Тұтынушы қанағаттануы – экономикалық теория. Тауар өндірісін тұтынушылардың сұранысы анықтайды, әл-ауқатты өзі бағалау қағидаты. Нарық, мемлекеттік саясат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экономикалық тұтынушы теориясы
Economic consumer theory
Тұтынушы егемендігі – тұтынушының өндірілетін тауарларға қатысты белгілі бір бақылау құқығына ие болуы және тұтынушының өзінің әл-ауқатының ең жақсы сарапшысы болуы деген экономикалық ұғым. Өндірістегі тұтынушы егемендігі – бұл аз қор ресурстарын иеленушілерге қарағанда, тұтынушылардың осы ресурстардан қандай түпкілікті өнімдер өндірілуі керек екенін анықтау құқығы. Кейде бұл тауарлар мен қызметтердің өндірісі тұтынушылардың сұранысымен (мысалы, капитал иелері немесе өндірушілер емес) анықталады деген болжам ретінде қолданылады. Тұтынушының әл-ауқаты туралы идея тұтынушының өзінің әл-ауқатын (саясаткерлер емес) ең жақсы бағалай алатынын білдіреді. Ол, мысалы, үкіметтің кедейлерге ақшалай көмек беру арқылы қолдау көрсетуі керек екенін, саяси шешімдермен "қажетті" деп есептелетін тауарларды берудің орнына, дәлелдейді.
Consumer sovereignty is the economic concept that the consumer has some controlling power over goods that are produced, and that the consumer is the best judge of their own welfare. Consumer sovereignty in production is the controlling power of consumers, versus the holders of scarce resources, in what final products should be produced from these resources. It is sometimes used as a hypothesis that the production of goods and services is determined by the consumers' demand (rather than, say, by capital owners or producers). Consumer sovereignty in welfare is the idea that the consumer is the best judge of their own welfare (rather than, say, politicians). It is used to claim that, for example, the government should help the poor by giving them monetary transfers, rather than by giving them products that are deemed "essential" by the politicians.
Өндірістегі тұтынушылардың егемендігі
Тұтынушы егемендігін алғаш рет Уильям Гарольд Хатт былай анықтады: Тұтынушы егемен болады, егер ол азамат ретінде, өзінің сұранысын білдіру (немесе білдірмеу) арқылы қоғамда жүзеге асыра алатын билігін, саяси институттарға авторитарлық қолдану үшін бермеген болса. Осы анықтамадағы "билік" сөзінің екі рет қолданылуы, тұтынушылардың билігі – бүкіл концепцияның ең маңызды тақырыбы екенін көрсетеді. Кейін Хатт осы анықтаманы ұқсас мағынада қайта формулиреп берді: бұл, мақсаттарға қолжетімді ресурстар шектеулі болғанда, қоғамдық ресурстарды басқарушыларға қатысты, еркін жеке тұлғалардың мақсаттарды таңдау арқылы жүзеге асыратын бақылау билігі.
Consumer sovereignty was first defined by William Harold Hutt as follows:The consumer is sovereign when, in his role of citizen, he has not delegated to political institutions for authoritarian use the power which he can exercise socially through his power to demand (or refrain from demanding). The double use of the word "power" in this definition makes it clear that the power of the consumers was the most important topic in the whole concept. Hutt later reformulated the definition in a similar sense: the controlling power exercised by free individuals, in choosing between ends, over the custodians of the community's resources, when the resources by which those ends can be served are scarce.
Қарым-қатынас ұғымдары
Тұтынушылар кооперативі – тұтынушыларға тиесілі және демократиялық түрде басқарылатын кәсіпорын. Доллармен дауыс беру – тұтынушылардың таңдауының өндірушілердің әрекеттеріне, тұтынушылардың тауарлар мен қызметтер үшін өндірушілерге төлейтін қаражат ағыны арқылы тигізетін әсері. Этикалық тұтынушылық – тұтынушылардың өздерінің моральдық құндылықтарына сәйкес өндіріс процесіне әдейі түрде ықпал ету процесі, мысалы, этикалық өндірушілерді бағалау немесе этикалық емес өндірушілерді бойкоттау арқылы. Ресурсқа тәуелділік теориясы – өндіріс тұтынушылардың сұранысына ғана емес, қоршаған ортадан қолжетімді ресурстарға тәуелді екенін түсіндіретін теория.
Consumers' co operative is an enterprise owned and managed democratically by its consumers. Dollar voting is the impact of consumer choice on producers' actions through the flow of consumer payments to producers for their goods and services. Ethical consumerism is a process by which consumers deliberately try to influence the production process according to their moral values, for example by preferring ethical producers or boycotting non ethical ones. Resource dependence theory is the theory that production depends on resources available from the environment, rather than just on consumers' demand.
Тұтынушылардың әл-ауқатын қамтамасыз ету
Тұтынушы егемендігі – қазіргі заманғы экономиканың Макмиллан сөздігінде былай анықталады: Тұтынушы өз өмірінің жайлылығын ең дұрыс бағалай алады деген идея. Бұл болжам тұтынушы мінез-құлқы теориясының негізі болып табылады, сонымен қатар экономикалық талдаудың көп бөлігіне, оның ішінде әл-ауқат экономикасындағы ең қабылданған жағдай – Парето оптималдығына да әсер етеді. Абба П. Лернер осы мәселені былай толықтыра түсіндіреді: Тұтынушы егемендігінің түпкілікті идеясы өте қарапайым: ешкімге қосымша қиындық туғызбаса, әркімге қалағанын алу мүмкіндігін жасау керек. Менің жастық шағымдағы ең терең жараның бірі – ұстазымның маған "Сен мұны қаламайсың" дегенінен пайда болды, одан бұрын мен оны қалағанымды айтқанмын. Егер ол маған оны ала алмайтынымды айтқанда, мен осылай ренжімес едім, немесе оны қалауымның дұрыс еместігін айтса да болды. Менің жеке басымды мойынламауы, адалдығымды бұзуына ашу келді. Менің ойымша, адамдардың қалаулары шынайы емес деп, жарнаманың әсерінен туындаған немесе тіпті жарнама арқылы қалыптасқан деп естігенімде, әлі де сол сезімге толымын.
Consumer sovereignty is defined in the Macmillan dictionary of modern economics as:The idea that the consumer is the best judge of his or her own welfare. This assumption underlies the theory of consumer behaviour and through it the bulk of economic analysis including the most widely accepted optimum in welfare economics, the Pareto optimum. A more detailed definition was given by Abba P. Lerner:The basic idea of consumer sovereignty is really very simple: arrange for everybody to have what he prefers whenever this does not involve any extra sacrifice for anybody else. One of the deepest scars of my early youth was etched when my teacher told me, “You do not want that,” after I had told her that I did. I would not have been so upset if she had said that I could not have it, whatever it was, or that it was very wicked of me to want it. What rankled was the denial of my personality—a kind of rape of my integrity. I confess I still find a similar rising of my hackles when I hear people's preferences dismissed as not genuine, because influenced or even created by advertising, and somebody else telling them what they “really want.”
Эмпирикалық дәлелдер
Тұтынушы билігінің болжамын тексерудің бір жолы – тұтынушылардың өздері сатып алған заттардың құнын, достары мен туыстарынан сыйлық ретінде алған заттардың құнымен салыстыру болып табылады. Мұндай тәжірибелердің бірі, мерекелік маусымда жүргізілді, нәтижесінде тұтынушылар өздері сатып алған заттарды алған сыйлықтардан шамамен 18%-ға жоғары бағалайтыны анықталды. Бұл тұтынушы билігінің болжамын қолдайды. Тағы бір тәжірибе Мексикадағы екі параллель мемлекеттік бағдарламаның әсерін салыстырды, екеуі де кедей ауыл тұрғындарына көмектесу мақсатында болды: біріншісі ақшалай трансферттерді, ал екіншісі азық-түлік трансферттерін ұсынды. Тәжірибе "әкесілік" көзқарасқа ешқандай дәлел таппады, яғни заттай трансферттер жақсырақ, ал ақшалай трансферттер денсаулыққа зиянды тауарларды тұтынуға ынталандырады деген пікірді растамады. Ақшалай трансферттерді жүзеге асыру арзан болғандықтан, осы тәжірибенің практикалық қорытындысы – кедейлерге олардың жеке пікірлеріне сәйкес пайдалана алатын ақшалай трансферттер беру арқылы көмектесу тиімді.
A possible way to test the consumer sovereignty assumption is to compare consumers' valuations of items they purchase on their own, to their valuations of items they receive as gifts from friends and family. In one such experiment, done during a holiday season, it was found that consumers value their own purchases about 18% more than the gifts they receive. This supports the consumer sovereignty assumption. Another experiment compared the effects of two parallel government programs in Mexico, both intended to help poor villagers: the first provided cash transfers, and the second provided food transfers. The experiment found no evidence for the "paternalistic" view that in kind transfers are better and that cash transfers induce consumption of unhealthy products. Since cash transfers are cheaper to carry out, a practical conclusion of this experiment is that it is better to help the poor by giving them cash transfers that they can use according to their subjective preferences.
Сын
Дж.К. Гэлбрейт жарнама тұтынушылардың талғамдарын бұрмалайды деп санайды. Сонымен қатар, тіпті білікті адамдардың да талғамдары толығымен жеке қалауларынан туындамай, қоғамның ықпалына түседі. Әртүрлі зерттеулер тұтынушылардың талғамдарының иррационалды және тұрақсыз екенін көрсетеді, сондықтан олар олар үшін шынайы пайдалы нәрсені көрсете алмайды. Бұл, әсіресе, уақыт бойынша қабылданатын шешімдерде (мысалы, егде жасқа қанша қаражат жинау туралы шешімдер) және ықтималдық шешімдерде (мысалы, қаржылық инвестициялардың тәуекелдерін бағалау) айқын көрінеді. Мұндай сынның практикалық салдары – үкіметтер ақшалай төлемдерден гөрі, пайдалы тауарлар мен қызметтерді ұсынуы керек.
J. K. Galbraith claims that advertising distorts consumers' preferences, Moreover, even competent individuals have preferences that are partly influenced by society, and do not represent only their own wants. Various studies show that consumers' preferences are irrational and inconsistent, and so they cannot represent what is actually good for them. This is true, in particular, for inter temporal decisions (such as deciding how much to save for old age) and probabilistic decisions (such as assessing the risks of financial investments). A practical implication of such criticisms is that governments should provide merit goods rather than lump sum transfers.