Британдық Harrier II ұшағы: Тарихы мен қолданылуы

Кіріспе

British Aerospace компаниясының көп мақсатты әскери ұшақтар сериясы

British Aerospace Harrier II – екінші буын тік/қысқа ұшып-қону (V/STOL) реактивтік ұшағы, бұрын Корольдік Әуе күштері (RAF) және 2006-2010 жылдар аралығында Корольдік Әскери-теңіз флоты (RN) қолданған. Ұшақ – Harrier ұшақтар отбасының соңғы жетілдірілген үлгісі және McDonnell Douglas AV 8B Harrier II негізінде жасалған. Harrier II-нің алғашқы партиялары қызметте Harrier GR5 деп белгіленді, ал кейіннен жаңартылған ұшақтар сәйкесінше GR7 және GR9 деп қайта аталды. Joint Force Harrier ұйымы аясында RAF және RN екі күші де RAF Әуе қолбасшылығының басқаруымен Harrier II ұшақтарын пайдаланды, оның ішінде теңіз флотының кемелерінде де орналастырылды. Harrier II көптеген қақтығыстарға қатысып, Косово, Ирак және Ауғанстан сияқты соғыс аймақтарында маңызды үлес қосты. Ұшақтың негізгі міндеті – әуеде кедергі жасау және тікелей әуе қолдауы миссияларын орындау үшін платформа болды, сондай-ақ Harrier II қуат проекциясы және барлау жұмыстары үшін де қолданылды. Harrier II, Sea Harrier ұшағымен бірге Joint Force Harrier құрамында қызмет етті. 2010 жылдың желтоқсанында бюджеттік шектеулер салдарынан барлық Harrier II ұшақтары қызметтен ерте шығарылды, сол кезде ол британдық әскери қызметте қалған Harrier отбасының соңғы өкілі болды. 2011 жылдың наурыз айында Harrier ұшағын зейнеткерлікке шығару туралы шешімге қатысты пікірлер қарама-қайшы болды, себебі сол кезде оның функциясын толыққанды орындайтын немесе әуе кемесінде пайдалануға жарамды ұшақ болған жоқ; ал ұзақ мерзімді перспективада Harrier II ұшағы Lockheed Martin F 35B Lightning II ұшағымен алмастырылды.

Шығу тегі

Harrier-дің әлдеқайда қуатты жалғастырушысын әзірлеу 1973 жылы АҚШ-тағы McDonnell Douglas (MDD) және Ұлыбританиядағы Hawker Siddeley (1977 жылы оның авиациялық мүдделері Британдық Аэрокосмикалық компаниясының бөлігі болып ұлттықтандырылды) арасындағы ынтымақтастық ретінде басталды. Бірінші буын Harrier ұшақтары Корольдік әуе күштері мен АҚШ Теңіз әскерлеріне енгізілді; операциялық тәжірибе артық мүмкіндіктерге ие ұшаққа деген қажеттілікті көрсетті. Британ үкіметі ең көп дегенде 60 Harrier ұшағына ғана мұқтаж болды, ал қорғаныс бюджетіне жасалған қысым Advanced Harrier сияқты бекерлік шығындарға орын қалдырмады. Жаңа ұшақтың қажетті қозғалтқышы – Пегасус 15 әзірлеуге үкімет тарапынан қолдау көрсетілмегендіктен, 1975 жылы Hawker бұл жобадан бас тартты. АҚШ-тың қызығушылығына байланысты, аз амбициялы жалғастырушының дамуы бойынша жұмыстар жүргізілді, ол үлкен қанаттары бар және құрамында композиттік материалдарды қолданатын Harrier болды. Екі прототип 1978 жылы қолданыстағы ұшақтардан жасалды және сынақтан өтті. АҚШ үкіметі егер ірі шетелдік сатып алушы табылса, жұмысты жалғастыруға келісім білдірді, ал Ұлыбритания Harrier ұшағын жаңа, үлкен металл қанаттарымен жақсарту жоспарына ие болды. 1980 жылы Ұлыбритания американдық бағдарлама өз талаптарын қанағаттандыра ма екенін қарастырды – олардың пікірінше, ол өзгертуді қажет етеді, сондықтан MDD қанатының дизайны британдықтар жасаған алдыңғы жиектің түбірлік кеңейтімдерін қосу үшін өзгертілді. 1982 жылы Ұлыбритания АҚШ пен Ұлыбританияның бірлескен бағдарламасына толыққанды қатысуға бейімделді. АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы келісімге сәйкес, Ұлыбритания өздерінің қажеттіліктерін қанағаттандыру және кем дегенде 60 ұшақ сатып алу үшін даму шығындарын жабуға 280 миллион АҚШ долларын жұмсады. Ұлыбритания келісіміне British Aerospace (BAe) компаниясының ірі қосалқы мердігер ретінде қатысуы кірді, ол AV 8B ұшақтарының барлық клиенттері үшін артқы фюзеляж сияқты бөлімдерді өндірді. Harrier II – AV 8B ұшағының ағылшын тіліндегі нұсқасы, British Aerospace ұшақты негізгі мердігер ретінде өндірді, ал McDonnell Douglas қосалқы мердігер ретінде қызмет етті; соңғы құрастыру жұмыстары Англияның Дансфолд қаласында жүргізілді. Бірінші прототип 1981 жылы ұшты, ал BAe құрастырған алғашқы GR5 прототипі 1985 жылдың 30 сәуірінде алғаш рет ұшты, ал ұшақ 1987 жылдың шілдесінде пайдалануға берілді. GR5 ұшағы USMC AV 8B Harrier ұшақтарынан көптеген айырмашылықтарға ие болды, мысалы, авионика, қару-жарақ және жабдықтар; GR5 қанатының алдыңғы жиегі тот баспайтын болаттан жасалған, бұл AV 8B ұшағынан өзгеше икемділік сипаттамаларын берді. 1989 жылдың желтоқсанында Harrier II ұшағымен жабдықталған алғашқы Корольдік әуе күштері эскадрильясы толыққанды жұмыс істейтін күйге келді.

Development of a much more powerful successor to the Harrier began in 1973 as a cooperative effort between McDonnell Douglas (MDD) in the US and Hawker Siddeley (in 1977, its aviation interests were nationalised to form part of British Aerospace) in the UK. First generation Harriers were being introduced into Royal Air Force and United States Marine Corps; operational experience had highlighted demand for a more capable aircraft. The British government had only a minor requirement, for up to 60 Harriers at most and competing pressures on the defence budget left little room for frivolous expenditure such as the Advanced Harrier. A lack of government backing for developing the necessary engine of the new aircraft, the Pegasus 15, led Hawker to withdraw from this project in 1975. Due to US interest, work proceeded on the development of a less ambitious successor, a Harrier fitted with a larger wing and making use of composite materials in its construction. Two prototypes were built from existing aircraft and flew in 1978. The US government was content to continue if a major foreign buyer was found and Britain had a plan to improve the Harrier with a new, larger metal wing. In 1980, the UK considered if the American program would meet their requirements – their opinion was that it required modification, thus the MDD wing design was altered to incorporate the British designed leading edge root extensions. In 1982, the UK opted to become fully involved in the joint US–UK programme. The US and UK agreement to proceed included a British contribution of US$280 million to cover development costs to meet their own requirements and to purchase at least 60 aircraft. The UK agreement included the involvement of British Aerospace (BAe) as a major subcontractor, manufacturing sections such as the rear fuselage for all customers of the AV 8B. The Harrier II was an Anglicised version of the AV 8B, British Aerospace producing the aircraft as the prime contractor, with McDonnell Douglas serving as a sub contractor; final assembly work was performed at Dunsfold, England. The first prototype flew in 1981, first BAe built development GR5 flew for the first time on 30 April 1985 and the aircraft entered service in July 1987. The GR5 had many differences from the USMC AV 8B Harriers, such as avionics fit, armaments and equipment; the wing of the GR5 featured a stainless steel leading edge, giving it different flex characteristics from the AV 8B. In December 1989, the first RAF squadron to be equipped with the Harrier II was declared operational.

Сипаттамасы мен рөлі

Harrier II – бірінші буын Harrier GR1/GR3 сериясының кеңейтілген модификациясы. Алғашқы алюминий қорытпасынан жасалған фюзеляж, негізінен композиттік материалдардан жасалғанмен ауыстырылды, бұл салмақты айтарлықтай азайтып, жүк көтергіштігін немесе ұшу қашықтығын арттырды. Жаңа, бір бөліктен тұратын қанаттың ауданы шамамен 14%-ға және қалыңдығы артты. Қанаттың және жетек жиегінің кеңейтілген бөліктері, бірінші буын Harrier-лерге қарағанда 300 метрлік ұшып көтерілу кезінде 6700 фунт (3035 кг) жүк көтергіштігін арттыруға мүмкіндік береді. RAF-тың Harrier II-де әрбір қанаттың алдында қосымша зымыран ілмегі және қанаттардың алдыңғы жиектері күшейтілген, бұл жоғары құс соққысы талаптарын қанағаттандыру үшін жасалған. Американдық аналогынан ерекшеленетін басты нәрсе – жаңа ZEUS электрондық қарсы шаралар (ECM) жүйесі болды, ол USMC AV 8 үшін де ұсынылды (бірақ бағалаудан кейін бастапқы ALQ 164 сақталды). ZEUS британдық жобаның маңызды жүйесі болды, ол заманауи және қымбат құрал, бір жиынтығының құны шамамен 1,7 миллион долларға бағаланды. Harrier II-нің кабинасы күндіз де, түнде де жұмыс істей алады және Head Up Display (HUD), екі Head Down Display (MPCD), цифрлық жылжымалы карта, инерциялық навигациялық жүйе (INS) және газ және рульді басқару жүйесімен (HOTAS) жабдықталған. Британдық Аэрокосмикалық Sea Harrier сияқты, Harrier II де кең көрініс беретін көпіршік тәрізді кабинаны пайдаланды. Басқару жүйесінің жаңа дизайны және ұшақтың жоғары жақты тұрақтылығы Harrier II-ні бірінші буын Harrier GR1/GR3 модельдеріне қарағанда ұшуды әлдеқайда жеңілдетті. RAF Harrier-ді жердегі шабуыл және барлау міндеттерінде қолданды, сондықтан олар әуе шайқасы үшін қысқа қашықтықтағы AIM 9 Sidewinder зымыранына сүйенді. Sidewinder Фолкленд соғысында Аргентинаның Mirage истребительдеріне қарсы Корольдік теңіз күштерінің Sea Harrier-лері үшін өте тиімді екенін дәлелдеді; алайда 1993 жылдан бастап Sea Harrier FA2 радарлық басқарумен ұшатын AIM 120 AMRAAM зымыранын да тасымалдай алды. Sea Harrier өзінің пайда болуынан бастап радармен жабдықталған, ал USMC кейіннен AV 8B Harriers-ін AV 8B+ жаңартуының бір бөлігі ретінде радармен жабдықтады; алайда Британияның Harrier II-де радар болған жоқ. Sea Harrier зейнеткерлікке шыққанда, оның Blue Vixen радарын Harrier II-ге ауыстыру ұсынылды. Алайда Қорғаныс министрлігі бұл тәуекелді және тым қымбат деп санады; Қарулы күштер министрі Адам Инграм шығынның 600 миллион фунт стерлингтен асып кететінін болжады.

The Harrier II is an extensively modified version of the first generation Harrier GR1/GR3 series. The original aluminium alloy fuselage was replaced with one made extensively of composites, providing significant weight reduction and increased payload or range. A new one piece wing provides around 14 per cent more area and increased thickness. The wing and leading edge root extensions allows for a 6,700 pound (3,035 kg) payload increase over a 1,000 ft (300 m) takeoff compared with the first generation Harriers. The RAF's Harrier IIs feature an additional missile pylon in front of each wing landing gear, as well as strengthened leading edges on the wings in order to meet higher bird strike requirements. Among the major differences with the American cousin, was the new ZEUS Electronic countermeasure (ECM) system, also proposed for the USMC AV 8 (which retained, after an evaluation, the original ALQ 164). ZEUS was one of the main systems in the British design, being a modern and costly apparatus, with an estimated cost of $1.7 million per set. The Harrier II's cockpit has day and night operability and is equipped with head up display (HUD), two head down displays known as multi purpose colour displays (MPCD), a digital moving map, an inertial navigation system (INS), and a hands on throttle and stick system (HOTAS). Like the British Aerospace Sea Harrier, the Harrier II used an elevated bubble canopy to provide a significantly improved all round view. A combination of the new design of the control system and the greater lateral stability of the aircraft made the Harrier II fundamentally easier to fly than the first generation Harrier GR1/GR3 models. The RAF used Harriers in the ground attack and reconnaissance roles, so they relied on the short range AIM 9 Sidewinder missile for air combat. The Sidewinder had proven effective for Royal Navy's Sea Harriers against Argentinian Mirages in the Falklands War; however, from 1993 the Sea Harrier FA2 could also carry the much longer range AIM 120 AMRAAM, a radar guided missile. The Sea Harrier had a radar since its introduction and the USMC later equipped their AV 8B Harriers with a radar as part of the AV 8B+ upgrade; however Britain's Harrier IIs never carried a radar. When the Sea Harrier was retired, it was suggested that its Blue Vixen radar could be transferred to the Harrier IIs. However, the Ministry of Defence rejected this as risky and too expensive; the Armed Forces Minister Adam Ingram estimated that the cost would be in excess of £600 million.

Қосымша өзгерістер

Harrier GR5 ұшағы қолданысқа енгізілгенге дейін, ұшақтың интердикторлық рөлінде тиімдірек болуы үшін өзгерістер қажет екені анық болды. Осы мақсатта, түнгі уақытта жұмыс істеу мүмкіндігі мен авиациялық құралдарды жақсартуға бағытталған, жаңа үлгі – Harrier GR7 әзірленді. GR7 әзірлеу бағдарламасы USMC-нің AV 8B Harrier паркі үшін жүргізілген ұқсас жобамен бірге жүргізілді. Қосымша авиациялық құралдарға алға қаратылған инфрақызыл (FLIR) және түнгі көру көзілдіріктері, зымыранға жақындау туралы ескерту жүйесі (MAW), электрондық қарсы шаралар жиынтығы, жаңа кабина дисплейлері және жаңа жылжымалы карта жүйесі кірді. GR7 алғашқы ұшуын 1990 жылдың мамырында жасады және 1990 жылдың тамызында қолданысқа енгізілді. 1991 жылы 34 Harrier GR7 толық жеткізілгеннен кейін, барлық GR5 ұшақтары GR7 үлгісіне жаңартылды. Кейбір GR7 ұшақтары Rolls Royce Pegasus қозғалтқыштарымен жабдықталды, олар GR7A деп қайта аталды; бұл ұшақтардың ұшуға және қонуға қабілеті айтарлықтай жақсарды және олар көбірек жүк көтере алды. Лазерлік басқарылатын бомбаларды бағыттау үшін 1998 жылдан бастап Harrier II паркіне TIALD лазерлік белгілеу құрылғылары берілді, бірақ олар өте сирек кездесті және ұшқыштарды оқыту үшін көбінесе қолжетімді болмады. 1999 жылғы Косово соғысы кезінде НАТО ұшақтарымен байланыс кезінде туындаған қиындықтарды ескере отырып, GR7 ұшақтары шифрланған байланыс құралдарымен жаңартылды. GR7 үлгісінен тағы бір маңызды жаңарту бағдарламасы жүргізілді – Harrier GR9. GR9 Joint Update and Maintenance Programme (JUMP) бағдарламасы арқылы жасалды, ол Harrier паркінің авиациялық құралдарын, байланыс жүйелерін және қару-жарақ мүмкіндіктерін жоспарланған техникалық қызмет көрсету кезеңінде кезең-кезеңімен жаңартуға мүмкіндік берді. Жаңарту сонымен қатар GR7-нің композиттік артқы фюзеляжының орнын металлдан жасалған нұсқасымен алмастырды, ол қозғалтқыш дірілінен туындаған зақымдануға төзімдірек болды. Кезең-кезеңімен жаңартулар бастапқыда байланыс, жерге жақындық туралы ескерту және навигация жүйелеріне бағдарламалық жасақтаманы жаңартудан басталды, содан кейін AGM 65 Maverick жер-әуе зымыранын интеграциялау жүргізілді. 2007 жылы, Ауғанстан үшін жедел операциялық қажеттілік (UOR) аясында, Sniper нысананы табу құрылғысы TIALD-тің орнын басты. 2007 жылдың шілдесінде BAE Systems Қорғаныс министрлігі үшін жеті Harrier GR9 артқы фюзеляждарын ауыстыруды аяқтады. Фюзеляж компоненттері үш жылдық, 20 миллион фунт стерлингтік бағдарлама аясында жобаланып және құрастырылды. 2008 жылдың шілдесінде Qinetiq компаниясына Harrier II паркін жаңарту және 2018 жылға дейін күтілетін қызметтен шығару мерзіміне дейін күтуге келісімшарт берілді.

Even prior to the Harrier GR5 entering service, it was clear that alterations were required for the aircraft to be more capable in the interdictor role. A more advanced model, designated as the Harrier GR7, was developed primarily to add a night time operational capability and avionics improvements. The GR7 development programme operated in conjunction with a similar USMC initiative upon its AV 8B Harrier fleet. Additional avionics include a nose mounted forward looking infrared (FLIR) and night vision goggles, a missile approach warning system (MAW), an electronic countermeasures suite, new cockpit displays and a replacement moving map system. The GR7 conducted its maiden flight in May 1990 and entered service in August 1990. Following the full delivery of 34 Harrier GR7s in 1991, all of the GR5s underwent avionics upgrades to become GR7s as well. Some GR7s were equipped with uprated Rolls Royce Pegasus engines, correspondingly redesignated as GR7A; these Harriers had significantly improved takeoff and landing capabilities, and could carry greater payloads. In order to guide laser guided bombs, from 1998 onwards a number of TIALD laser designator pods were made available to the Harrier II fleet, however these proved to be extremely scarce and often unavailable for pilot training. In response to difficulties experienced while communicating with NATO aircraft during the 1999 Kosovo War, the GR7s were upgraded with encrypted communications equipment. A further major upgrade programme from the GR7 standard was conducted; the Harrier GR9. The GR9 was developed via the Joint Update and Maintenance Programme (JUMP), which significantly upgraded the Harrier fleet's avionics, communications systems, and weapons capabilities during scheduled periods of maintenance in an incremental manner. The upgrade also replaced the composite rear fuselage of the GR7 with one made of metal which was less vulnerable to damage from engine vibrations. The first of the incremental improvements started with software upgrades to the communications, ground proximity warning and navigation systems, followed by the integration of the AGM 65 Maverick air to ground missile. The Sniper targeting pod replaced the less accurate TIALD in 2007, under an Urgent Operational Requirement (UOR) for Afghanistan.|group=N Capability E would have included a Link 16 communications link, an auxiliary communications system, and a Tactical Information Exchange Capability (TIEC) system that was planned to by deployed on both the Harrier II and the Tornado GR4. In July 2007, BAE Systems completed the final of seven Harrier GR9 replacement rear fuselages for the MoD. The fuselage components were designed and built as part of a three year £20 million programme. In July 2008, Qinetiq was awarded a contract to perform upgrades and maintain the Harrier II fleet until 2018, which was the predicted out of service date for the type.

Жауынгерлік міндеттер

Алғашқы Harrier II эскадрильялары Германиядағы Корольдік әуе күштерінде орналасқан. Бұл күш Совет Одағының Батысқа қарсы агрессиясын тоқтату және соғыс жағдайында жердегі нысандарға шабуыл жасау үшін ұсталып тұрды. Harrier II өзінің алдыңғы үлгісі Hawker Siddeley Harrier-ге қарағанда едәуір ұзаққа ұшу қабілетіне және жоғары тірілу деңгейіне ие болғандықтан, жаңа басымдық ұшуды тоқтату операцияларына берілді. 1990 жылдың соңына қарай Harrier II бірнеше эскадрильяда толыққанды қолданысқа енгізілді. 1991 жылғы Перс шығанағы соғысы кезінде Harrier II жетілмеген деп есептелді. Дегенмен, 1993 жылдан бастап бірнеше ұшақ Ирак үстіндегі ұшуға тыйым салынған аймақтарды бақылауға жіберілді. 1994 жылы Корольдік әуе күштерінің бірінші буыны Harrier зейнеткерлікке шықты, оның міндеттерін Harrier II алды. Harrier ұшақтары шабуыл және барлау миссияларын орындады, олар операция аймағында GPS навигациясын интеграциялау үшін жылдам өзгертілді. Harrier II 126-дан астам соққы беру миссиясын орындады, көбінесе Paveway II сияқты лазерлік басқарылатын бомбаларға белгі беруші Jaguar истребитель-бомбардировщиктерінің көмегімен. Босниядағы әуе науқанында жұмсалған қару-жарақтың көп бөлігі дәлдікке бағытталған болды. Бұл мүмкіндік көп ұзамай пайдалы болды: 1998 жылы Иракқа Перс шығанағында орналасқан әскери кемелерден әуе десанты жасалды. 2000 жылы Sierra Leone үстіндегі «көріну» және барлау миссияларын Harrier GR7 және Корольдік теңіз күштерінің Sea Harrier FA2 ұшақтары орындады. Invincible класындағы әскери кемелер Harrier II-мен үйлесімділікті арттыру үшін бірнеше өзгерістерге ұшырады, оның ішінде байланыс, жарықтандыру және ұшу палубасының жабдықтары жаңартылды. Екі қызмет арасындағы ынтымақтастық операциялары 1998 жылғы Стратегиялық қорғаныс шолуынан кейін құрылған Бірлескен күш Harrier (JFH) командалық құрылымы аясында ресмиленді. JFH басшылығымен RAF Harrier II және Корольдік теңіз күштерінің Sea Harrier ұшақтары әдетте бірге жұмыс істеді. JFH негізгі операциялық базасы RAF Cottesmore болды, ұйымның барлық бөлімдерінде өзара іс-қимылға ерекше мән берілді. Бірлескен күш Harrier болашақтағы экспедициялық соғыс және теңіз операцияларының негізі болды. Ұзақ мерзімді перспективада JFH Lockheed Martin F-35 Lightning II ұшағының бірлескен пайдалануына пилоттық жоба ретінде қызмет етті. 1999 жылы Косово үстіндегі НАТО миссиясы кезінде RAF 16 Panavia Tornado және 12 Harrier GR7 ұшақтары қатысты. 1999 жылдың 27 сәуірінде серб әскери қоймасына шабуыл жасау миссиясы кезінде RAF Harrier ұшақтарына қарсы күшті әуе шабуылы жасалды, бірақ ешқандай шығын болған жоқ. 1999 жылдың сәуірінде ұрысқа қатысу ережелері өзгертілді, бұл Harrier ұшақтарына орта биіктікте бомбалау миссияларында GPS навигациясын және нысананы табу жүйесін пайдалануға мүмкіндік берді. 78 күндік бомбалау науқаны кезінде барлығы 870 Harrier II миссиясы орындалды. 2003 жылы Harrier GR7 операциясы кезінде маңызды рөл атқарды. Соғыс басталғанда Harrier ұшақтары Оңтүстік Иракта барлау және соққы беру миссияларын орындады, Scud зымыраларын құрту мақсатында, олардың көршілес Кувейтке қарсы қолданылуын болдырмау үшін. Соғысқа дейін Harrier ұшақтары AGM-65 Maverick зымырасымен жабдықталды, бұл Ирактағы Harrier операцияларына елеулі үлес қосты. Науқан кезінде барлығы 38 Maverick зымырасы қолданылды. Басра шайқасы кезінде, Ирактың маңызды қаласы, Harrier ұшақтары жаудың жердегі көліктерін қирату үшін ирактық жанармай қоймаларына қарсы бірнеше шабуыл миссияларын жүргізді. Harrier ұшақтарының басымды нысаналары танктер, қайықтар және артиллерия болды. Нординнің сөзіне сәйкес, RAF Harrier операцияларының шамамен 30 пайызы одақтас жердегі әскерлерге тікелей қолдау көрсету миссияларынан тұрды. 2003 жылдың сәуірінде Қорғаныс министрлігі RAF Harrier ұшақтарының Иракта RBL755 каскадтық бомбаларын қолданғанын мойындады. 2003 жылдың жазында британдық және американдық Harrier эскадрильялары Ирактағы операциялардан шығарылды. RAF Harrier ұшақтары Ұлыбританияның Ауғанстандағы соғысқа үнемі қатысатын бөлігі болды. 2004 жылдың қыркүйегінде алты Harrier GR7 Ауғанстанның Кандагар қаласына жеткізілді, бұл аймақтағы AV-8B американдық отрядын алмастырды. 2005 жылдың 14 қазанында Талибанның зымырандық шабуылынан Кандагар әуежайында тұрған бір Harrier GR7A ұшағы жойылды, тағы біреуі зақымдалды. Шабуылдан ешкім жарақат алған жоқ. Зақымдалған Harrier жөнделді, ал жойылған ұшақ жаңасымен ауыстырылды. Ауғанстандағы алғашқы операциялар қорқыту мен барлауға бағытталған болса, Harrier II-ді қолдану үшін тыйым салу миссияларына деген сұраныс Гелманд провинциясындағы науқан кезінде күрт өсті. Harrier II ұшақтары тәулік бойы жұмыс істеуге көшті, бұрын көбінесе күндіз жұмыс істеген. Ауғанстанда бес жыл үздіксіз операциялар жүргізгеннен кейін, Ұлыбританияның соңғы Harrier ұшақтары 2009 жылдың маусым айында Ауғанстандан шығарылды. Олар 8,500 миссияда 22,000 сағаттан астам ұшқан, олардың орнын RAF Tornado GR4 ұшақтары басты.

The first squadrons to receive the Harrier II were based in Royal Air Force Germany, a standing force maintained to deter Soviet aggression against the West and, in the event of war, to carry out ground attacks. As the Harrier II had significantly greater range and survivability than its predecessor the Hawker Siddeley Harrier, a new emphasis was placed on interdiction operations. By the end of 1990, the Harrier II was approaching full operational status with several squadrons. During the 1991 Gulf War, the Harrier II was considered to be too immature to be deployed. However, several aircraft were dispatched to patrol no fly zones over Iraq from 1993 onwards. In 1994, the last of the RAF's first generation Harriers was retired, the Harrier II having taken over its duties. Both attack and reconnaissance missions were carried out by the Harriers, which had been quickly modified to integrate GPS navigation for operations in the theatre. More than 126 strike sorties were carried out by Harrier IIs, often assisted by Jaguar fighter bombers acting as designators for laser guided bombs such as the Paveway II. Bosnia was reportedly the first air campaign in which the majority of ordnance expended was precision guided.|group=N The capability soon proved useful: in 1998, a deployment was conducted to Iraq via aircraft carriers stationed in the Persian Gulf. In 2000, 'presence' and reconnaissance sorties over Sierra Leone were performed by carrier based Harrier GR7s and Royal Navy Sea Harrier FA2s. The Invincible class carriers also received multiple adaptations for greater compatibility with the Harrier II, including changes to the communications, lighting and flight deck. Cooperative operations between the two services was formalised under the Joint Force Harrier (JFH) command organisation, which was brought about following the 1998 Strategic Defence Review. Under JFH, RAF Harrier IIs would routinely operate alongside the Royal Navy's Sea Harriers. The main JFH operating base was RAF Cottesmore, a great emphasis was placed on inter service interaction across the organisation. The combined Joint Force Harrier served as the basis for future expeditionary warfare and naval deployments. In the long term, JFH also served as a pilot scheme for the joint operation of the Lockheed Martin F 35 Lightning II. During Operation Allied Force, the NATO mission over Kosovo in 1999, the RAF contribution included 16 Panavia Tornados and 12 Harrier GR7s. On 27 April 1999, during a mission to attack a Serbian military depot, RAF Harriers came under heavy anti aircraft fire, but did not suffer losses as a result. In April 1999, the rules of engagement were changed to allow Harriers to use GPS navigation and targeting during medium altitude bombing missions. A total of 870 Harrier II sorties were carried out during the 78 day bombing campaign. In 2003, the Harrier GR7 played a prominent role during Operation Telic, the UK contribution to the U. S. led Iraq War. When war broke out, Harriers flew reconnaissance and strike missions inside Southern Iraq, reportedly to destroy Scud missile launchers to prevent their use against neighbouring Kuwait. Prior to the war, the Harriers had been equipped with a new armament, the AGM 65 Maverick missile, which reportedly was a noticeable contribution to the Harrier's operations over Iraq; a total of 38 Mavericks were launched during the campaign. During the Battle of Basra, a key Iraqi city, Harriers conducted multiple strike missions against Iraqi fuel depots to cripple enemy ground vehicles; other priority targets for the Harriers included tanks, boats, and artillery. According to Nordeen, roughly 30 per cent of all RAF Harrier operations were close air support missions, supporting advancing allied ground troops. In April 2003, the Ministry of Defence admitted that RAF Harriers had deployed controversial RBL755 cluster bombs in Iraq. Both the British and American Harrier squadrons were withdrawn from operations in Iraq during Summer 2003. RAF Harriers would be a regular element of Britain's contribution to the War in Afghanistan. In September 2004, six Harrier GR7s were deployed to Kandahar, Afghanistan, replacing a US detachment of AV 8Bs in the region. On 14 October 2005, a Harrier GR7A was destroyed and another was damaged while parked on the tarmac at Kandahar by a Taliban rocket attack. No one was injured in the attack; the damaged Harrier was repaired, while the destroyed aircraft was replaced. While initial operations in Afghanistan had focused on intimidation and reconnaissance, demand for interdiction missions using the Harrier II spiked dramatically during the Helmand province campaign. The Harrier IIs had also switched to 24 hour availability, having formerly operated mostly during the day. Following five years of continuous operations in Afghanistan, the last of Britain's Harriers were withdrawn from the Afghan theatre in June 2009, having flown over 22,000 hours on 8,500 sorties, they were replaced by several RAF Tornado GR4s.

Тізбе

2005 жылы парламентте RAF Cottesmore-ге қызмет көрсету міндеттерін беруден кейін, Harrier паркінің техникалық қызмет көрсету деңгейі мен сапасы күрт төмендеді деген шағымдар туды; бірнеше ұшақтардың корпусы қатты зақымдалды, ал біреуі жасалған қателіктер салдарынан жойылған болуы мүмкін, қызмет көрсетуге кеткен уақыт 100 күннен 155 күнге дейін ұлғайды, ал бір ұшақтың құны Қорғаныс авиациясын жөндеу агенттігі (DARA) жүзеге асырған бұрынғы келісімдерден он еседен астамға өсті. 2006 жылы Sea Harrier паркі флоттық әуе күштерінен алынып, Harrier GR7/9 паркіне бұл ұшақтармен бірге орындалатын миссиялар жүктелді. Бұрынғы Sea Harrier эскадрильясы 800 Naval Air Squadron 2006 жылдың сәуірінде бұрынғы RAF Harrier GR7/9 ұшақтарымен қайта құрылды, ал 2007 жылы қайта құрылған 801 Naval Air Squadron оған қосылды. Кейіннен олар кеңейіп, Теңіз шабуылдық қанаты болып қалыптасты. 2010 жылдың 31 наурызында No. 20 эскадрилья RAF, Harrier операциялық оқу бірлігі (OCU) таратылды; No. 4 эскадрилья да таратылып, RAF Wittering-те No. 4 (резерв) эскадрильясы болып қайта құрылды. Барлық Harrier GR7 ұшақтары 2010 жылдың шілдесіне дейін қызметтен шығарылды. Harrier GR9 кем дегенде 2018 жылға дейін қолданыста болады деп күтілді. Алайда, 2010 жылдың 19 қазанында Стратегиялық қорғаныс және қауіпсіздік саясатын қарау барысында Harrier 2011 жылдың сәуірінде қызметтен шығарылатыны жарияланды. Ұзақ мерзімді перспективада F 35B Lightning II флоттың екі жаңа кемесінен жұмыс істейтін болады. Harrier-ді қызметтен шығару туралы шешім даулы болды, кейбір жоғары лауазымды офицерлер Panavia Tornado-ны балама ретінде қызметтен шығаруды ұсынды; бұл шешім Британияны теңіздің әуе кемелерінен ұша алатын кез келген қанатты ұшақсыз қалдырды. 2010 жылдың 24 қарашасында Harrier әуе кемесінен соңғы рет ұшты, бұл сонымен қатар зейнеткерлікке шығар алдындағы соңғы ұшу болды. Парктің соңғы операциялық рейстері 2010 жылдың 15 желтоқсанында көптеген әскери базалардың үстінен ұшып өтті. 2011 жылдың қарашасында Қорғаныс министрлігі 72 Harrier II ұшағын сатты. Air Forces Monthly басылымының хабарлауынша, 72 Harrier II ұшағының бір бөлігі қайтадан ұшуға тиіс болды, себебі USMC екі эскадрильяны GR.9/9A үлгілерімен жабдықтауды жоспарлаған, RAF Cottesmore-де сақталған және техниктердің аз тобымен күтімге алынған ұшақтардың жақсы күйде екені анықталды. Алайда, 2012 жылдың маусымында АҚШ Әскери-теңіз күштері жүйелері басқаруы (NAVAIR) бұл ақпаратты жоққа шығарды, USMC ешқашан бұрынғы RAF Harrier ұшақтарын пайдалануды жоспарламағанын мәлімдеді.

In 2005, allegations emerged in Parliament that, following the transfer of servicing duties to RAF Cottesmore, the standard and quality of maintenance on the Harrier fleet had fallen dramatically; several airframes had been considerably damaged and one likely destroyed due to mistakes made, the time taken to perform the servicing had risen from 100 days to 155 days, and the cost per aircraft had also risen to more than ten times that of the prior arrangements performed by Defence Aviation Repair Agency (DARA). In 2006, the Sea Harrier was retired from Fleet Air Arm service and the Harrier GR7/9 fleet was tasked with the missions that it used to share with those aircraft. The former Sea Harrier squadron 800 Naval Air Squadron reformed with ex RAF Harrier GR7/9s in April 2006 and joined by the re formed 801 Naval Air Squadron in 2007. These later expanded and become the Naval Strike Wing. On 31 March 2010, No. 20 Squadron RAF, the Harrier Operational Conversion Unit (OCU), was disbanded; No. 4 Squadron also disbanded and reformed as No. 4 (Reserve) Squadron at RAF Wittering. All Harrier GR7 aircraft were retired by July 2010. The Harrier GR9 was expected to stay in service at least until 2018. However, on 19 October 2010 it was announced in the Strategic Defence and Security Review that the Harrier was to be retired by April 2011. In the long term, the F 35B Lightning II, would operate from the Navy's two new s. The decision to retire the Harrier was controversial, with some senior officers calling for the Panavia Tornado to be retired as an alternative; the decision having left Britain without any fixed wing aircraft capable of flying from the navy's aircraft carriers. On 24 November 2010, the Harrier made its last ever flight from a carrier, incidentally also the last flight from the carrier prior to retirement. The fleet's last operational flights occurred on 15 December 2010 with fly pasts over numerous military bases. In November 2011, the Ministry of Defence sold 72 Harrier IIs,

According to a report by Air Forces Monthly, some of the 72 Harrier IIs were to fly again, as the USMC planned to equip two squadrons with GR.9/9A models due to the well maintained condition of the airframes when inspected at RAF Cottesmore, where the aircraft were stored and maintained by a skeleton crew of technicians following their retirement. This was contradicted by the US Naval Air Systems Command (NAVAIR) in June 2012, who stated that the USMC never planned to operate ex RAF Harriers.