Кіріспе

Римдік тарихи түрме Мамертин түрмесі, ежелгі заманда Туллиан деп аталған, ежелгі Римдегі Комитиумда орналасқан, жер астындағы түрмесі (облиетта) бар түрме (carcer) болды. Бұл түрме б.з.д. VII ғасырда салынған деп есептеледі және Капитолий төбесінің солтүстік-шығыс беткейінде, Курия мен Нерва, Веспасиан және Август императорлық форумдарына қарай орналасқан. Ол және Tabularium (мұрағат үйі) арасында Капитолийдің Арксына апаратын Гемониялық баспалдақтары орналасқан. Қазір Мамертин түрмесінің үстінде Сан-Джузеппе-дей-Фалегнами шіркеуі тұр.

Атауы мен шығу тегі

Түрме атауларының шығу тегі белгісіз. "Туллианум" атауының дәстүрлі түсіндірмесі бойынша, ол Рим патшаларының бірі – Туллус Хостилиус немесе Сервиус Туллиус (соңғысы Ливий, Варро және Салуст еңбектерінде кездеседі) есімдерінен шыққан. Бірақ, бұл атау архаикалық латын тіліндегі "tullius" – "судың ағыны" деген сөзден де шыққан болуы мүмкін, ол цистернаға сілтеме жасайды. "Мамертин" атауы орта ғасырларда пайда болған, және бұл жақын жердегі Марсқа арналған ғибадатханамен байланысты болуы мүмкін. Дәстүр бойынша, түрме б.з.д. 640-616 жылдар аралығында Анкус Марций салдырған. Алғашқыда ол екінші төменгі қабат еденіндегі бұлаққа арналған цистерна ретінде салынған. Тұтқындар төменгі камераға бір тесік арқылы түсірілетін.

Қолдану

Римдік заң бойынша түрмеге қамау жазасы болмаған, бірақ Он екі кестеде және бүкіл Диджестте тұтқындау туралы айтылған. Дегенмен, "тұтқындау" ерте Республикадағы қарыздық құлдықты қамтиды; шынжыр кию (vincula publica), көбінесе құлдар үшін; ал Империя дәуірінде диірмендерде, шахталарда немесе карьерлерде ауыр еңбекке сотталғандар. Құлдар мен төмен дәрежелі азаматтар түрме лагерьлерінде ұсталды. Туллиан сияқты мекемелердегі қамау (publica custodia) сотқа дейін немесе жаза орындалуына дейін уақытша шара ретінде қарастырылды; осы қағиданың бұзылу жағдайлары болды, бірақ ресми түрде айыпталып жазаланды. Сот орындарына жақын орналасқан Туллиан жазаны орындау алдында қысқа мерзімге түрме немесе күзет камерасы ретінде, сондай-ақ жазалау орындары ретінде пайдаланылды. 63 ж.б.д., Катилиннің серіктерінің бірі, Публий Корнелий Лентул Сура, Туллианда қысқа уақытқа ұсталып, үкіметті құлатуға қастандық жасады деген айыппен сонда өлім жазасына кесілді. Бұл жағдайда, өлім жазасы Цицерон консулдығы кезінде, кейіннен оның әрекеттері үшін жер аударылған кезде, тез арада, шағымдану мүмкіндігінсіз орындалды. Сеян өзінің әсем өлімінен бұрын Туллианда ұсталды, ол Гемония баспалдағымен байланысты болды, ал Племинийдің соңы туралы қайшылықты мәліметтер сот кезінде түрмеде уақытында қайтыс болғанын көрсетеді. Гракх жақтастарының кейбіреуі Карцерге түсіп, онда харупикс Герений Сикул бас сүйегін архитравқа соғып, өлім жазасын орындау алдында қайтыс болды. Туллианды ұзақ мерзімге қамау үшін пайдаланғандығына ешқандай дәлел жоқ, ал ең төменгі камера осы мақсатқа жарамсыз болды; жоғарыдағы деңгей, теориялық тұрғыдан алғанда, мүмкін болды. Жалпы, ұзақ мерзімге қамау Империяның кейінгі кезеңдерінде кеңінен таралды, ал 4 ғасырдан бастап, христиандық билік кезінде Рим заңдары және императордың кейде жеке араласуы лас жағдайлар мен азаптаулар сияқты бұзушылықтарға қарсы күрес қажеттілігін көрсетті. Кейбір жағдайларда, көз "carcer" сөзін қолданғанда, ол "Карцерді" немесе басқа мекемеде қамауды білдіретіні белгісіз. Жоғары мәртебелі тұтқындар, римдік немесе шетелдік болсын, әдетте жеке римдіктердің күзетуінде ұсталды, кейде олардың үйлерінде немесе ауылдық иеліктерінде. Соғыс тұтқыны мен келісім бойынша заңды түрде ұсталған адам арасындағы шекара жұқа болды, ал тұтқынның жағдайы өте әртүрлі болуы мүмкін, мысалы, зұлымдық пен қорлықтан салыстырмалы түрде сән-салтанатқа дейін. Соғыста тұтқынға түскен Персей Македондық Алба Фукенстегі тозған, қолайсыз камераға жапсырылды; Тигранның ұлы Римдегі претордың үйінде ұсталды, онда оны кешкі дастарханға шақыруға болады. Туллиан бұл тұтқындауларда сирек рөл атқарды. Тұтқынға алынған шетелдік билеушілер немесе генералдар римдік жеңіс салтанатында көрсетілді, ал кейбір жағдайларда "ең көрнекті, атақты немесе жаман" адамдар кейіннен Туллианда өлім жазасына кесілді. Олардың саны "көзге түретіндей аз" болды және Самниті Гай Понтий, галл Верцингеторикс, кейбір "киликиялық" қарақшылар және галатиялық Адиаторикс кірді. Нумидия патшасы Югурта Марийдің жеңісінен кейін өлім жазасына кесілген болуы мүмкін, немесе ол бірнеше күннен кейін түрмеде қайтыс болған. Жоғары мәртебелі соғыс тұтқындарының көпшілігі Туллианда өлім жазасына кесілмеді немесе ұзақ уақытқа ұсталған жоқ.

Христиандық мәні

Қасиетті Пауыл Мамертин түрмесінде ұсталған деген әңгіме бар, бірақ ол оңтүстік Марс алаңындағы үйдің бірінде сот талқылауын күтті, ол үй кейіннен Сан-Паоло-алла-Регола шіркеуіне айналды. Түрме қызметтен қашан толығымен шыққандығы белгісіз, алайда осы орын орта ғасырлардан бері христиандық құлшылық үшін қолданылып келеді және қазір екі қабаттасқан шіркеуді қамтиды: Сан-Джузеппе-дей-Фалегнами (жоғарғы) және Сан-Пьетро-ин-Карцере (төменгі). Төменгі шіркеудегі алтарьдағы Крест кері тігілген, себебі дәстүр бойынша, Киелі Петір осылай айқышталған. Әлдеқашан Санкт-Петердің Туллианиумда тұтқындалғаны және оның ішіндегі бұлақтың керемет түрде пайда болып, оған крещение рәсімдерін өткізуге мүмкіндік бергені туралы айтылып жүр, бірақ Католик энциклопедиясы бұл бұлақтың бұрыннан бар екенін және Санкт-Петердің сол жерде тұтқындалғаны туралы бірінші қолданған деректердің аз екенін көрсетеді, ол мемлекетке қауіп деп саналған VIP тұлғалар үшін жалғыз камералы түрме болған. Қасиетті Пауыл – римдік азамат, ол Нерон тұсында сотталып, өлім жазасына кесілген.

Туллианда тұтқындалған адамдар

Пергамның Эвмен III, сондай-ақ Аристоник деп те аталады. 132 жылы Римге қарсы көтеріліп, 130 жылы жеңілді. Публий Корнелий Лентул Сура, Катилинаның серіктесі. Басқа конспираторлармен бірге өлім жазасына кесілді. Гракхты жақтаған Герениус Сицилл түрмедегі арқалыққа басын соғып, өлім жазасын алуға үлкермей қайтыс болды. Квинт Племиний, пропретор. Құлағаннан кейін тұтқындалып, жер аударылды. Гай Понтий, Екінші Самнит соғысында самниттердің басшысы. Тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Верцингеторикс, Галлия соғысында галдардың басшысы. 46 жылы Цезарьдің жеңіс шеруінде өлім жазасына кесілді. Адиаторикс, Галатияның тетрархы. Гераклиядағы барлық римдік отарлаушыларды өлтіргені үшін сонда тұтқындалды. Югурта, Нумидия патшасы. 104 жылы аштықтан қайтыс болды. Әйіс Петір, айқышқа шегеленуге дейін сонда тұтқындалды. Қазанның түбіндегі бұлақта крещение рәсімін өткізді. Пауыл апостолы Римдегі соңғы тұтқындығында сонда тұтқындалған деп есептеледі. Әйіс Мартиний мен Процесс, сол түрмедегі күзетшілер. Әйіс Петірден крещение алғаннан кейін, екеуі де өлім жазасын күтіп түрмеге қамалды. Сеян, император Тиберийдің әскері және сенімді адамы. Биліктен құлап, сонда тұтқындалып, кейін өлім жазасына кесілді. Симон бар Гиора, еврей революциялық көшбасшысы. Иудеяда тұтқындалып, жеңіс шеруінде көрсету үшін Римге әкелінді. 70 жылы өлім жазасына кесілді.