Кіріспе
Тарихи шекараларды басып өту
Transhistoricity is the quality of holding throughout human history, not merely within the frame of reference of a particular form of society at a particular stage of historical development. An entity or concept that has transhistoricity is said to be transhistorical. Certain theories of history (e. g. that of Hegel), treat human history as divided into distinct epochs with their own internal logics—historical materialism is the most famous case of such a theory. States of affairs which hold within one epoch may be completely absent, or carry opposite implications in another, according to these theories.
Трансхисторизм – адамзат тарихының барлық кезеңінде сақталу қасиеті, нақты бір қоғамның, нақты бір тарихи даму сатысындағы анықтамалық шеңберімен ғана шектелмейді. Трансхисторизмге ие нәрсе немесе ұғым трансхисторикалық деп аталады. Тарихтың кейбір теориялары (мысалы, Гегельдің теориясы) адамзат тарихын өзіндік ішкі логикасы бар ерекше кезеңдерге бөліп қарастырады. Тарихи материализм – осындай теорияның ең белгілі мысалы. Осы теориялар бойынша, бір кезеңде кездесетін жағдайлар басқа кезеңде толығымен болмауы немесе кері мағынаға ие болуы мүмкін.
Transhistoricity is the quality of holding throughout human history, not merely within the frame of reference of a particular form of society at a particular stage of historical development. An entity or concept that has transhistoricity is said to be transhistorical. Certain theories of history (e. g. that of Hegel), treat human history as divided into distinct epochs with their own internal logics—historical materialism is the most famous case of such a theory. States of affairs which hold within one epoch may be completely absent, or carry opposite implications in another, according to these theories.
Қысқаша мазмұнда
Трансхисторизмді мағыналардың тарихи контекстпен шектелуі идеясына қажетті қарсылық ретінде қарастыруға болады. Ол – ғарыштық универсализмнің уақыт бойынша баламасы.
Әлеуметтік-саяси теорияда
Тарихи құбылыстар не болуы мүмкін және болмауы мүмкін деген сұрақтар көбінесе гегельдік немесе марксистік ойдың тарихи дәстүрлерімен байланысты тарихшылар мен әлеуметтанушыларды қызықтырады, бірақ Кунның парадигмалық өзгеріс тұжырымына қатысты пікірталастарда да маңызды. Марксистік әдебиет теориясының маманы Фредерик Джеймсон теорияның "Мәңгілік тарихи тұрғыдан қарастырылуы керек!" екенін айтып, осы тәртіптің өзі "тарихи шектеулерден тыс міндеттеме" екенін атап өтті. Басқалары адамның табиғатының негізгі ерекшеліктерін түсіну үшін тарихи тұрақтылықты іздейді. Мысалы, Д.К. Симонтон 2500 жылдық деректер тізбесінде белгілі бір тарихи оқиғалардан кейін басымдыққа ие болған идеялардың түрлеріндегі белгілі бір реттеліліктерді анықтады. Соңғы жылдары эволюциялық психология саласындағы зерттеулер адам мінез-құлқындағы кейбір мәдениаралық реттеліліктердің тарихи шектеулерден тыс екенін, олардың барлық Homo sapiens-ке ортақ генетикалық мұрада бекітілгендігімен түсіндіріледі деген тұжырымға келді.
Эстетикада
Жоғары өнер мен халық өнерінің (немесе екінші дәрежелі өнер түрлерінің) арасындағы талқылаудың бір бөлігі, өнердің өзі туған нақты контекстің шегінен асып түруге ұмтыла алатынына (ал егер солай болса, мұндай ұмтылыс керек пе) байланысты. Бұл контекст тарихи жағдайда шектелуі мүмкін.