Кіріспе

Екі ойыншыға арналған үстел стиліндегі үстел ойыны. Нард (نرد, сондай-ақ narde немесе nardshir; nēw ardaxšīr) – екі ойыншыға арналған тарихи парсы үстел ойыны, кейде бэкгаммонның алға бабасы деп есептеледі. Ол бүгінге дейін ойналып келеді, бірақ басқаша формада. Басқа үстел ойындары сияқты, ойыншы фигуралары дорбаның нәтижесіне сәйкес тақтада жылжытылады. Ол стандартты үстел тақтасын пайдаланады, бірақ бэкгаммоннан өзгеше бастапқы орналасуы мен ойын ережелеріне ие.

Тарих

Бұл ойын тарихи түрде Персияда, мұсылман елдерінде және Вавилондық яһудилер арасында танымал болған. Бір аңыз бойынша, бұл ойын Сасанид әулетінің негізін қалаушы Ардаширмен байланысты. Шындығында, парсы тіліндегі атауы – орта парсы тілінен алынған "нев ардаксшир" ("батыл Ардашир") есімінің қысқартылған түрі. Ойын туралы ең ерте мәлімет Талмудтағы бір үзінді деп саналады, бірақ кейбіреулер бұл грек ойыны Кубейяға қатысты дейді. Ойынның тағы бір ерте жазбасы – орта парсы романы "Шатранг намак" (7-9 ғасырлар аралығында жазылған), онда ойынды Бозоргмехр ойлап тапқан делінеді. "Шахнаме" (шамамен 1000 жылы жазылған) да ойынды Бозоргмехрдің өнертабысы деп көрсетеді. Парлетт Нардты "бұрынғы бақталастың прототипі" деп атайды. 17 ғасырға қарай бұл ойын Грузияда "нарди" деген атпен ойналған, ал 19 ғасырға қарай калмықтар "нарр" деп атап ойнай бастады. 20 ғасырдың көп бөлігінде Грузия және Калмыкия КСРО құрамында болғандықтан, қазір бұл ойын Ресейде және бұрынғы КСРО елдерінде "Нарды" (нарды) деген атпен таралған.

Нардшир

Нард ережелерінің ең алғашқы сипаттамасы, сол кезде Нардшир деп аталған, 6-шы ғасырдағы парсы авторы Бозоргмехрдің кітапшасында келтірілген. Бұл ережелер былайша жазылған. Ойыншылар тақтаны көрсетілгендей орналастырады. Ақ ойыншы жоғары жағында және өз үйінің жағында 6 және 8 нүктелерге 3 доғал, ал 3 және 7 нүктелерге 2 доғал қояды; қарсы жағында ол Ace нүктесіне 2 доғал және 12 нүктесіне 3 доғал қояды. Қара ойыншы Ақ ойыншының орналасуын қайталайды. Ойыншылар қарама-қарсы бағытта жылжиды; Ақ ойыншы сағат тілі бойынша, ал Қара ойыншы сағат тіліне қарсы жылжиды.

Нард

Ботерманның айтуынша, Таяу Шығыста ойналатын Нардтың қазіргі нұсқасы осылай. Робет бұл нұсқаның Todas Tablas-тан бастапқы ойынға жақын болуы мүмкін екенін ұсынады. Ережелерге шолу:

Тақта төрт бөлікке немесе кестеге бөлінген 24 "орыннан" тұрады. Әр ойыншы 15 төменгіні қарсыласының үй кестесіндегі оң жақ жоғарғы орынға қойып, кім бастайтынын анықтау үшін бір текше тастайды. Ойыншылар кезекпен текше тастап, бұрынғыдай фигураларын жылжытады. Фигураны тек бос орынға, яғни қарсыластың ешқандай фигурасы жоқ орынға жылжытуға болады. Егер екі текше бір фигураны жылжыту үшін қолданылса, фигура тоқтаған аралықтағы орын да бос болуы керек. Жұп текшелер екі есе саналады. Мүмкін болса, екі текшені де пайдалану керек; егер тек біреуін ғана пайдалануға болады, онда үлкені тасталуы керек. Соққы жасау жоқ және қарсыластың барлық фигураларының алдында бірінші қадам жасауға болмайды; кем дегенде біреуі бірінші қадамнан озуы керек. Фигураларды бастан шығару үшін арнайы ережелер бар: бірінші жүрісте екі фигураны шығаруға рұқсат берілгендігін қоспағанда, әр жүрісте тек бір фигураны ғана шығаруға болады. Егер қос 3, қос 4 немесе қос 6 түсірілсе, бірінші жүрісте екі фигураны шығару міндетті. Фигураларды шығару әдеттегідей, ал барлық фигураларын бірінші болып шығарған ойыншы жеңіске жетеді және 1 ұпай алады. Егер бұл қарсылас бірде-бір фигураны шығармай тұрып орындалса, ойын екі есе ұпаймен есептеледі.