Кіріспе

Теңіз соғысының бір түрі – коммерциялық шабуыл. Бұл теңіз соғысының түрі жаудың ашық теңіздегі логистикасын жою немесе бұзу мақсатымен оның сауда кемелеріне шабуыл жасау арқылы жүзеге асырылады, жаудың әскери кемелерімен тікелей қақтығысудан немесе оларға қарсы блокада салудан гөрі.

Карейтшілдік

Алғашқы саудалық рейд түрі – елдердің жеке қарақшыларды (приватирлерді) жалдауы еді. Осы соғыс түрінің алғашқы мысалдары 16 ғасырдағы ағылшын және голландтардың испан қазына флотына жасаған шабуылдары болды, нәтижесінде жау кемелерін ("жеңіс сыйлықтарын") қолға түсірген кезде капитан мен экипаж үшін қаржылық пайда туды.

17 және 18 ғасырлар

17-18 ғасырларда теңіздегі әскери күштердің үлкен бөлігі каперлерден құралған. Бірінші ағылшын-голландия соғысында ағылшын каперлері Біріккен провинциялардың толығымен тәуелді болған саудасына шабуыл жасап, 1000-нан астам голланд сауда кемесін жаулап алды. Испаниямен болған келесі соғыста испандық және фламанд каперлері, соның ішінде танымал Дюнкеркерлер, 1500 ағылшын сауда кемесін жаулап алды, бұл голланд саудасына үлкен көтеріліс сыйлады. Голланд каперлері және басқалары екінші және үшінші ағылшын-голландия соғыстарында ағылшын саудасына – жағалау, Атлант мұхиты немесе Жерорта теңізіне – шабуыл жасады. Тоғыз жылдық соғыс кезінде француз үкіметі атақты Жан Барт сияқты каперлерді ағылшын және голланд кемелеріне шабуыл жасауға белсенді түрде ынталандырды. Соғыс барысында Англия шамамен 4000 сауда кемесін жоғалтты. Испания мұрагерлігі соғысында каперлердің шабуылдары жалғасты, Британия 3250 сауда кемесін жоғалтты. Парламент 1708 жылы «Крейсерлер мен конвойлер» заңының жаңа редакциясын қабылдады, сауданы қорғау үшін тұрақты соғыс кемелерін бөлуге рұхсат берді. Австрия мұрагерлігі соғысында Корольдік флот британдық кемелерді қорғауға көбірек назар аударуға мүмкіндік алды. Британия 3238 сауда кемесін жоғалтты, бұл оның сауда флотының 3434 жау кемесінен азырақ бөлігін құрады. АҚШ және британдық каперлер 1812 жылғы соғыс кезінде бір-бірінің кемелеріне де шабуыл жасады.

Америка Азаматтық соғысы

Америка Азамат соғысы кезінде Конфедерация Әскери-теңіз күштері Конфедерация штаттарының коммерциялық рейдтік кемелерінің флотын пайдаланды. Бұл кемелер каперлерден өзгеше болды, себебі олар жеке меншік емес, мемлекетке тиесілі кемелер болатын және жаудың саудасын жоюға тапсырма алған.

Болаттан жасалған теңіз флоты

1880 жылдары Еуропа елдерінің әскери-теңіз күштері темір мен болаттан жасалған соғыс кемелерін қолдана бастады. Осыдан кейін табиғи эволюция ретінде мұндай соғыс кемелерін тесіп өту үшін күштірек қарулар орнатылды, одан кейін арнайы броньдық қаптама, одан әрі ірі қарулар және тиімді торпедалар жасалды (олардан қорғану үшін су сызығының астындағы броньды белдеулермен бірге). Бұл "қарулану спиралі" (жарылғыш және броньды тесіп өтетін снарядтарды дамытумен қоса) назарды "жеңіс сыйлықтарын" алудан (жауапты кеме капитаны мен экипажы үшін, сондай-ақ сыйлық пен оның жүгі аукционға шығарылғанда олардың үкіметі үшін қаржылық пайданы білдіретін) жаудың соғыс кемелерін жоюға ауыстырды. 1853 жылы Синопе шайқасында алғаш рет байқалған бұл өзгеріс 1905 жылға дейін толыққанды бағаланбады, сол кезде Цусима шайқасында жеті эскадралық броненосец (pre-dreadnought) теңіз түбіне жіберілді, ал жалғыз "жеңіс сыйлығы" – өз еркімен тапсырған кемелер болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия Ұлыбритания және оның одақтастарына қарсы теңіз саудасына қарсы соғыс ("Handelskrieg") жүргізді, негізінен U- қайықтарымен, сондай-ақ саудалық шабуылдаушылармен және жеңіл крейсерлермен, тіпті кейде әскери дирижабльдермен.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Атлантика шайқасында нацистік Германия Ұлыбритания мен оның одақтастарына қарсы сауда шабуылын жүргізді, U- қайықтарын, көмекші крейсерлерді және крейсерлер мен линкорлардың шағын топтарын (үстіңгі жағалаудағы рейдтерді) пайдаланды. Мақсаты – Британ империясына қарсы тоннажды соғыс жүргізу, сауда кемелерін (және олардың жүктерін) жаңарудан герек болғанда тез жою, арал мемлекетін қажетті жабдықтаудан қиып тастап құлату. Версаль келісімінің шектеулері Германияның Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгідей үлкен әскери-теңіз флотын құра алмауына себеп болды; сондықтан ол U- қайықтары флотын жасырын дамытуды жөн көрді. Су асты кемелерін салу капиталдық кемелерге қарағанда арзан әрі жылдам болды. Осының салдарынан Германия флоттар арасындағы шайқастарға қатыса алмады және сауда шабуылына тәуелді болды. Kriegsmarine U- қайықтарының ерте табысы одақтастарды кең көлемді және теңіз ресурстарын сарқып жіберетін конвой жүйесін құруға итерді. Германия U- қайықтарымен қатар, «кептік соғыс кемелері», көмекші крейсерлері және саудалық рейдерлерге айналған бірқатар сауда кемелерін де пайдаланды, ең танымалдарының бірі – неміс көмекші крейсері «Атлантис». Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бразилияда орналасқан АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бөлімдері Атлантикада неміс сауда рейдерлері мен блокаданы бұзушыларға қарсы операциялар жүргізді. Тынық мұхитында АҚШ Әскери-теңіз күштері жапон сауда кемелеріне қарсы әрекет етті, сондай-ақ Жапон императорлық Әскери-теңіз күштерінің кемелеріне қарсы шабуылдар жасады. Американдық су асты кемелері жапон сауда флотының көп бөлігін батырды. Соғыс аяқталғанда, Жапонияның соғысқа дейінгі сауда кемелерінің тоннажының бар болғаны 12% ғана жүзіп тұрды. Үнді мұхиты шабуылы – 1942 жылдың 31 наурызынан 10 сәуіріне дейін Жапон Әскери-теңіз күштерінің Carrier Striking Task Force тобының Үнді мұхитындағы одақтас кемелер мен базаларға жасаған әскери-теңіз шабуылы. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхитындағы алғашқы қақтығысы болды. Жапон императорлық Әскери-теңіз күштерінің штабы 1941 жылдың 12 желтоқсаны мен 1942 жылдың 12 шілдесі аралығында Үнді мұхиты суларына рейдерлерді жіберуді шешті. Неміс әскерлері бұл аймақта бұрыннан жұмыс істеп, жапондық су асты кемелеріне көмек көрсетіп, әскери ақпарат пен жабдықтаумен қамтамасыз еткен. Үнді мұхиты екі жақ серіктестері арасындағы тікелей байланысқа жататын ең үлкен операциялық аймақ болды, олардың басты мақсаты – кеме қатынасы жолақтарына қысым жасау еді. Жапон Әскери-теңіз күштері сауда шабуылына қатысты, бірақ Тынық мұхитындағы «шешуші шайқасқа» күш салды, бірақ ол ешқашан өтпеді.