді. Смит пен Коннор Эддидің үйіне барады, онда оны таспаның орны үшін азаптап өлтіргенін көреді. Коннор Смитті үйіне тастап кетеді. Пәтеріне кіргенде Смит Эдди осы жерге таспаны қалдырғанын байқайды. Исигуроның адамдары келеді; ол жылдамдықпен қызын және күйеуін жоғары қабаттағы жатын бөлмесіне жасыруға бұйырады. Коннор Смиттің пәтеріне қайта оралып, бронежилетін алып келеді. Екі детектив қарақшылармен атысып, Смиттің арқасына оқ тиеді, бірақ жилет оның өмірін сақтап қалады. Келесі күні екеуі Эдди қалдырған таспаны көреді; Остин Мортонның жыныстық құштарлығымен тұншықтырылғаннан кейін тірі қалған, бірақ Мортон мен Эдди кеткеннен кейін Исигуро қасақана өлтірген. Олар Накамото мұнарасына барып, Исигуроны маңызды жиналыс кезінде ұстауға тырысады; Коннор полиция диспетчеріне хабарласып, жапондықтар жиілікті тыңдап отырғанын және ұстауға дайын болатынын біледі. Детективтер жиналысқа қатысушыларға кісі өлтіру таспасын көрсетеді; Исигуро жоғары жапондық басшылардың бәрі жиналыс залынан шығып кеткенін көргенде, ғимараттан секіріп өзін-өзі өлтіреді. Құпияны шешкеннен кейін Коннор Смиттен сұрақтарына жауап алады, содан кейін оны үйіне тастап кетеді. Оқиға Смит Американың болашағы туралы ойларымен және ешкімнің қауіптің болуын қапатарламауы туралы байқауымен аяқталады.
"Күннің шығысы" кейіпкерлері
Лейтенант Питер Смит – LAPD арнайы қызметінің офицері, бұл іс бойынша Азия қауымымен байланыс ретінде тағайындалған. Ол – екі жасар Мишель есімді қызы бар ажырасқан әке. Лейтенант Том Грэм – LAPD адам өлтіру бөлімінің детективі, Лос-Анджелес қаласының орталығындағы жаңа Nakamoto мұнарасының ашылу кешінде болған кісі өлтіруді тергеуге жауапты. Ол Смиттен арнайы қызмет офицері ретінде көмек сұрайды. Жапондықтарға қатысты нәсілдік көзқарасы бар. Фред Хоффман – DHD орталық бөлімінің күзет бастығы. Смитке жартылай зейнеткер, бұрынғы арнайы қызмет офицері капитан Джон Коннердің көмегіне жүгінуді ұсынады. Капитан Джон Коннор – жартылай зейнеткер офицер, мерзімсіз демалыста. LAPD-мен алғашқы байланыс офицері болған. Біраз уақыт Жапонияда тұрған және жапон мәдениеті мен бизнес тәжірибесі бойынша сарапшы. Жапондық басшылар одан сақтанады, өйткені ол жапон тілінде сөйлейтінін және жапон мәдениетінің нюанстарын түсінеді. Шерил Линн Остин – өлтірілген адам. Техаста туған, тойға қатысатын қыз және бір кезде Жапонияда модель болған. Акира Танака – Nakamoto қауіпсіздік бөлімінің қызметкері. Масао Ишигуро – Nakamoto корпорациясының кіші атқарушы қызметкері және Nakamoto пен LAPD арасындағы кісі өлтіру ісі бойынша байланыс. Эдди Сакамура – бай жапондық ойын-сауық іздеуші, кейде мадам, Жапониядағы бай адамның ұлы, ұсақ-түйек есірткі сатушы және әкесінің Жапониядағы бизнес империясының мүдделерін ілгерілететін адам. Эллен Фарли – Пит Смитпен соңғы кезде танысып жүрген қала әкімінің көмекшісі. Жером Филипс – тергеу кезінде кезекте болған Nakamoto қауіпсіздік күзетшісі. Тед Коул – Nakamoto қауіпсіздік күзетшісі. Сенатор Джон Мортон – Америкадағы жапондық өнеркәсіптің ықпалына қарсылық білдірген сенатор. Ёсида – Akai Ceramics America компаниясының бас директоры, Nakamoto еншілес компаниясы, MicroCon компаниясын сатып алуға тырысуда. Боб Ричмонд – Akai және Nakamoto кеңесшісі, АҚШ-тың Жапониядағы сауда өкілінің бұрынғы көмекшісі. Тереза Асакума – профессор Сандерстің аспиранты және бейнелеу технологиясы бойынша сарапшы. Қара американдық әкесі мен жапондық анасынан туған ол бала кезінде Хоккайдода қатты кемсітуге ұшыраған, бұл оны Жапонияға деген ашу-ызаға толы қылған. Профессор Сандерс – бейнелеу маманы. Вилли "Итіше" Вильгельм – істі жариялап жазған этикалық емес журналист. Лорен Дэвис – Смиттің бұрынғы әйелі және оның қызының анасы. Аудандық прокурордың кеңсесінде жұмыс істейді. Элейн – Мишельдің күтушісі. Ивабучи, Морияма, Ширай (Nakamoto кеңес бөлмесіндегі кейбір басшылардың есімдері) және Коичи Ниши (Эдди Сакамура полицияға көмектесу үшін қолданған псевдоним) есімдері "Жаман ұйқы" фильмінен алынған, бұл фильм кейін Коннордың ауызша айтуымен еске түсіріледі, бірақ аталымы айтылмайды.
Бейімделулер
Random House романды Кит Сзарабайка оқыған аудиокітапқа қысқартып өңдеді, ол шамамен үш сағатқа созылды. Роман 1993 жылы Шон Коннеридің Коннор, Уэсли Снайпс Смит, Тиа Каррере Асакума және Харви Кейтель Грэм рөлінде түскен "Күннің шығуы" атты фильмге бейімделді. Фильм үшін әңгіменің бірнеше өзгерістері енгізілді. Еуропалық Питер Смит африкалық-американдық Вебстер ("Вебб") Смит болып өзгертілді, Ишигуро Ишихараға, ал Тереза Дзингоға айналды. Бұған қоса, кісі өлтірушінің кім екені Ишигуро/Ишихарадан Боб Ричмондқа ауыстырылды, бұл фильмнің соңында көрсетілді. Фильм сыншылардан ара-жібірлі пікірлер алды, бірақ коммерциялық сәттілікке қол жеткізіп, бүкіл әлем бойынша 107 миллион доллардан астам табыс тапты.
Қабылдау
Романға жазылған сын-пікірлер көбінесе даулы тақырыбына байланысты әртүрлі болды. «Нью-Йорк Таймс» газетінің Кристофер Леман Хаупт романы туралы аралас пікір білдіріп, былай деді: «Күннің көтерілуімен байланысты мәселе, әрине, Жапонияға қарсы экономикалық соғыс бастауымыз керектігі туралы маңызды талқылау ретінде кітап тым көңілді. Ал көңіл көтеру ретінде ол тым көп нәрсе үйретеді». «Чикаго Сан Таймс» газеті былай жазды: «Майкл Крайтон «Күннің көтерілуі» қоздыратынын білгенімен, реакцияның күштілігі оны таң қалдырды. Оның экономикалық тұжырымы – АҚШ өзінің болашағын Жапонияға сатуда деген пікіріне қарсы дәлелдер келтірілген жоқ. Оның орнына, ол американдық сыншылардың өзін нәсілшіл деп атағанын ашумен еске алады». Associated Press агенттігінің Крайтонның қайтысы туралы хабарламасында «Күннің көтерілуі» романына қатысты сынға жауабы келтірілді: «Мен әрқашан деректермен жұмыс істеуге тырысамын, сондықтан мен осы мәселе туралы көптеген дөңгелек үстелдерге қатыстым және өте мұқият аргументтер келтірдім, бірақ олардың жауабы: «Сіз солай десеңіз де, сіз расист екенін білеміз» болды». Сонымен қатар, Крайтон өзінің романы АҚШ өнеркәсібіне «ес сілкіту» мақсатында жазылғанын және Жапониядан гөрі АҚШ-ты көбірек сынағанын айтты. Активист Гай Аокидің пікірінше, «Егер оның ниеті осындай болса, онда ол толық сәтсіздікке ұшырады» және «оның орнына, әрбір кейіпкер жапондықтардың әділетсіз бизнес-әдістері туралы көп беттер бойы сөйледі [ ] кітап жапондықтардың не істеп жатқанына бір жақты көзқарас болды, оларға сенбеуге және ұнатпауға себептер бар екенін айтты».