Кіріспе

Сайлауда дауыс берушілердің қатысуын арттыруға бағытталған күш-жігер "Дауыс беруге шақыру" немесе "дауыс беруді қамтамасыз ету" (GOTV) – сайлауда дауыс берушілердің қатысуын арттыруға бағытталған күш-жігерді сипаттайды. Міндетті дауыс беру жүйесі жоқ немесе оны күшпен орындамайтын елдерде дауыс беруге қатысу деңгейі төмен болуы мүмкін, кейде тіпті сайлауға қатысуға құқылы сайлаушылардың үштен бірінен де төмен. GOTV күш-жігері әдетте сайлаушыларды тіркеуге, содан кейін оларды дауыс беруге – қатысусыз дауыс беру, ерте дауыс беру немесе сайлау күні дауыс беру арқылы итермелейді. GOTV, әдетте, тиімді міндетті дауыс беру жүйелері бар сайлауларда қажеттілігі болмайды, бірақ жаңа сайлаушыларды тіркеу қажет болуы мүмкін. GOTV-ның екі түрі бар. Бірінші түрі – сайлау органдары немесе бейтарап ұйымдар жүргізетін жалпы сайлаушыларды тіркеу және дауыс беруге шақыру кампаниялары. Екінші түрі – белгілі бір партияны қолдайтын, дауыс беруі мүмкін әлеуетті сайлаушыларға бағытталған партиялық жұмыс. Партиялықтар үшін бұрын дауыс бермеген жүз қолдаушыны дауыс беруге шақыру, елу сайлаушыны бір партиядан екіншісіне көндіруден оңай және тиімдірек болуы мүмкін. Мұндай жағдай сайлау саясатының поляризациялануына алып келуі мүмкін. Партияның берілген жақтастарының 70% қатысуы, берілген және бейтарап жақтастардың 50% қатысуынан артық болуы мүмкін.

Үгіт-насихат контексттері

Кандидаттардың күш-жігері, партиялық іс-әрекеттері және референдумдық науқандар аясында "дауыс беруге шақыру" немесе "GOTV" термині, жақын арада өтетін сайлауда науқанның қолдаушыларының қатарын арттыруға бағытталған әрекеттерді білдіретін сипаттама. GOTV әдетте, жалпы науқанның жеке кезеңі болып табылады. GOTV кезінде қолданылатын тактикаларға көбінесе мыналар жатады: сайлау күніне дейін (немесе сайлау күнінің өзінде) белгілі қолдаушыларға телефон соққысы беру немесе жеке аудио хабарламалар жіберу, қолдаушыларды сайлау учаскелеріне және кері тасымалдау, сондай-ақ белгілі қолдаушылардың үйлеріне барып кездесу. Дауыс беруге тіркелу мақсатындағы үй-үйді аралау науқаны, GOTV кезеңі басталғанда тоқтатылады. Басқа іс-шараларға сайлау күніне дейін немесе сайлаудан бір күн бұрын үнқағаздарды тарату, сондай-ақ дауыс берген сайлаушыларды анықтау және тіркеу кіреді. Жеңіс маржасы шамалы болжамдалатын сайлауларда да GOTV маңызды рөл атқарады.

Сайлаушылардың қатысуы жөніндегі ұйымдар

Көптеген елдерде сайлау органдарының міндеттеріне сайлаушылардың тіркелуіне көмектесу және олардың сайлау құқығын жүзеге асыруына жәрдемдесу кіреді. Алайда, мұндай күш-жігер әрқашан сәтті аяқталмайды және кейде партиялық сипатқа ие болады. «Дауыс беруге шақыру» мақсатымен бірқатар сайлаушыларды қолдау ұйымдары құрылған. АҚШ-та мұндай ұйымдардың қатарында Әйелдер лигасы, «Сайлаушыларға хаттар», «Дауыс беруді жандандыру», «Сайлауға қатысу орталығы» және Vote.org бар. Олар сайлаушыларды тізілімге тіркелуге және дауыс беруге ынталандыруға тырысады. 2016 жылғы Грузия парламенті сайлауында Грузия президенті Георгий Маргвелашвили Грузия тарихындағы ең ауқымды, кері байланысы мол және нәтижелі «дауыс беруге шақыру» науқанын қолдады. Бұл науқанды «Еуропа Грузия» институты бастады, мақсаты – сайлауға жастардың қатысуын арттыру. Сайлауға дейін «Еуропа Грузия» институты Базалети ауылында (Душети муниципалитеті) «Сенің дауысың – біздің болашағымыз» (YVOF) науқанын бастады. Президент Маргвелашвили және «Еуропа Грузия» институтының басшысы Георгий Мелашвили қатысушыларға сөз сөйледі. Одан кейін Грузияның 10 аймағында азаматтық белсенділік, саяси мәдениет және «Дауыс беруге шақыру» тақырыбында жазғы мектептер өткізілді. Қатысушылар 20 қала мен елді мекенді аралап, жергілікті тұрғындармен кездесіп, дауыс берудің маңыздылығын түсіндірді. Жастар флешмобтар, қойылымдар, театрлық этюдтер сияқты шығармашылық шаралар ұйымдастырып, БАҚ назарын аударды. Лейбористерге дауыс беретін ықтимал сайлаушыларды анықтағаннан кейін, олардың аты-жөні мен мекенжайлары «Оқу парақтарына» немесе «Микардо парақтарына» жазылып, үлкен үстелге немесе ағаш тақтайға жабыстырылды. Сайлау күні осы тізімдер, олардың астына бірдей көшірмелері қосылып, жыртылып алынып, «Дауыс беруге шақыру» науқанына қатысушыларға берілді. Мұндай тізімдер кейде Шатлворт деп аталады. Әрбір сайлау учаскесінде әр партиядан келген өкілдер сайлаушылардың сайлау карточкаларындағы бірегей нөмірлерін жинайды. Бұл нөмірлер үнемі сайлау учаскелерінен жиналып, әр округ штаб-пәтерінде жинақталады, Ұлыбританияда мұндай бөлмелерді көбінесе комиссия бөлмесі деп атайды. Дауыс берген «уәделі сайлаушылар» тізімнен шығарылады. Бұл науқандағылардың қалған қолдаушыларына көбірек назар аударуға мүмкіндік береді. Компьютерлендіру тиімділікті арттырды, бірақ кейінгі әдістемелердің барлығы дерлік қандай да бір жолмен «Оқу жүйесіне» қайта жатады.

Теріс үгіт-насихат және сайлаушылардың қысылуы

Терминология GOTV-ді оппозициялық сайлаушылардың сайлауға қатысуын төмендетудің толықтыратын стратегиясынан ерекшелендіреді. Саяси кеңесшілердің жекелеген кандидаттарға "негативке ұшыру" (оппонентке шабуыл жасау) туралы кеңес беретіні айтылады, сайлаушыларды өз жағына тарту ниеті болмайды: мұндай жоспардың мақсаты – керісінше, сайлауға қатыспайтын сайлаушылардың санын арттыру, себебі олардың "саясат әдетте сыбайлас жемқорлыққа толы" деген сенімдері соңғы кезде нығайтылған. Мұндай сайлауға қатысуды шектеу, егер төмендегі үш жағдайдың кез келген комбинациясы орын алса, тиімді болуы мүмкін:
Негативтік науқан (тікелей хаттар, телефон арқылы "идеялық сауалнамалар" сияқты) қарсы дауыс беретін сайлаушыларға бағытталған, бұл жақтастардың көңіл-күйіне тигізетін зиянды азайтады. Негативке ұшырған тараптың артықшылығы – олардың қолдаушылары оппоненттеріне қарағанда тұрақтырақ дауыс береді. Негативке ұшырған тараптың тиімді GOTV жүргізуде артықшылығы бар, сондықтан олардың науқан жұмыскерлері негативтік науқаннан "уланған" көптеген қолдаушыларына GOTV "дәрменін" қарсы тараптың өз қолдаушыларына қарағанда тиімдірек жеткізе алады.

Пошта арқылы дауыс беру

Дауыс беруге шақыру жөніндегі бетпе-бет жұмыстың пошта арқылы дауыс беруге қарағанда нәтижесіз екені анықталды.

Дауыс беруді жүзеге асыру

Саяси ғалымдар жүздеген тәжірибелер жүргізді, олардың мақсаты – қандай дауыс беру тактикасының қашан және қандай сайлаушылар үшін тиімді екенін анықтау. Бұл зерттеулер сайлау кампанияларының сайлауға қатысу жөніндегі көзқарасын өзгертіп, жаңартты. Зерттеулер сонымен қатар дауыс берудің әдетке айналатынын көрсетеді, себебі бір сайлауда дауыс беру, басқа факторларды ескере отырып, болашақ сайлауда дауыс беру ықтималдығын 10 пайыздық пунктке арттырады. GOTV-нің (сайлауға қатысуды ынталандыру) маңызы әлі толық анықталған жоқ, бірақ дұрыс ұйымдастырылған күш-жігер кандидатқа АҚШ-тағы сайлау кампанияларында 9 пайыздық пунктқа дейін артық дауыс әкелуі мүмкін. Жұмылдыру тұрғысынан алғанда, зерттеулер үйден-үйге сауалнама жүргізу арқылы үй шаруашылықтарының сайлауға қатысу көрсеткіші шамамен 4,3 пайыздық пунктке өсетінін көрсетті (2016 жылы Алан Гербер мен Грегори Губердің мәлімдемесі). 2013 жылы жүргізілген 71 сауалнаманы зерттеу, оның ішінде төмен дауыс беруге бейім сайлаушыларды қамтығандары, сайлауға қатысудың 2–3 пайыздық пунктке артқанын көрсетті. Бұрынғы талдаулар да жеке сауалнамалардың сайлауға қатысу деңгейін 9,8–12,8%-ға дейін жоғарылататынын көрсеткен. Көптеген тәжірибелер АҚШ-та жүргізілгенімен, соңғы зерттеулер Еуропада да ұқсас немесе сәл төмен нәтижелерді көрсетті. "Get Out the Vote" (сайлауға шақыру) бойынша нұсқаулықта, еріктілердің есік қағу арқылы жасаған жұмысының орташа есеп бойынша 15 есік қағуда 1 дауысқа тең екені (бір дауысқа 31 доллар), 35 телефон қоңырауы арқылы (бір дауысқа 35 доллар) немесе 273 партиялық емес тікелей хаттар (бір дауысқа 91 доллар, партиялық тікелей хаттардың әсері жоқ) жібергені анықталды. Олар мұқият тәжірибе жүргізген кампаниялар осы орташа көрсеткіштерден жақсы нәтижелерге қол жеткізе алатынын атап өтті. Кампаниялар тікелей хаттар арқылы сайлауға қатысуды 8 пайыздық пунктке дейін арттыра алады, олар көршілерге басқа көршілерінің дауыс бергенін хабарлап, сайлаудан кейін жаңартуды жіберуге уәде береді, бірақ адамдар хабарламаны қабылдау немесе қабылдамау мүмкіндігінен айырылғанда наразылық білдіреді. Басқа зерттеулер GOTV әдістерінің сайлауға қатысуға тиімділігінің төмен екенін көрсетті. Бір тәжірибеде GOTV телефон арқылы хабарласудың тиімділігі төмен екендігі және сайлау учаскелеріне қол жеткізудің жеңілдігі сайлауға қатысуға үлкен әсер ететіні анықталды. Сондай-ақ, GOTV көбінесе дауыс беруге бейім, жақсы жағдайға ие демографиялық топтарға бағытталған деген пікір бар. Саяси белсенділігі төмен демографиялық және әлеуметтік-экономикалық топтар кейде GOTV жұмысында назардан тыс қалады. GOTV көбінесе әлеуетті сайлаушыларға "басқалар сұрайтындықтан" осылай істеуді айтқанда тиімді болады. Сайлаушылар содан кейін қоғамдық күтулерді орындау үшін сайлауға қатысады. Парадоксалды түрде, сайлауға қатысудың жоғары болады деген хабарламалар нақты сайлауға қатысуды арттырды, ал төмен деңгейдегі қатысуды болжау нәтижесінде сайлауға қатысушылардың саны азайды. 2004 жылы Rock the Vote жас сайлаушыларға арналған телеарна жарнамаларын көрсету үшін төлем жасады, олардың әсерін өлшеуге болатын шағын кабельдік жүйелерде көрсетілді. Бұл аймақтарда 18-19 жастағылардың қатысуы басқа ұқсас шағын кабельдік жүйелерге жататын бақылау тобындағыларға қарағанда 3 пайыздық пунктке жоғары болды, 22 жастан асқандар арасында әсері азайды. Facebook қосымшалары пайдаланушыларға достарының кімді қолдайтынын көруге мүмкіндік береді, бұл оларға кімге дауыс беруді шешуде көмектеседі. 2012 және 2017 жылдардағы зерттеулер көрсеткендей, Facebook-тың "Мен дауыс беремін/Мен сайлаушымын" батырмасы 2010 жылғы Конгресс сайлауында алты ондық пайыздық пунктке, ал 2012 жылғы президенттік сайлауда тоқсандық пайыздық пунктке сайлауға қатысуды арттырды. Бұл батырманы басқан достарының есімдерін көрсетті, осылайша олар қатысқандарын растады және наразылықты азайтты. Алайда, бұл батырма сайлау күні ғана пайда болды, сондықтан достары ерте дауыс беру кезеңінде бір-бірін бақылап, жігерлендіруіне мүмкіндік бермеді, бұл көптеген штаттарда қолданылады. Содан бері ол әлемдегі көптеген сайлауларда қолданылып келеді, бірақ оны қай пайдаланушылар көретіні белгісіз, бұл сайлауға қатысуға қатысты алаңдаушылықтарға әкелді. "Шайлаушыларға пошталық хаттар" сияқты ұйымдар сайлау алдында әлеуетті сайлаушыларға қолмен жазылған хаттар жібереді, осылайша сайлауға қатысуды арттыруға тырысады. 2007 жылғы зерттеулер көрсеткендей, қолмен жазылған хаттар машинамен басылған хаттарға қарағанда үш есе тиімді.